چیروفه، مرۆڤخۆرەکەی گۆمی لاڤا

چیروفه دیوی سەرچاوەی بیروباوەڕی ماپوچەیە.

ژینۆکردنی لاڤای مرۆڤخۆر لە گیرکانی چیلی. وەک مرۆڤخۆرێک لە گۆمی لاڤادا، چیروفه لایەنی وێرانکەری گیرکانی گڵۆپاوی چیلی نوێنەرایەتی دەکات.

دیوماپوچه

چیروفه

چیروفه دیوی لاڤای ماپوچەکانی چیلییە: بوونێکی خراپ و مرۆڤخۆر کە لە گۆمی لاڤا لە ناوەوەی گیرکاندا نیشتەجێیە. کاتێک تووڕە دەبێت یان ئارام نەکرێتەوە، تەقینەوەی گیرکان و بومەلەرزە بەرهەم دەهێنیت، لە هەندێک وەرزیشدا وشکبووندنی ڕووباریش.

لەناو ئایینی ماپوچەدا، چیروفه لایەنی وێرانکەرە بەرامبەر بە پیلانی خۆشەویست و باش. بە شێوەیەکی سیستماتیک لە ئەدەبیاتی ئیتنۆگرافی و زمانناسی کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠ دەگیرێت.

بە کورتی: چیروفه

جۆر: دیوی گیرکان و لاڤا، خراپ و مرۆڤخۆر
سەرچاوە: ئایینی ماپوچەی باشوور-ناوەڕاستی چیلی
دەقەکان: ئیتنۆگرافیای ماپوچه لە کۆتایی سەدەی ١٩ بەدواوە، لەنێوان ئەوانەدا ڕودولفو لینز
ماوە: بیروباوەڕی ماپوچه، بە شێوەی ئیتنۆگرافیک لە کۆتایی سەدەی ١٩ بەدواوە
دیمەن: بوونێکی بە شێوەی مرۆڤ لە ماگما و بەردی گیراوی سووتاو، هەروەها وەک گۆلەیەکی ئاگر

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

ئەم بیروباوەڕە بەشێکە لە ئایینی ماپوچه؛ چیروفه بە شێوەی ئیتنۆگرافیک لە کۆتایی سەدەی ١٩ بەدواوە دەگیرێت، کاتێک توێژەرانی زمان و ئیتنۆگرافان دەستیان کرد بە تۆمارکردنی چیرۆکەکان.

بواری باڵاوبوونەوە

باشوور و ناوەڕاستی چیلی، ناوچەی سەرەکی ماپوچەکان کە پڕ لە گیرکانە. گۆمی لاڤا لە ناوەوەی گیرکاندا وەک شوێنی نیشتەجێبووی دیوەکە دادەندرێت.

دۆخی سەرچاوەکان

مامناوەند: ئیتنۆگرافیای ئێری ماپوچه لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠، لەنێوان ئەوانەدا لای ڕودولفو لینز، بنەمای سەرەکییە.

ناو و شێوازەکان

ماپودونگون: چیروفه. بنەڕەتی ناوەکە، هەندێک جار پەیوەندیدار بە کەیموسێک یان بوونێکی چۆل، بە دڵنیاییەوە دیارینکراو نییە.

دیمەن و ڕەفتار

دیمەن

چیروفه وەک بوونێکی بە شێوەی مرۆڤ یان شێوەیەکی دیکە لە ماگما، بەردی گیراوی سووتاو و کریستاڵ باس دەکرێت، هەروەها وەک گۆلەیەکی ئاگر. لە گۆمی لاڤا لە ناوەوەی گیرکاندا نیشتەجێیە و هێزی وێرانکەری ئاگری گیرکان دەنوێنێت.

کاریگەری

کاتێک چیروفه تووڕە دەبێت یان ئارام نەکرێتەوە، تەقینەوەی گیرکان و بومەلەرزە دروست دەکات، لە هەندێک وەرزیشدا وشکبووندنی ڕووباریش. وەک بوونێکی خراپ و مرۆڤخۆر دادەندرێت.

پێناسه‌: چیروفه

گرنگترین لایەنەکانی دیوی لاڤا بە کورتی.

کۆنتێکستی کەلتووری

دیوی خراپی گیرکان لە ئایینی ماپوچەی باشوور-ناوەڕاستی چیلی، لایەنی وێرانکەر بەرامبەر بە پیلانی خۆشەویست.

پەیوەست بە

دانیشتووانی نزیک گیرکان: مەترسی تەقینەوە و بومەلەرزەیان لەسەرە، ئەگەر دیوەکە تووڕە بێت یان ئارام نەکرێتەوە.

دەرکەوتن

بوونێکی بە شێوەی مرۆڤ لە ماگما، بەردی گیراوی سووتاو و کریستاڵ؛ لە هەندێک چیرۆکدا وەک گۆلەیەکی ئاگریش باس دەکرێت.

بواری کاریگەری

تەقینەوەی گیرکان و بومەلەرزە، لە هەندێک وەرزیشدا وشکبووندنی ڕووبار؛ لەگەڵ مۆتیفی مرۆڤخۆری.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

ئارامکردنەوە بە قوربانی دانان کە لەناو کراتێردا فرێدرابوون؛ وردەکاری کچانی پاکیزە وەک زیادکراوێکی دواتری فرەنگی-ڕەنگاوڕەنگ دادەندرێت.

جیاکردنەوە

پیلان وەک گیانی باوباپیران و ئاگری خۆشەویستی هەمان ئایین؛ پیلیی هاوایی وەک خواوەندی گیرکانی دوو ڕەهەند.

لە وشەی ماپودونگون بۆ ئیتنۆگرافیا

ناوی چیروفه لە ماپودونگون هاتووە؛ بنەڕەتی ناوەکە، هەندێک جار پەیوەندیدار بە کەیموسێک یان بوونێکی چۆل، بە دڵنیاییەوە دیارینکراو نییە. چیروفه بەشێکە لە ئایینی ماپوچەی باشوور-ناوەڕاستی چیلی و بە شێوەیەکی سیستماتیک لە ئەدەبیاتی ئیتنۆگرافی و زمانناسی کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠ دەگیرێت، لەنێوان ئەوانەدا لای ڕودولفو لینز.

لەناو ئەم بیروباوەڕەدا، دیوی لاڤا جێگایەکی ڕوونی هەیە: ئەو لایەنی خراپ و قووتدەرەوەی ئاگری گیرکانە، لەکاتێکدا پیلان وەک گیانی باوباپیرانی بەرزکراوە و ئاگری، لایەنی پارێزەری هەمان دیمەنی جوگرافی نوێنەرایەتی دەکات. هەردوو شێوەکە پەیوەندییان هەیە بەیەکەوە، بەڵام نابێت تێکەڵ بکرێن.

لە کەیموسی لاڤا بگەڕێینەوە بۆ بیروباوەڕ

چیروفه زۆرجار لە فانتازیا، کتابی بیستەکان و یارییەکانی ڤیدیۆدا وەک کەیموسێکی لاڤا وەرگیراوە، بۆیە زۆرجار بەرامبەر بیروباوەڕی ماپوچه شێوەگۆرکراوی زیادە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، چیروفه لێکدانەوەی چوونەدەرەوەی گیرکان و بومەلەرزە وەک بوونێکی ئاگری تووڕە دەنوێنێت. جیاکردنەوە لە پیلان گرنگە: چیروفه دیوی خراپ و مرۆڤخۆری لاڤایە، پیلان گیانی باشتری باوباپیران و ئاگری؛ هەردووکیان زۆرجار بە هەڵە لە بەرباڵاوی گشتیدا تێکەڵ دەکرێن.

قوربانی لەناو کراتێردا: ئارامکردنەوە نەک دوورخستنەوە

مۆتیفی ئارامکردنەوەی تووڕەیی چیروفه بە قوربانیدان کە لەناو کراتێردا فرێدرابوون، گێڕدراوەتەوە. وردەکاری بەرباڵاو کە دەگوترێت ژنانی گەنج یان کچانی پاکیزە بووبن، ڕەنگاوڕەنگی فرەنگی و ئەفسانەیی-گیرگیرشکی هەڵگرتووە و بەلگەی ئیتنۆگرافی لاوازی هەیە. لێرەدا پێویستە جیاوازی بکرێت لەنێوان بنچینەی ماپوچه، بوونی گیرکان و ئارامکردنەوەی، و زیادکراوی دواتری ڕۆمانتیکسازانه.

بەراوردکردنی دیوانی گیرکان و هێزەکانی ئاگر

چیروفه دیوێکی کلاسیکی گیرکان و لاڤایە، هاوشێوەی پیلیی هاوایی، کە بەڵام خواوەندێکی دوو ڕەهەندە، هەروەها هاوشێوەی کەیموسەکانی فرەنگی لە چوارچێوەی گیرکانەکان و بە گشتی لەگەڵ دیوانی ئاگر و بومەلەرزە. لەناو ئایینی ماپوچەدا، ئەو لایەنی بەرامبەرە بۆ پیلانی خۆشەویست: لەوێ چاودێری کولتی ئەرێنی، لێرە ئارامکردنەوەی هێزێکی وێرانکەر.

پرسیارە دووبارەبووەکان دەربارەی چیروفه

چیروفه چییە؟

دیوی لاڤای مرۆڤخۆری ماپوچه کە لە گۆمی لاڤای گیرکاندا نیشتەجێیە و تەقینەوەی گیرکان و بومەلەرزە بەرهەم دەهێنیت.

ئایا کچانی پاکیزە بۆی قوربان کراوە؟

وردەکاری بەرباڵاو ڕەنگاوڕەنگی فرەنگی و ئەفسانەیی-گیرگیرشکی هەڵگرتووە و بەلگەی ئیتنۆگرافی لاوازی هەیە. بنچینەی ئەم بیروباوەڕە ئارامکردنەوەی بوونی گیرکانە بە قوربانیدان لەناو کراتێردا.

ئایا چیروفه هەمان پیلانە؟

نەخێر. چیروفه خراپ و وێرانکەرە، پیلان گیانی باشتری باوباپیران و ئاگرە؛ هەردووکیان زۆرجار بە هەڵە لە بەرباڵاوی گشتیدا تێکەڵ دەکرێن.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

پیلان (Pillán) – لایەنی چاکخواز و بەرامبەری کەرووفە لە ئایینی ماپوچە
پێلێ (Pele) – خواژنی گڵۆپی هاوایی وەکوو نموونەیەکی هاوشێوە
سورتر (Surtr) – بوونەوەرێکی ئاگرینی پەیوەندیدار
ئاسن، خوێ، تیلیسم – ئامرازی پارێزراوی نەریتی
قوتوپاسی پاراستن – کۆبینینێک لەسەر ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

لەلایەن ماپوچەوە کەرووفە (Cherufe) وەکوو دیمۆنی گۆڵی لاڤا و بوونەوەرێکی گڵۆپی شیلی دەبینرێت، کە تەقینەوەی گڵۆپ و بومەلەرزە بە تووڕەیی بوونەوەرێکی ئاگرین لێک دەدرێتەوە: نەک وەرگری کاردانەوەیەکی ئایینی ئەرێنی، بەڵکوو هێزێکە کە پێویستە دڵنەوایی بکرێت.