مولتۆ، مردووێک لەگەڵ ئەرکێکی کۆتایی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
مولتۆ ڕۆحێکە لە نەریتی فلیپینی.
ئەو دەگەڕێتەوە تاوەکو کارێکی کراوە کۆتایی پێبهێنرێت. بەناوبانگترین شێوازیشی وەک مردووێکە کە ئەرکێکی کۆتاییی هەیە.
مولتۆ، ڕۆحێکی فلیپینی، ڕۆحی مردووێکە لە فلیپین: دیمەنێکی سێبەرمانەندی مردووێک کە بەهۆی هۆکارێکی دیاریکراوەوە دەگەڕێتەوە. جیاواز لە ئاسوانگی دەستڕۆیشتوو، ئەو بەبنچینەیی چالاک نییە و بەزۆری وەک ڕۆحگرتن دەرکەوێت، نەک وەک هەڕەشەیەکی جەستەیی.
ناوەکە لە وشەی ئیسپانی muerto وەرگیراوە، واتای مردوو، و وەک تەرمی گشتی لە کولتووری ڕۆژانەی فلیپینیدا وەرگیراوە؛ ئەمە باوەڕی پێش کۆلۆنی سەبارەت بە ڕۆحی باپیرانی داپۆشیوە. وەک ڕۆحی مردووێک، مولتۆ بەهۆی هۆکارێکی دیاریکراوەوە دەگەڕێتەوە: بەهۆی کارێکی نەتەواو، ناشیرینی خاکسپاردن، تۆڵەسەندنەوە، یان مردنێکی توندوتیژ.
جۆر: ڕۆحی گەڕاوەی مردووان، زۆربەی کات چالاک نییە و بە کارێکی نەتەواو ببەسترێتەوە
سەرچاوە: تەرمێکی بە شیوەی ئیسپانی (muerto) لەسەر پرستنی باپیرانی پێش کۆلۆنی فلیپینی
دەق: بەرهەمی تایبەتمەند کەم، چونکە زیاتر دیاردەیەکی ڕۆژانەیە
سەردەم: بەرهەمی سەردەمی کۆلۆنی، هەتا ئێستا لە فۆلکلۆری ڕۆژانەدا زیندووە
دیمەن: پەیکەرێکی سێبەرمانەندی مردووێک
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
مولتۆ بەرینترین بوونەوەری پارانۆرمالییە لە فۆلکلۆری ڕۆژانەی فلیپین: تەرمێکی بە شێوەی ئیسپانی لەسەر پرستنی باپیرانی خۆجێیی، هەتا ئێستا زیندووە.
بواری باڵاوبوونەوە
باوەڕ بەم شێوەیە بەرینە لە سەرانسەری وڵات، بەتایبەتی لە ناوچەی زمانی تاگالۆگ.
دۆخی سەرچاوەکان
کەم: وەک دیاردەیەکی ڕۆژانە، مولتۆ کەمتر لە ڕووی ئەدەبی وەک بەشێکی مۆنۆگرافی گرتراوەتەوە، بەراورد لەگەڵ کۆمپلێکسی ئاسوانگ کە بەوردی لێکۆلراوەتەوە؛ ئەدەبی تایبەتمەند تەنگ ماوەتەوە.
ناو و شێوازەکان
ئیسپانی: ناوی مولتۆ لە وشەی ئیسپانی muerto وەرگیراوە، واتای مردوو، و وەک تەرمی گشتی لە کولتووری سەرەکی فلیپیندا وەرگیراوە. بەم شێوەیە باوەڕی پێش کۆلۆنی سەبارەت بە ڕۆحی باپیران بە وشەیەکی ئیسپانی داپۆشیوە.
دیمەن و ڕەفتار
دیمەن
مولتۆ وەک پەیکەرێکی سێبەرمانەندی مردووێک دیارە، بەبێدەنگی لە شوێنی مردن یا لە دەوری کەسوکاری خۆشی دەرکەوێت. ئەو نموونەیە بۆ کارە نەتەواوەکان، ئاسوودەیی تێکشکاوی مردووان، و بەردەوامی کاریگەری باپیران لە ژیانی ڕۆژانەی زیندووان.
کاریگەری
مولتۆ دەگەڕێتەوە بەهۆی کارێکی نەتەواوی زەمینی، ناشیرینی خاکسپاردن، تۆڵەسەندنەوە، مردنێکی توندوتیژ یان نائاسایی، بۆ ئاگادارکردنەوە یان پاراستنی کەسوکار، یان بۆ جێبەجێکردنی پەیمانێک. کاریگەری ئەو زۆربەی کات دەروونییە، وەک دیمەن و ڕۆحگرتن، نەک وێرانکارییەکی جەستەیی.
کارتی ناسنامەیی: مولتۆ
سەرەکیترین لایەنەکانی ڕۆحی گەڕاوە بەیەک نیگا.
بەرینترین بوونەوەری پارانۆرمالی فۆلکلۆری ڕۆژانەی فلیپین، تەرمێکی بە شێوەی ئیسپانی لەسەر پرستنی باپیرانی خۆجێیی.
کەسوکار و دانیشتووانی شوێنی مردن، کە ڕۆحەکە زۆربەی کات بەهۆی کارێکی نەتەواوەوە پیشانیان دەدرێت.
پەیکەرێکی سێبەرمانەند و زۆربەی کات بێدەنگی مردووێک بەبێ تایبەتمەندیی دیار.
ڕۆحگرتنی دەروونی لەجیاتی هەڵگیرسانی جەستەیی؛ ئاگادار دەکاتەوە، بیر دەخاتەوە یان ئاسوودەیی بۆ کارێکی کراوە دەگەڕێت.
نویژ، مسسای مردووان و خاکسپاردنێکی دروست، لەگەڵ ئۆبژێکتی پیرۆز وەک زنجیرەی نویژ.
ئاسوانگی دەستڕۆیشتوو وەک بەرامبەرێکی ڕوون، لەگەڵ پوگۆت و وایت لەیدی وەک پەیکەری ڕۆحیی تری فلیپینی.
لە وشەی ئیسپانی muerto بۆ ڕۆحی ڕۆژانەی فلیپینی
ناوی مولتۆ لە وشەی ئیسپانی muerto وەرگیراوە، واتای مردوو، و وەک تەرمی گشتی لە کولتووری سەرەکی فلیپیندا وەرگیراوە. ئەو باوەڕی پێش کۆلۆنی سەبارەت بە ڕۆحی باپیران داپۆشیوە: وەک ڕۆحی مردووێک، مولتۆ بەهۆی هۆکارێکی دیاریکراوەوە دەگەڕێتەوە بۆ جیهان، لەجیاتی ئەوەی بەسادەیی نامەوێت.
جیاواز لە کۆمپلێکسی ئاسوانگ کە بە شێوەی ئیسپانی-کاتۆلیکی وەک شەیتانی داناوە، مولتۆ لە بنەڕەتدا مردووێکی ناسراو ماوەتەوە: نەک بوونەوەرێکی دەستڕۆیشتووی مۆنستەری، بەڵکو کەسوکار یان ناسیارێک کە گەڕانەوەی بە هۆکارێکی دیاریکراو و ناسراو ببەسترێتەوە.
تەرمی ڕۆژانە بۆ ڕۆح و پەری
مولتۆ لە زمانی فیلیپینۆ و تاگالۆگ تەرمی ڕۆژانەیە بۆ ڕۆح یا پەری و لە کۆمەلگای هۆرۆر، تەلەفزیۆن و لە هالووینیشدا بەرینە.
لە ڕووی زانستی ئایینەوە، مولتۆ باوەڕی ڕۆحی باپیرانی پێش کۆلۆنی لەگەڵ ڕۆحی مردووی مەسیحی بە ناوی ئیسپانی دەبەستێتەوە. ئەو مردووێکی بێ بازاڕی و بەستراوە بە کارە نەتەواوەکانە، کە ئاسوودەییەکەی بە ئاینی دروستی کەسوکارەکانی بەستراوەتەوە.
زنجیرەی نویژ، مسسای مردووان و خاکسپاردنی دروست
مرۆڤ لە مولتۆ نزیک دەبێتەوە بە ئۆبژێکتی پیرۆز وەک شتی پیرۆز و زنجیرەی نویژ؛ ئاوی پیرۆز وەک نیشانەیەکی مەسیحی لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕۆحدا دانراوە. تیلیسمێکی هەلگیراو پاراستنەکە تەواو دەکات. بەڵام سەرەکی ئەوەیە یارمەتی ڕۆح بدرێت بۆ کۆتاییهێنانی ئەرکە نەتەواوەکەی، بۆ ئەوەی ئاسوودەیی بدۆزێتەوە: بە نویژ، مسسای مردووان لەگەڵ ڕووناکی مۆمی پاراستن و خاکسپاردنێکی دروست.
ڕۆحی گەڕاوەیەک بە ناوی ئیسپانی
مولتۆ ڕۆحێکی کلاسیکیی گەڕاوەیە کە کارێکی کراوی نەتەواو هەیە و بە کارگیری هاوشێوەی ڕۆحی خۆرئاوایی وایە، بەڵام لە ڕووی زمانەوانییەوە لە ئیسپانی وەرگیراوە. خزمایەتیی هەیە لەگەڵ بیرباوەڕی ویدرگانگری ئەورووپی. لە ناو جیهانی ڕۆحی فلیپیندا، ئاسوانگی دەستڕۆیشتوو بەرامبەری ڕوونی ئەوە؛ پوگۆت و وایت لەیدی وەک پەیکەری ڕۆحیی تری فلیپینی دادەنرێن.
پرسیارە باوەکان دەربارەی مولتۆ
ئایا مولتۆ هەمان ئاسوانگە؟
نەخێر. مولتۆ ڕۆحی مردووێکە، ئاسوانگ بوونەوەرێکی دەستڕۆیشتووی مۆنستەری و شەیتانییە.
بۆچی مولتۆ دەگەڕێتەوە؟
زۆربەی کات بەهۆی کارە نەتەواوەکان یان ئاسوودەیی تێکشکاوی مردووان.
وشەکە لە کوێوە هاتووە؟
لە وشەی ئیسپانی muerto، واتای مردوو.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ئاسوانگ (Aswang) – هاوتا و لایەنی دڕندەی تۆڵەخواز لە کۆمەڵگەی جنۆکەکانی فیلیپینی
- پوگۆت (Pugot)، وایت لەیدی (White Lady) – دیارتر ڕۆحیی فیلیپینی
- تیانەک (Tiyanak) – جنۆکەیەکی دیکەی فیلیپینی
- مردووی گەڕاوە (Wiedergänger) – باوەڕی هاوشێوەی ئەوروپی
- ئاوی پیرۆز، تلیسم، مۆمی پارێزەر – ئامرازی پارێزەری نەریتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی جێگیرتری تر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحێکی فیلیپینی، مولتۆ (Multo) لە بنەڕەتدا هەر ئەوەیە کە ناوەکەی دەیگەیەنێت: ڕۆحی کەسێکی مردوو کە زۆربەی کات لەبەر کارێکی نەتەواو دیسان دەگەڕێتەوە.
