بۆیتاتا، پاسەوانی گڵۆپاوی داراستانەکان

بۆیتاتا ڕۆحـە لە داستانی تووپی-گواڕانی برازیل.

مارە ئاگرینەکە کە ئاگرلێدەران و وێرانکەرانی دارستان سزا دەدات. وەک پاسەوانی گڵۆپاوی داراستانەکان، بۆیتاتا هەرکەسێک کە بە ئاگاهانە سرووشت وێران بکات سزا دەدات.

ڕۆحتووپی

بۆیتاتا

بۆیتاتا، هەروەها بە ناوی Mboitatá یان Baitatá، زۆرجار بە سادەیی وەک Boitata دەنووسرێت، مارە ئاگرینەکەی برازیلە: ڕۆحی پارێزەری داراستانەکان و کێڵگەکانە. وەک مارێکی گەورە و گڵۆپاو بە چاوی ئاگرین دەردەکەوێت و هەرکەسێک کە دارستان وێران بکات یان ئاگر بەردات سزا دەدات؛ بۆ کەسانی وریا مەترسیدار نییە.

ئەمە یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانە داستانە ناسراوەکانی برازیل، کە زوو لە نامەکانی کاهینی یەسوعی José de Anchieta لە سەدەی ١٦ یاداشت کراوە و ئەمڕۆ لە سەرانسەری برازیلدا بە جۆرەها فۆرمی ناوچەیی باڵاوە.

لە یەک نگاداندا: بۆیتاتا

جۆر: مارە ئاگرین و ڕۆحی پارێزەری داراستانەکان و کێڵگەکان
سەرچاوە: داستانی تووپی-گواڕانی برازیل
دەقەکان: نامەکانی کاهینی یەسوعی José de Anchieta، بەرهەمەکانی Câmara Cascudo
ماوە: لە سەدەی ١٦ بەدواوە
دیمەن: مارێکی گەورەی گڵۆپاو بە چاوی ئاگرین

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانە داستانە ناسراوەکانی برازیل: زوو لە نامەکانی کاهینی یەسوعی José de Anchieta لە سەدەی ١٦ یاداشت کراوە، دواتر بە شێوەیەکی سیستەمی لەلایەن توێژینەوەی فۆلکلۆردا تۆمار کراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

سەرانسەری برازیل بە جۆرەها فۆرمی ناوچەیی؛ مارە ئاگرینەکە هی دارستان و کێڵگەیە، لە هەندێک وەشاندا ڕووناکییەکەی لەسەر ڕووباریش یان کەناراویش دەردەکەوێت.

دۆخی سەرچاوەکان

باشە: نامەکانی سەرەتایی یەسوعییان و بەرهەمە بنچینەییەکانی Luís da Câmara Cascudo دەربارەی فۆلکلۆری برازیل.

ناو و شێوازەکان

تووپی-گواڕانی: شیکردنەوەیەکی باڵاو دەڵێت mboî یان boî، مار، و tatá، ئاگر، کەواتە مارە ئاگرین. بەپێی Câmara Cascudo ناوەکە لە mba’e-tatáوە دێت، واتا شتی ئاگرین، و دواتر بە شێوەیەکی لاوەکی بۆ cobra de fogo گۆڕدراوە؛ هەردوو شیکردنەوەکان لە توێژینەوەدا هەن.

وەسف

دیمەن

بۆیتاتا وەک مارێکی گەورەی گڵۆپاو یان ئاگرین دەردەکەوێت، زۆرجار بە چاوی زۆر گەورە و ئاگرین. لە هەندێک وەشاندا تەنها وەک شریتێکی ڕووناکی لەسەر کێڵگە، ڕووبار یان کەناراو هەست پێدەکرێت، کە لەگەڵ گڵۆپی خواروویدا نزیک دەکەوێتەوە.

کاریگەری

بۆیتاتا ڕۆحی پارێزەری داراستانەکان و کێڵگەکانە. هەرکەسێک کە دارستان وێران بکات یان ئاگر بەردات سزا دەدات، خراپەکاران ڕاو دەنێت و دەسوتێنێت یان چاویان کوێر دەکات. بەپێی چیرۆکێکی باڵاو، ئەم بوونەوەرە لە چاوی مردووانی نەبەشداربوو دوای لافاوێکی گەورە دروست بووە، کە ئاگر و ڕووناکی لە خۆیاندا هەڵگرتووە.

کارتی ناسنامە: بۆیتاتا

گرنگترین لایەنەکانی مارە ئاگرینەکە لە یەک نگاداندا.

کۆنتێکستی کەلتووری

یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانە داستانەکانی برازیل، کە لە داستانی تووپی-گواڕانییەوە بۆ فۆلکلۆری سەرانسەری وڵات گواستراوەتەوە.

بەرپرسیارە بۆ

دارستان و کێڵگە: بۆیتاتا چاودێری هەردووکیان دەکات و بەرەو ئاگرلێدەران و وێرانکەرانی دارستان دەڕوانێت.

دەرکەوتن

مارێکی گەورەی گڵۆپاو بە چاوی ئاگرین؛ لە هەندێک وەشاندا تەنها شریتێکی ڕووناکی لەسەر کێڵگە، ڕووبار یان کەناراو.

کارکرد

ڕۆحی سزادان و پارێزەری ژینگەیی: هەرکەسێک کە دارستان زیانی پێبگەیەنێت ڕاو دەنێت، دەسوتێنێت یان کوێر دەکات؛ بۆ کەسی وریا هیچ ناکات.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

ئایین نییە، بەڵکوو یاسایەکی ڕەفتارییە: شەوانە لە دەرەوە ئاگر مەبەرن و دارستان زیانی پێمەگەیەنن؛ ئایینێکی فەرمی بۆ پاراستن لێی نازانرێت.

پەیوەندیدار

Luz Mala لە ڕووی ڕووناکییەوە، پاسەوانی دارستان Curupira لە فۆلکلۆری ئەمریکی و دراگۆنە ئاگرینەکانی کولتوورەکانی تر.

لە نامەکانی Anchieta بۆ Câmara Cascudo

ناوەکە لە تووپی-گواڕانییەوە دێت؛ شیکردنەوەیەکی باڵاو دەڵێت mboî یان boî، مار، و tatá، ئاگر، کەواتە مارە ئاگرین. بەپێی Câmara Cascudo ناوەکە لە mba’e-tatáوە دێت، واتا شتی ئاگرین، و دواتر بە شێوەیەکی لاوەکی بۆ cobra de fogo گۆڕدراوە؛ هەردوو شیکردنەوەکان لە توێژینەوەدا هەن.

بۆیتاتا یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانە داستانە ناسراوەکانی برازیل، کە زوو لە نامەکانی کاهینی یەسوعی José de Anchieta لە سەدەی ١٦ یاداشت کراوە. لەوێوە، داستانەکە بەرەو فۆرمە ناوچەییەکانی سەرانسەری وڵات دەڕوات هەتا دەگاتە بەرهەمە بنچینەییەکانی Câmara Cascudo، کە مارە ئاگرینەکەی بە شێوەیەکی وشەنامەیی و جوگرافی تۆمار کردووە.

پاسەوانی ژینگەیی سەردەمی هاوچەرخ

بۆیتاتا زۆر بەرچاوە لە قوتابخانە، کتێبی منداڵان، کۆمیک و فیلمدا، لەنێویاندا کارتۆن و یاری ڤیدیۆیی، و بە شێوەیەکی هاوچەرخ وەک پاسەوانی ژینگەیی لێک دەدرێتەوە.

لە ڕووی زانستی ئایینییەوە، بۆیتاتا نموونەیەکی سەرەکییە بۆ ڕۆحی پارێزەری ژینگەیی: ئاگرەکە وێرانکردنی سرووشت سزا دەدات. ئەو بەشێوەیەکی سەرەکی ڕۆحێکی پارێزەر و سزادەرە، نەک تەنها مارێکی گەورەی خراپ. سەرچاوەگرتنی tatá وەک ئاگر جێگیرکراوە، بەڵام دروستبووني وردی وشەکە هێشتا مشتومڕی لەسەرە.

ڕێساکانی هەڵسوکەوت لە جیاتی ئایین

هیچ ئایینێکی چالاک بوونی نییە؛ ئەمە پێویستە بە ڕاستگۆیی بگوترێت. ئەفسانەکە زیاتر ئاراستەکار و ترسێنەرە: هەرکەسێک دارستان بپارێزێت، بۆیتاتا لێی نایەت. وەک یاسایەکی ڕەفتاری، شەوانە لە دەرەوە ئاگر نەبردنەوە و دارستان زیانی نەگەیاندن پەیڕەو دەکرێت. ئایینێکی فەرمی بۆ پاراستن لێی نازانرێت.

لەنێوان گڵۆپی خواروو و دراگۆنی ئاگرین

بۆیتاتا مارە ئاگرین و گڵۆپی خواروو بەیەکەوە دەبەستێتەوە و بەم شێوەیە پردێک دروست دەکات لەنێوان دیمەنی ڕووناکی وەک Luz Mala و دراگۆنە ئاگرینەکانی کولتوورەکانی تر. وەک ڕۆحی سزادان و پارێزەری ژینگەیی، لە پاسەوانانی دیکەی دارستان لە فۆلکلۆری ئەمریکیدا دەچێت، بۆ نموونە Curupira. لەنێو بوونەوەرانی ئاگرینی ئەمریکای باشوردا، ئەو بەشێوەیەکی جیاواز لە Cherufeی وێرانکار وایە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی بۆیتاتا

بۆیتاتا چی مانایە؟

شیکردنەوەیەکی باڵاو دەڵێت مارە ئاگرین، لە tatá، ئاگر؛ Câmara Cascudo بەڵام ناوەکە لە شتی ئاگرینوە دەردهێنێت. هەردوو شیکردنەوەکان لە توێژینەوەدا هەن.

ئایا بۆیتاتا خراپە؟

نەخێر. ئەو بەشێوەیەکی سەرەکی ڕۆحی پارێزەری داراستانەکان و کێڵگەکانە، کە تەنها ئاگرلێدەران و وێرانکەرانی دارستان سزا دەدات؛ بۆ کەسانی وریا مەترسیدار نییە.

چۆن دروست بووە؟

بەپێی چیرۆکێکی باڵاو، لە چاوی مردووان دوای لافاوێکی گەورە، کە ئاگر و ڕووناکی لە خۆیاندا هەڵگرتووە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

لوز مالا (Luz Mala) – ڕووناکییە روحییەکەی پامپا وەک خزمی ڕووناکی
چێروفێ (Cherufe) – دیمۆنی وردبووەری گەشتاوکانی شیلی
خوێ، تلیسم، ئاسن – ئامرازی پارێزەری بەمیراتگیراو
کۆمپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە پێرستی ئەدەبیاتدا.

وەک شێوی ئاگرینی بەرازیلی و هەروەها ڕۆحی پارێزەری دارستانەکان، بۆیتاتا (Boitatá) نیشان دەدەت چۆن ئەفسانەیەک دەبێتە یاسایەکی ڕەوشت: ئەوەی ڕێزی دارستان بگرێت و ئاگر نەدەت، پێویست نییە لە گەشاوەکەی بترسێت.