جووانگ، خواژنی تاسی ئاو
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
جووانگ خواژنە لە بیروباوەری کۆریایی.
خواژنی بخاری، لە شێوەی تاسێک ئاوی پاک دەرکەوتووە.
جووانگ خواژنی بخاری و چێشتخانەی کۆریایییە، یەکێک لە خواژنانی مێینەی ماڵ، واتە گاسین. هیچ پەیکەرێکی دار یان بەردیی نییە: بەڵکوو لە شێوەی تاسێکی ئاوی پاکدا دەرکەوتووە کە ڕۆژانە لەسەر بخاری نوێ دەکرێتەوە.
وەک خواژنی ئاگر و بخاری، ئەو چێشتخانە دەپارێزێت، مەترسی ئاگر دەگیرێت، و باشی و ڕێکخستنی ئاخلاقی دەخوڵقێنێت. ئایینەکەی زۆر کۆن دانرا و بەشێکە لە موئیزم، شامانیزمی کۆریایی، و لە ئایینداری ماڵانەی مێینە؛ زۆرترین وردی لە باشووری کۆریا و لە دورگەی جیجودا هاتووەتە بەرچاو.
جۆر: خواژنی بخاری و چێشتخانە، یەکێک لە گاسینەکان
سەرچاوە: بیروباوەری گەلی کۆریایی، موئیزم
دەقەکان: گۆرانییەکانی بونپووری شامانی، لەوانە موونجیۆن-بونپووری، فۆلکلۆری کۆریایی
سەردەم: بیروباوەری کۆنی گەلی، هەتا سەردەمی نوێ جێبەجێکراوە
دەرکەوتن: تاسی ئاوی پاک لەسەر بخاری، بەبێ هیچ پەیکەرێکی ئایینی
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
ئایینەکە زۆر کۆن دانرا و بەشێکە لە بیروباوەری کۆنی کۆریایی؛ لە موئیزم و ئایینداری ماڵانەی مێینەدایە.
بواری باڵاوبوونەوە
کۆریا، بەتایبەتی باشوور و دورگەی جیجو، کە ئایینی جووانگ لەوێ زۆرترین وردی تیایدا هاتووەتە بەرچاو.
دۆخی سەرچاوەکان
باش دۆکیومێنت کراوە لەڕێگای فۆلکلۆری کۆریایییەوە، لە توێژینەوەی مەیدانی کێندال هەتا ئینسایکلۆپیدیای باوەرەکانی گەلی کۆریایی.
ناو و شێوازەکان
سینۆ-کۆریایی: ناوی جووانگ لە پیتەکانی «پاشای بخاری» سەرچاوەی وەرگرتووە، هەمان پیتەکانی زاو وانگی چینی. جووانگ خوێندنەوەی کۆریاییی هەمان وشەیە، واتە وشەیەکی وەرگیراوی سینۆ-کۆریایییە.
کەسایەتی و کارکرد
دەرکەوتن
جووانگ پەیکەر نییە. بەڵکوو لە تاسێکی ئاوی پاکدا، جیۆنگهواسوو، ئاوی بیر کە بەیانیان زوو هەڵدەکێشرا، دەرکەوتووە کە لەسەر کۆچکەی بخاری بنیادنراودا دادەنرێت و ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.
کاریگەری
جووانگ خواژنی ئاگر و بخاریی، چێشتخانە دەپارێزێت، مەترسی ئاگر دەگیرێت، و باشی و ڕێکخستنی ئاخلاقی دەخوڵقێنێت. مۆتیفی هەڵکشتن بۆ ئاسمان لە ڕۆژی 23ی مانگی 12ی مانگی هەیوانی، هەیە بەڵام زۆر لاوازتر و کەم ئایینیکراوترە لەوەی زاو جوونی چینی؛ لە کۆریا زیاتر بە شێوەی سیستەمێکی هەڵسوکەوت و تابو دەردەکەوێت، وەک نەکردنی نزم لەسەر بخاری یان دانیشتن لەسەری.
کارتی ناسنامەیی: جووانگ
گرنگترین لایەنەکانی خواژنی بخاری بە یەک نەزەر.
یەکێک لە گاسینەکان، خواژنانی ماڵی کۆریایی، و بەشێکە لە موئیزم؛ ئایینەکەی خاوەن مافی ئایینداری ماڵانەی مێینەیە.
چێشتخانە و ماڵ: جووانگ بخاری و ئاگر دەپارێزێت، مەترسی ئاگر دەگیرێت، و باشی و ڕێکخستنی ئاخلاقی چاودێری دەکات.
هیچ پەیکەرێکی ئایینی نییە، بەڵکوو تاسێکی ئاوی پاکە، جیۆنگهواسوو، لەسەر کۆچکەی بخاری، ڕۆژانە لە بەیانیدا نوێ کراوەتەوە.
بخاری و ئاگر، لەگەڵ سیستەمێکی تابوی ڕێزلێنان: لەسەر بخاری نزم نەکراوە، لەسەری دانیشتن نییە.
خانمی ماڵ لە بەیانیدا ئاوی نوێ دەهێنیت، تاسەکە دەپڕکاتەوە و نزا دەکات؛ قوربانی جەژنانیش کێکی ڕشتی و میوەیە.
لە پاشای بخاری بۆ تاسی ئاو
ناوی جووانگ لە پیتەکانی «پاشای بخاری» سەرچاوەی وەرگرتووە، هەمان پیتەکانی زاو وانگی چینی؛ جووانگ خوێندنەوەی کۆریاییی هەمان وشەیە، وشەیەکی وەرگیراوی سینۆ-کۆریایی. ئایینەکە خۆی زۆر کۆن دانرا، بەتایبەتی لە باشوور و لە جیجو، کە زۆرترین وردی تیایدا هاتووەتە بەرچاو.
ئایینداری ماڵانەی مێینە لە ناو موئیزمدا ئەم ئایینەی هەڵگرتووە: پەرستنی خواژنی بخاری لە دەستی خانمی ماڵدا بووە، نەک لە دەستی کۆمەڵگای کاهینی. مووسکی سەرچاوەیی گۆرانی چیرۆکیی جیجویی موونجیۆن-بونپووریی، کە تیایدا هاوسەرەکە یەۆسان بووئین کە زیندووکراوەتەوە دەبێتە خواژنی چێشتخانە.
بونی دوایین و لێکدانەوە
جووانگ بەدەگمەن ئایینێکی زیندووی هەیە؛ بەردەوامیی بە ڕێگای گۆرانییەکانی بونپووری شامانی و توێژینەوەی فۆلکلۆرییەوە دەرکەوتووە.
لە بارودۆخی زانستی ئایینەکانەوە، جووانگ خواژنێکی چاکخوازی بخاری و چێشتخانەیە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: باشترین بۆچوون سینکرێتیزمە، نەک وەرگرتنی سادە، چونکە ناو و مۆتیفی چیرۆکی چینییە، بەڵام شێوازکردنی بە تاسی ئاو و ئایینی ژنان تایبەتمەندییەکی سەربەخۆیی کۆریاییە. بەرتیل کردن بە شیرینی زیاتر بۆ چینییەکان دەگەڕێتەوە. جووانگ زۆرینەی جار مێینەیە، بەڵام لەژێر کاریگەری بودایی-چینیدا هەندێک جار بە شێوەی نێری دراوەتەوە.
ئاو، نزا و تابوی بخاری
ئایینی جووانگ مافی ئایینداری ماڵانەی مێینەیە: خانمی ماڵ لە بەیانیدا ئاوی بیری نوێ دەهێنێت، تاسەکە لەسەر کۆچکەی بخاری دەپڕکاتەوە و نزا دەکات. لە جەژنان کێکی ڕشتی و میوە دەکرێن بە قوربانی. لەگەڵ ئەمەشدا سیستەمی تابوی بخاری هەیە: کەسێک لەسەر بخاری نزم بکات یان دانیشێت، بوارە خۆصی خواژنەکە پێشێل دەکات. تاسی ئاوی ڕۆژانە نوێکراوەتەوە، جیۆنگهواسوو، هەم شێوازی ئایینییە هەم سیمبۆلی پاکیی.
بەراوردکردنی خودای بخاری
پرسیارە باوەکان دەربارەی جووانگ
جووانگ کێیە؟
خواژنی بخاری و چێشتخانەی کۆریایی، کە لە شێوەی تاسێکی ئاوی پاک لەسەر بخاریدا دەرکەوتووە. ئەو یەکێکە لە گاسینەکان، خواژنانی ماڵی بیروباوەری گەلی کۆریایی.
چۆن دەپاڕایمە؟
خانمی ماڵ لە بەیانیدا ئاوی نوێ هەڵدەکێشا، تاسەکە دەپڕکردەوە و نزا دەکرد؛ لە جەژناندا کێکی ڕشتی و میوەیش وەک قوربانی زیاد دەکران.
ئایا جووانگ هەمان زاو جوونی چینییە؟
ناو و مۆتیفی چیرۆکی وەرگیراون، بەڵام شێوازکردنەکە تایبەتمەندییەکی سەربەخۆیی کۆریاییە: تاسی ئاو و ئایینی ژنان لە خودای چێشتخانەی چینیدا هاوشێوەیان نییە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- کۆریا – هەموو ئەو بوونەوانەی سیستەمی باوەڕی کۆرییان
- سیۆنگجو، ئیۆپسین – ئەو گاسینە گەورانەی تر
- زاو جون – خودای چینی چێشتخانە وەکوچاوکانی ناوەکە
- ئاوی پیرۆز، خوێ، تیلیسم – ئامرازی پارێزەری کۆن
- قوتوپاتنامەی پاراستن – کۆچینەیەکی ئامرازی پارێزەری
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە پێرستی سەرچاوەکان.
وەکوخودای دیل و خودای چێشتخانەی کۆری، جووانگ نمایاندنی شێوازێکی هێمن لە دینداری‌یەیە: نەتاقا، نەوێنە، تەنها تاسێک ئاوی تازە کە هەموو بەیانی دووبارە پڕدەکرێتەوە.
