سیعلات، هونەرمەندی گۆڕینی شێوە لەنێو جنیان
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
سیعلات دیوەکانی نەریتی عەرەبییە.
گۆڕەری شێوەیەک کە گەڕیدەکان هەتا مردن سەرلێشێواو دەکات. لەنێو جنیانی چۆلەکە، بەپێی نەریت، سیعلات وەک شێوەیەکی زۆر گۆڕاو دادەنرێت. سیعلات هونەرمەندی گۆڕینی شێوەیە لەنێو جنیان و گۆڕەری شێوەی چۆلەکان.
سیعلات، هەروەها سیلا، جنی مێینەی گۆڕەری شێوەی عەرەبستانە: هونەرمەندێکی توانادار لە گۆڕینی شێوە کە زۆربەی کات لە شێوەی ژنێکی جوان دەردەکەوێت. ئەو گەڕیدەکان لە بەشەکانی چۆل سەرلێشێواو دەکات و پیاوان تەفرەیان دەدات.
ئەو لە عەرەبستانی پێش ئیسلام و ئیسلامی لە زاراوەنامەنووسی و شیعردا تۆمار کراوە؛ جۆرێکی مێزۆپۆتامی وەک دیوی ئاو لە عێراق تا ئێستا ماوەتەوە. لەلای قەزوینی وەک جۆرێک لە غول دەردەکەوێت کە قوربانییەکەی ئازار دەدات، لەگەڵی یاری دەکات و ناچاری بە سەماکردن دەکات پێش ئەوەی بیخوات.
جۆر: جنی مێینەی گۆڕەری شێوە، پۆلێکی تایبەت لە جنیان
سەرچاوە: عەرەبستانی پێش ئیسلام و ئیسلامی
دەقەکان: زاراوەنامەنووسی، شیعر، قەزوینی
ماوە: پێش ئیسلام و ئیسلامی، لە عێراق هەتا ئێستا
دەرکەوتن: زۆربەی کات ژنێکی جوان، گۆڕاو؛ لە عێراق بە قژی درێژ، هەندێک جار باسکی ماسی
دەستەبەندی مێژوویی
سەردەمی دەقەکان
پێش ئیسلام و ئیسلامی: سیعلات لە زاراوەنامەنووسی و شیعری هەردوو سەردەم تۆمار کراوە، وەسفی کلاسیکی لەلایەن قەزوینی لە سەدەی ١٣ پێشکەش کراوە.
بواری باڵاوبوونەوە
عەرەبستان و مێزۆپۆتامیا: لەگەڵ نەریتی چۆلی نیمچەدوورگەکە، جۆرێک وەک دیوی ئاو لە عێراق ماوەتەوە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش بەڵگەدار کراوە: زاراوەنامەنووسی، جیهاننووسی قەزوینی و توێژینەوەی هاوچەرخ، بەتایبەت ئێل-زەین و لێبلینگ.
ناو و شێوازەکان
عەرەبی: سیعلا، کۆی سەعالی، بە واتای بنەڕەتی زاراوەنامەنووسی جادووگەر یا ژنێکی سازگار و مەترسیدار. تەنانەت ناوەکەیش وێنایەکی گیانلەبەری ترسناک ناکێشێت، بەڵکوو شێوەیەکی ژنانەی زیرەک و مەترسیداری وێنا دەکات.
شێوە و کاریگەری
دەرکەوتن
سیعلات مێینەیە و هونەرمەندێکی توانادار لە گۆڕینی شێوەیە، زۆربەی کات لە شێوەی ژنێکی جوان. لێرەدا ناکۆکییەکی ڕاستەقینەی نەریتی هەیە: سەرچاوە پێشووترەکان ئەو بە شێوەیەکی جێگیر پێناسە دەکەن، بەڵام دواتریان تیشک دەخەنە سەر توانای گۆڕینی شێوەی زۆری ئەو. جۆری عێراقی ژنێک بە قژی درێژ دەرخۆن، هەندێک جار بە باسکی ماسی.
کاریگەری
سیعلات گەڕیدە و کۆچەرەکان لە بەشەکانی چۆل هەتا مردن سەرلێشێواو دەکات، پیاوان تەفرەی دەدات و مارە دەکات و بوونەوەری تێکەڵ لێی لەدایک دەبن. لەلای قەزوینی قوربانییەکەی ئازار دەدات، لەگەڵی یاری دەکات و ناچاری بە سەماکردن دەکات پێش ئەوەی بیخوات.
کارتی ناسنامە: سیعلات
گرنگترین بایەخەکانی گۆڕەری شێوە بە کورتی.
پۆلێکی تایبەت لە پۆلبەندی جنیان لەگەڵ غول و عیفریت؛ لە سەرچاوە پێشووترەکان هاوواتا لەگەڵ غول، دواتر جووتی مێینەی ئەو.
گەڕیدە و کۆچەرەکان لە بەشەکانی چۆل، کە سەرلێشێواو دەکات، و پیاوان کە تەفرەیان دەدات و مارە دەکات.
زۆربەی کات ژنێکی جوان بە توانای گۆڕینی شێوەی مەزن؛ جۆری ئاوی عێراقی قژی درێژ دەگرێت، هەندێک جار باسکی ماسی.
سەرلێشێواندن هەتا مردن، تەفرەدان، هاوسەرگیری لەگەڵ مرۆڤ و منداڵی تێکەڵ؛ لەلای قەزوینی هەروەها یاری کوشندە لەگەڵ قوربانی.
گورگ لە شەودا شکاری سیعلات دەکات، بۆیە ددانی گورگ وەک تیلیسم دادەنرێت؛ بۆ بوونەوەرانی غول-مانەند بانگی نویژ دووبارە دەکرێتەوە.
غول وەک نزیکترین خزم، هەروەها ئوم الدوویس و عائیشە قەندیشا وەک دیوی تەفرەدەر.
لە جادووگەر بۆ پۆلی جنیان
وشەی عەرەبی سیعلا، کۆی سەعالی، بە واتای زاراوەنامەنووسی جادووگەر یا ژنێکی سازگار و مەترسیدار دێت. لەم واتا بنەڕەتییەوە، شێوەکە گەشەی کرد بۆ ناو پۆلبەندی جنیان: سیعلات لە عەرەبستانی پێش ئیسلام و ئیسلامی لە زاراوەنامەنووسی و شیعردا تۆمار کراوە و بووە بە پۆلێکی تایبەت لەتەنیشت غول و عیفریت.
نەریتەکە یەکگرتوو نییە. سەرچاوە پێشووترەکان سیعلات و غول بە هاوواتا بەکاردەهێنن و سیعلات بە شێوەیەکی جێگیر پێناسە دەکەن؛ دواتریان ئەوی سنووردار دەکەن بۆ جووتی مێینەی غول و تیشک دەخەنە سەر تایبەت توانای گۆڕینی شێوەی ئەو. ئەفسانەی بنو-سیعلات لە کۆتاییدا ئەو دەکات بە دایکی جنی گۆڕەری شێوە، و جۆرێکی مێزۆپۆتامی وەک دیوی ئاو لە عێراق ماوەتەوە.
باوەڕی گەلی، کولتووری گشتی و شیکردنەوە
جۆری مێزۆپۆتامی سیعلات باوەڕێکی گەلی زیندووە؛ کولتووری گشتی بەڵام زۆرجار شێوەکە تێکەڵ دەکات لەگەڵ مۆتیفی سوکوبووسی مەسیحی، کە خۆی هەڵەیەکە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایین، سیعلات هی پۆلبەندی جنیانە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: یەکخستنی لەگەڵ سوکوبووس هەڵەیەکە؛ لە ڕووی مێژووییەوە بەشێوەیەکی سەرەکی جۆرە مێینە و گۆڕەری شێوەی کۆمپلێکسی غول؛ و ناکۆکییەکە لەنێوان جێگیری و گۆڕاوی، سەرچاوە پێشووترەکان بەرانبەر بە دواتریان دەردەخات.
گورگ وەک دوژمنی سیعلات
پارێزگاری تۆمارکراو دژی سیعلات جێی سەرنجی وردکردنەوەیە: بەپێی قەزوینی، گورگ لە شەودا شکاری سیعلات دەکات، چونکە جنی ناتوانن لەبەرامبەری بشۆنە ناو زەوی. لەم بیرکردنەوەیە پارێزەرێکی بەرچاو گەشەی کرد، ددانی گورگ، کە وەک تیلیسم دەبەسترا. لەگەڵ ئەمەشدا، دژی بوونەوەرانی غول-مانەند، دووبارەکردنەوەی بانگی نویژ کاریگەرە، وەک پارێزگاریی دەنگی نەریتی چۆل.
غول، عیفریت و کچانی سیعلات
سیعلات لەتەنیشت غول و عیفریت وەک پۆلێکی تایبەت لە جنیان دادەنرێت؛ لە سەرچاوە پێشووترەکان سیعلات و غول هاوواتان، دواتر سیعلات سنووردار دەکرێت بۆ جووتی مێینەی غول. ئەفسانەی بنو-سیعلات ئەو دەکات بە دایکی جنی گۆڕەری شێوە. وەک دیوی تەفرەدەر، ئوم الدوویس و عائیشە قەندیشا لەگەڵیدان، و لەگەڵ غەدار ڕۆلی مەترسی بۆ گەڕیدەکان بەشدارە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی سیعلات
سیعلات چییە؟
جنێکی مێینەی گۆڕانشێوەی عەرەبستانە کە گەورمانان لە ڕێگا سەرلێشێواو دەکات و پیاوان هەڵدەخەڵەتێنێت.
ئایا سیعلات هەمان غول نییە؟
لە سەردەمی سەرەتاییدا هەردووکیان هەمان مانایان هەبووە، بەڵام دواتر سیعلات بووەتە هاوتای مێینەی غول.
چی لێی پارێزگاری دەکات؟
بەگوێرەی ئەلقەزوینی، گورگ و ددانی گورگ وەک تیلیسم پارێزگاری دەکەن.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ئیسلام – هەموو بوونەوەرەکانی جیهانی باوەڕی ئیسلامی
- غول – ئەو دیوی چۆڵەوانییە کە سیعلات هاوتای مێینەیەتی
- ئوم ئەلدوەیس، عائیشە قەندیشا – هەڵخەڵەتێنەرانی خۆشەویستی هاوشێوە
- ئاسن، تیلیسم، ئاوی پیرۆز – ئامرازە پارێزەرانی نەریتی
- کۆمپاسی پارێزگاری – کۆبینەوەیەکی گشتی لە ئامرازە پارێزەرەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
سیعلات وەک جنێکی مێینەی گۆڕانشێوە، دوو دیاردەی سەرەکی کۆمەڵگای گێڕانەوەی عەرەبی کە بە شێوەیەکی تر لێک جیا دەکرێنەوە بەیەکەوە دەبەستێتەوە: بێگانەی جوان و هەڵخەڵەتێنەر، و بوونەوەری دڕندەی چۆڵەوانی.
