ئانهانگا، ڕۆحی کۆنی چۆڵەوانی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئانهانگا ڕۆحی نەریتی توپی-گوارانی برازیلە.
ئاسکە سپییەکە بە چاوی ئاگرین چاودێری نێچیر دەکات. ئانهانگا روحی پاسەوانی نێچیرە لە نەریتی توپی-گوارانی.
ئانهانگا ڕۆحی پاسەوانی نێچیری توپی-گوارانییە، بە شێوەی کلاسیکی ئاسکێکی سپی بە چاوی ئاگرین. وەک گۆڕانکاری شێوە، ڕاوچییانێک لێ تووڕە دەبێت کە ئاژەڵی سکپڕ یان جوانەکانیان ڕاو دەکەن، بە شێوازی شێتبوون، تای و خەیاڵی ترسناک تۆڵەیان لێ دەسێنێت.
ئەم بوونەوەرە یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانەکانی برازیل کە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا تۆمار کراوە: هەرلە سەدەی 16 و 17 مێژووناس و میسیۆنەرانی وەک مانوێل دا نۆبرێگا، خۆزێ دی ئانشیێتا و فێرنائو کاردیم ئەم شێوەیان وەسف کردووە. بنچینەکەی تابووی پاراستنە: ئەوەی ئاژەڵی دایک و بەچکەکانیان لێ بپارێزێت، لە ئانهانگا هیچ ترسی نییە.
جۆر: ڕۆحی پاسەوانی نێچیر، خاوەنی ئاژەڵان لەگەڵ تابووی پاراستن
سەرچاوە: ناوچەی زمانی توپی-گوارانی برازیل
دەقەکان: کرۆنیکە و نامەکانی یەسوعییان لە سەدەی 16 و 17، کامارا کاسکودو
سەردەم: لە سەدەی 16 بەدواوە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا تۆمار کراوە
دیمەن: گۆڕانکاری شێوە، بە شێوەی کلاسیکی ئاسکێکی سپی بە چاوی ئاگرین
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
ئانهانگا یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانەکانی برازیل کە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا تۆمار کراوە: بەڵگەکان لە سەدەی 16 و 17وە هاتووە، لەلایەن مێژووناس و میسیۆنەرانی وەک نۆبرێگا، ئانشیێتا و کاردیم.
بواری باڵاوبوونەوە
ناوچەی زمانی توپی-گوارانی برازیل. لەوێ ئانهانگا چاودێری نێچیر دەکات و زیاتر لەگەڵ ڕاوچییان بەرەوڕوو دەبێتەوە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: کرۆنیکە و نامەکانی یەسوعییان لە سەدەی 16 و هەروەها کارە بنچینەییەکانی لوئیس دا کامارا کاسکودو سەبارەت بە فۆلکلۆری برازیل.
ناو و شێوازەکان
توپی-گوارانی: ناوەکە لە بنەڕەتدا مانای ڕۆح یان گیان دەگەیەنێت، بە وشەیی ڕۆحی کۆن. یەسوعییان ئەم چەمکەیان بۆ ڕۆحی خراپ یان دیو گۆڕی؛ لە دراماکەی توپی نووسینی ئانشیێتادا، ئانهانگوپیارا، دوژمنی ئانهانگاکان، وەک فریشتەیەک دەردەکەوێت، بەڵگەیەک بۆ ئەم گۆڕینەوەی دیوسازی.
دیمەن و ڕەفتار
دیمەن
وێنەی سەرەکی ئاسکێکی سپییە بە چاوی ئاگرین. لەگەڵ ئەمەشدا ئانهانگا وەک تاسبیل یان هێزێکی نادیار دەردەکەوێت؛ ئەم گۆڕانپێهاتووییە نموونەیەکی هێزی تۆڵەسێنانی چۆڵەوانییە کە نەگیراوە.
کاریگەری
ئانهانگا ڕاوچییانی بێ ڕێز دەگرێت و ئازار دەدات بە شێتبوون، تا و خەیاڵی دڕندانە، و وەک نامەگرێری خراپی دادەنرێت. ئەوەی زیاتر ئاژەڵی سکپڕ دەپارێزێت، تابووی زاوزێ و پاراستن دیاری دەکات: ئەوەی مایەی نێچیر دەخەلوسکێنێت، تۆڵەی لێ دەسێنرێت.
کارتی ناسنامە: ئانهانگا
گرنگترین لایەنەکانی پاسەوانی نێچیر بە یەک نەزەر.
ڕاوچییان، بەتایبەتی ئەوانەی ئاژەڵی سکپڕ یان مێیینەیان لەگەڵ بەچکەکانیان ڕاو دەکەن و بەمشێوەیە تابووی پاراستن دەشکێنن.
گۆڕانکاری شێوە: بە شێوەی کلاسیکی ئاسکێکی سپی بە چاوی ئاگرین، لەگەڵ ئەمەشدا تاسبیل یان هێزێکی نادیار.
پاراستنی نێچیر و زاوزێی ئەوان؛ تۆڵە لە خراپەکاران دەسێنێت بە شێتبوون، تا و خەیاڵی هەڵبەستراو، و وەک نامەگرێری خراپی دادەنرێت.
ئاژەڵی سکپڕ و مێیینەی لەگەڵ بەچکەکان مەڕاوە، بە ڕێزەوە لەگەڵ نێچیر مامەڵە بکە؛ ئایینی قوربانی جێگیر لێرەدا بە روونی وەک لای کایپۆرا نییان بەڵگە کراوە.
نموونەی سەرەتایی خاوەنی ئاژەڵان لەگەڵ تابووی پاراستن، کە لە ڕۆحەکانی پاسەوانی نێچیر لە کولتوورەکانی تری ڕاوچیدایان دووباره دەبێتەوە، وەک لای لێشی سلاڤی.
لە ڕۆحی کۆن بۆ دیوی میسیۆنەران
ئانهانگا لە سەدەی 16 و 17دا لەلایەن مێژووناس و میسیۆنەرانی وەک مانوێل دا نۆبرێگا، خۆزێ دی ئانشیێتا و فێرنائو کاردیم وەسف کراوە و بەمشێوەیە یەکێکە لە کۆنترین ئەفسانەکانی برازیل کە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا تۆمار کراوە. ناوی توپی-گوارانی لە بنەڕەتدا مانای ڕۆح یان گیان دەگەیەنێت، بە وشەیی ڕۆحی کۆن.
تەنها یەسوعییان ئەم چەمکەیان بۆ ڕۆحی خراپ یان دیو گۆڕی. ئەم گۆڕینەوەیە هەتا چەند دوور چووە، لە دراماکەی توپی نووسینی ئانشیێتادا دەردەکەوێت: لەوێ ئانهانگوپیارا، دوژمنی ئانهانگاکان، وەک فریشتەیەک دەردەکەوێت. لە پاسەوانی نێچیری توپی-گوارانییەوە، لە ئەدەبیاتی میسیۆنیدا بووە بەرهەڵستکارێکی ئاسمان.
کانۆنی فۆلکلۆر و پۆلێنکردن
ئانهانگا بەشێکی جێگیری کانۆنی فۆلکلۆری برازیل و وەرگرتنی مێتۆلۆژیای توپییە و لە کولتووری گشتیدا بوونی هەیە، لەنێویاندا لە ناوچەکانی فانتازی و بیستیاری یاری. وەک ناسناوی ژینگە کەمتر لە کوروپیرا بەکار هێنراوە.
لە بواری زانستی ئایینیدا، ئانهانگا ڕۆحی پاسەوانی نێچیر و خاوەنی ئاژەڵانە لەگەڵ تابووی ڕاو و پاراستنی توند. ئەوەی گرنگ دەمێنێتەوە ڕوونکردنەوەیە: لە بنەڕەتدا ئەو دیو نەبووە، بەڵکوو ڕۆح یان گیانێکی توپی-گوارانی بووە؛ تەنها یەسوعییان بردیانە بۆ چوارچێوەیەکی دیوسازی، نموونەیەک لە گۆڕینەوەی کۆلۆنیالیستی ڕۆحەکانی خۆجێیی.
تابووی پاراستن وەک شێوازی پاراستن
پاراستن لە ئانهانگا لە جادووی دواداچوون نییە، بەڵکوو لە ڕەفتاردایە: ئاژەڵی سکپڕ و مێیینەی لەگەڵ بەچکەکان مەڕاوە و بە ڕێزەوە لەگەڵ نێچیر مامەڵە بکە. نەریتی گوێدانان تیشک دەخاتە سەر ئەم تابووە؛ ئایینی قوربانی جێگیر لێرەدا بە روونی وەک لای کایپۆرا نییان بەڵگە کراوە. ئەوەی ماوەکانی پاراستنی چۆڵەوانی ڕەچاو دەکات، لە دەرەوەی تووڕەییەکەی دەمێنێتەوە.
سێیانی توپی و خاوەنی ئاژەڵان
ئانهانگا لەگەڵ کایپۆرا و کوروپیرادا سێیانی خاوەنانی داری توپی پێک دەهێنێت. لەناو ئەم سێیانەدا، ئەو شارەزای نێچیرە بە خۆیەتی: کایپۆرا فەرمانڕەوایی ئاژەڵانە و زیادەرەویی تۆڵە دەسێنێت، کوروپیرا دارستان بە شوێنپێی هەڵە دەپارێزێت، ئانهانگا چاودێری زاوزێی نێچیر دەکات. ئەو نموونەی سەرەتایی خاوەنی ئاژەڵان لەگەڵ تابووی پاراستنە، هەروەک لە کولتوورەکانی تردا وەک لای لێشی سلاڤی بەرجەستە بووە.
پرسیارە زوو زوواندووەکان دەربارەی ئانهانگا
ئایا ئانهانگا دیوێکە؟
لە بنەڕەتدا ڕۆح یان ڕۆحێکی کۆنی توپی-گوارانییە؛ تەنها یەسوعییان ئەم چەمکەیان بۆ ڕۆحی خراپ یان دیو گۆڕی.
ئانهانگا تۆڵە لە کێ زیاتر دەسێنێت؟
ڕاوچییان کە ئاژەڵی سکپڕ یان مێیینەی لەگەڵ بەچکەکان دەکوژن؛ تۆڵەی باوی شێتبوون و تایە.
بە چ شێوەیەک دەردەکەوێت؟
بە شێوەی کلاسیکی ئاسکێکی سپی بە چاوی ئاگرین، هەروەها وەک تاسبیل یان هێزێکی نادیار.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- کایپۆرا – خاوەن مێینەی ئاژەڵان لە هەمان سێیانە
- کوروپیرا – پاسەوانی دارستان بە پێی گۆڕدراو
- لێشی – خاوەنی داری سلاڤی وەک هاوتای نموونەیی
- تیلسم، بخوور کردن، پیشکۆ – شێوازی پاراستنی نەریتی
- قوتوپاسی پاراستن – وردبینی گشتی شێوازی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کاری بنەڕەتی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
ئانانگا (Anhanga) وەک ئاسکێکی سپی، ئارامگری چاودێری نێچیرە و لەگەلدا وەک پاسەوانی توپی (Tupi) بۆ بەرهەمی گیانلەبەران، لەژێر تابوویەکی توندی پارێزراوی دەردەکەوێت. ئەو نوێنەری یاسای دارستانە: تەنها ئەوەی پێویستە دەبردرێت، و مێینەکانی بەرهەمهێنەر دەمێننەوە بێ دەست لێدان.
