Wer ist Persephone in der griechischen Mythologie?

Persephone (römisch Proserpina) ist die Tochter der Demeter (Erntegöttin) und des Zeus. Der zentrale Mythos: Persephone wird von Hades, dem Herrscher der Unterwelt, geraubt. Demeter trauert so sehr, dass die Erde dürr wird.Zeus vermittelt, Persephone darf zwei Drittel des Jahres bei der Mutter (Frühling, Sommer, Herbst), ein Drittel als Königin der Unterwelt verbringen (Winter). Dieser Mythos ist die religiöse Erklärung des Jahreszyklus und Grundlage der Eleusinischen Mysterien.

Was waren die Eleusinischen Mysterien?

Die Eleusinischen Mysterien waren der wichtigste Mysterienkult des antiken Griechenlands, über fast zweitausend Jahre praktiziert (etwa 1500 v. Chr. bis 392 n. Chr.).Im Heiligtum von Eleusis bei Athen erlebten Eingeweihte das Drama von Demeter und Persephone als Initiation, als Versprechen, dass auch der Tod nicht das Ende bedeutet. Die genauen Riten waren strengstes Geheimnis (Eleusinische Schweigepflicht). Berühmte Eingeweihte waren u.a. Sophokles, Platon, Cicero, Augustus und Marc Aurel.

پەرسیفۆنی، خواژنی نەریتی یۆنانی

کچی بەروبووم، شاژنی جیهانی مردووان، نوێنەرایەتی گۆڕان. پەرسیفۆنی (کە بە کۆرێ‌ش ناسراوە) کچی دیمیتەرە و بەستەرەکە نێوان زەوی و جیهانی مردووان.

دەستگیرکردنی لەلایەن هادیس دیدگای مردن، لەدایکبوونەوە و خولی وەرزەکان لە کەلتوری یۆنانیدا شێواندووە. ئەو وەکوو هاوسەرێکی شایستە لەتەنیشت هادیسدا فەرمانڕەوایەتی دەکات، خواژنێکە کە توندوتیژی و بەزەیی لە خۆیدا کۆکردووەتەوە.

پەرسیفۆنی خواژنی نەریتی یۆنانییە، کچی دیمیتەر و شاژنی جیهانی مردووان.

خواژنیۆنان خوایەتی مردووان

پەرسیفۆنی

کوتایی سەرنجێکی خێرا: پەرسیفۆنی

جۆر: خوایەتی سەرەکی یۆنانی، خواژنی جیهانی مردووان و ڕوەک
پانتیۆن: یۆنان (ئۆلیمپۆس و جیهانی مردووان)
ئەرک: شاژنی جیهانی مردووان، گەشەکردن و مردنی ڕوەک، نهێنییەکان
سیفەتەکانی سەرەکی: هەنارە، مەشخەڵ، تاجی گوڵەگەنم
شوێنەکانی سەرەکی پەرستن: ئێلیفسیس، لۆکرۆی ئیپیزیفیریۆی، سیسیلی (ئێنّا)
هاوتای ڕۆمانی: پرۆسێرپینا

پێناسە

سەردەمی دەقەکان

ئەفسانەکانی پەرسیفۆنی لە سەردەمی هۆمیرۆس (سەدەی ٨ی پ.ز.) بەشێوەی نووسراو دیارن؛ ئەفسانەی سەرەکی (دەستگیرکردن لەلایەن هادیس) بە وردی لە هیمنۆسی هۆمیریی دیمیتەردا باس کراوە. نهێنییەکانی ئێلیفسیس، یەکێک لە گرنگترین ئایینی نهێنی جیهانی کۆن، لەسەر چیرۆکی دایک-کچ نێوان دیمیتەر و پەرسیفۆنی کۆدەبنەوە، بەردەوامیان بووە نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵ، هەتا تیودۆسیۆس لە ساڵی ٣٩٢ی زایینی کۆتاییان پێدەهێنێت.

بواری باڵاوبوونەوە

گرنگترین شوێنی پەرستن: ئێلیفسیس لە نزیک ئەسینا (ناسراوترین نهێنییەکان). لەگەڵ ئەمانەشدا: سیسیلی (ئێنّا وەکوو شوێنی ڕوودانی دەستگیرکردن)، لۆکرۆی ئیپیزیفیریۆی (ئایینێکی تایبەت لە باشووری ئیتاڵیا لەگەڵ پیناکیس)، کۆرینسۆس، تیفا. لە سەردەمی هێلینی-ڕۆمانی بڵاوبوونی ناسینەوەی پەرسیفۆنی وەکوو پرۆسێرپینا لە سەرانسەری دەریای ناوەڕاست.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوە سەرەکییەکان: هیمنۆسی هۆمیریی بۆ دیمیتەر (درێژترین چیرۆکی کۆن لەسەر ئەفسانەکە)، تیۆگۆنیای هێسیۆد، لێکدانەوەکانی هیسیخیۆس بۆ ئایینەکانی ئێلیفسینیا، پیناکیسی لۆکرۆی (تەختەی گڵینی وێنەدار)، وەسفی یۆنانی پاوسانیاس (بەشی ئێلیفسیس). ئەدەبیاتی لاوەکی: بورکێرت، نهێنییەکانی کۆن; فۆلی، The Homeric Hymn to Demeter; کلینتۆن، The Eleusinian Mysteries.

ناو

پەرسیفۆنی وەکوو ژنێکی شایستە پیشان دەدرێت، زۆرجار لەگەڵ تاج یا دیادیمێک، زۆرجار لەتەنیشت هادیس دانیشتووە. سیفەتەکانی ئەویش هەنارە بوونی (هێمای بەستراوەتیی بە جیهانی مردووانەوە)، مەشخەڵ (دیمیتەر بە مەشخەڵ بەدوایدا گەڕا)، شەقایق و دانەوێلە.

لە جیهانی مردووان جامەی شاهانە لەبەردایە؛ لە ماوەی مانەوەی لەسەر زەوی وەکوو گەنجێکی گوڵاوی پیشان دەدرێت.

تایبەتمەندییەکان

پەرسیفۆنی بەیەکەوە لەگەڵ هادیس فەرمانڕەوایەتی جیهانی مردووان دەکات. ئەو دڵڕەق نییە، بەڵکوو دادپەروەرە، گوێ لە پاڕانەوەی مردووان دەگرێت و هاوسەرەکەی بۆ باشی ئاگادار دەکاتەوە. لە ئێلیفسیس ئایینی نهێنی جێبەجێ دەکرا کە دابەزین و گەڕانەوەی پەرسیفۆنی دووبارە دەکردەوە و بۆ باوەڕداران هیوای ڕزگاری لە جیهانی داهاتوودا بەڵێن دەدا.

گەڕانەوەی پەرسیفۆنی لە هادیسەوە بۆ زەوی هاواری بەهار دەدات؛ ڕۆیشتنی بۆ ژوورەوە هاواری ساردیوانە. چیرۆکی ئەو ئازار وەکوو شتێکی پێویست لێکدەداتەوە و بەڕێزەوە دەیگۆڕێت.

دیمەن و هێماکان

پەرسیفۆنی وەکوو ژنێکی جوان و شکۆدار پیشان دەدرێت، هەندێک جار گەنج و گوڵبژاردوو (وەکوو کۆرێ)، هەندێک جار گەشترەسیدوو و تاجدار بە تیارا (وەکوو شاژنی جیهانی مردووان). هەنارە سیفەتی سەرەکییەتی، ئەو بەرووەیە کە دەنکەکەی خواردی و بەستراوەتییەکەی بە هادیسەوە مۆر کرد. مەشخەڵ (وەکوو دیمیتەر) گەڕانەوەی ئەو نێوان جیهانەکاندا هێما دەکات.

دانەوێلە و شەقایق پیرۆزن بۆ ئەو، هەروەها گوڵنرگس (گوڵێک کە کۆیکردی کاتێک هادیس دەستگیری کرد). ڕەنگی ئەو جیاوازە: سپی یا کرێمی وەکوو کچانی پاک، سووری تۆخ یا ڕەش وەکوو شاژنی جیهانی مردووان. ئەو خۆی گۆڕانکاری دەبیننەوە: تێپەڕبوون بە دەستدان و گەڕانەوە، نەک تەنها یەکێک لەو دوو حاڵەتانە.

کارتی ناسنامە: پەرسیفۆنی

گرنگترین لایەنەکانی پەرسیفۆنی بە نیگایەکی خێرا. خانەکانی خوارەوە سەرچاوە، ئەرک، دیمەن، پەرستن، هێما و هاوتاکان کۆدەکاتەوە.

سەرچاوەی پەرسیفۆنی

پەرسیفۆنی کچی زیوس و دیمیتەرە. لە ئەفسانەی سەرەکیدا لەلایەن هادیسەوە، فەرمانڕەوای جیهانی مردووان، بەزۆر دەستگیر دەکرێت؛ دایکی، دیمیتەر، بەبێهیوایی بەدوایدا دەگەڕێت و ڕوەکەکان وشک دەکاتەوە.

لە کۆتاییدا ڕێککەوتنێک دەکرێت: پەرسیفۆنی سێیەکی ساڵ لەگەڵ هادیس دەبەزێت (زستان) و دووسیایەکی لەگەڵ دیمیتەر (هاوین). هەنارەکە، کە لە جیهانی مردووان لێی دەخوات، بەستەری دەکات بە هادیسەوە.

پەیوەست بە

شاژنی جیهانی مردووان (ڕووی کۆرێ لەبەرامبەر ڕووی پەرسیفۆنی، کچی پاک و فەرمانڕەوا). لە نەریتی ئێلیفسینی ناوبژیوانی نێوان ژیان و مردن، نهێنییەکان بۆ ئامادەکراوان ژیانێکی خۆشبەخت لە جیهانی داهاتوودا لەژێر پەروەردەی ئەو بەڵێن دەدا. پەیوەندی لەگەڵ خولی بەروبووم: گەشەکردن و وشکبوونی جیهانی ڕوەک لەڕێگەی حاضربوون و نەبوونی لەسەر زەوی. لە سیسیلی خواژنی پارێزەری کچانی پاکە.

دەرکەوتن

ژنێکی گەنج، زۆربەی جار بە هەنارێک لە دەست، تاجی گوڵەگەنم یان چرایەک. لە شێوەی جیهانی ژێرزەمینیدا، لەگەڵ هادیس لەسەر تەختیدا دانیشتووە، زۆربەی جار بە دەموچاوی جددی. لەسەر پیناکسەکانی لۆکریش زۆرجار لە دیمەنی هاوسەرگیرییەکەیدا لەگەڵ هادیس نیشان دراوە. وەک کۆرێ (کچی پاکیزە) بە تاجی پۆل (کڵاوێکی بەرز شێوە سلیندری). زۆرجار هاوڕێیەتی هێکاتێ (بە چرا) و هێرمێس (وەک ڕاهاتوو بۆ گەڕانەوە بۆ جیهانی سەرزەوی) دەکرێت.

کارکرد

بواری کاریگەری: پێرسێفۆنی (Persephone) لە ناوەندی ڕێوڕەسمە نهێنییەکانی ئێلێوسیس (Eleusinische Mysterien) بوو، دەستپێکراوان لە سەرانسەری ناوچەی مەدیتەرانە دەگەڕانەوە بۆ ئێلێوسیس بۆ ئەوەی ئایینی نهێنی ٩ ڕۆژەکە بەسەربەرن.

لە کوڵتی کەسی، ئافرەتان پێش زەماوەند بانگیان دەکرد (لایەنی کچە پاکەکە کە دەچێتە قۆناغێکی نوێی ژیانەوە). لە کوڵتی مردووان، خاوەن پاراستنی مردووان بوو، دیاریە گۆڕەکان بە هێمای هەنار زۆر باو بوون لە گۆڕە یۆنانییەکاندا.

پاراستن

هەنار (هێمای بەستنی جیهانی ژێرزەمینی)، چرا (گەڕانی دیمێتێر)، تاجی گوڵەگەنم (لایەنی ڕوواندن)، تاجی پۆل، ئاسفۆدێلۆس (گوڵی جیهانی ژێرزەمینی)، شمشێر (نەریتی لۆکرۆی). ڕووەکەکان: هەنار، گوڵەگەنم، ئاسفۆدێلۆس، خەشخاش. ئاژەڵی پیرۆز: مار.

بوونەوەرەکانی پەیوەندیدار

پرۆسێرپینا (ڕۆما، وەرگرتنێکی هەمان شێوە)، ئینانا/ئیشتار (میزۆپۆتامیا، دابەزینی بۆ جیهانی ژێرزەمینی)، ئێرێشکیگاڵ (میزۆپۆتامیا، شاژنی جیهانی ژێرزەمینی)، هێل (گێرمانی، فەرمانڕەوای جیهانی ژێرزەمینی)، سیتا (هیندویزم، پەیوەندی بە زەوییەوە، ون بوون لە زەویدا)، ئیزانامی (جاپان، خواوەندی بەدیهێنانی گیرابوو لە یۆمی).

بەرگری کرداری

ڕێواز بۆ دوورخستنەوە

پێرسێفۆنێ، فەرمانڕەوای جیهانی ژێرزەمینی، کەمتر بووە بابەتی ڕێوازی دوورخستنەوە و زیاتر بووە بابەتی ڕێوازی ئاشتبووننەوە. لەبەر ئەوەی ناوی لە ژیانی ڕۆژانەدا بە وریایی دەوترا، زۆرجار بە شێوەیەکی شاراوە پێی دەوترا کۆرێ، «کچەکە»، شێوازێکی زمانی ڕێزگرتن لە توانا ژێرزەمینییەکان.

لە نهێنییەکانی ئێلێوسیسدا، هیوای بۆ چارەنووسێکی باش لە دواڕۆژدا لە ناوەڕاستدا بوو، نەک دوورخستنەوە.

نەریتێکی بەرچاوی دووردەخەرانە بریتییە لە پۆشکۆلە زێڕینەکانی ئۆرفیک-باکیک: تەختەکانی زێڕینی باریکی نووسراو کە بۆ مردووان دەخرانە ناو گۆڕ و ڕاسپاردەکانی ڕێگای تێپەڕبوون بەناو جیهانی ژێرزەمینی و وتەکانی بۆ پێرسێفۆنیان تێدابوو. مەبەستیان دڵنیاکردنی مردوو بوو لە تێپەڕینەکەیدا، بریتی لە شتێکی پارێزەر بە واتای ڕاستەقینەوە.

ئۆرگ و بانگهێشتکردن

نهێنییەکانی ئێلێوسیس گرنگترین ڕێگای کوڵتی بوو بۆ چاکبوونی پەیوەندی لەگەڵ پێرسێفۆنێ و دیمێتێر: تێگیراوان هیوایان بە چارەنووسێکی باشتر لەدوای مردن هەبوو. لەگەڵ ئەوەشدا، پۆشکۆلە زێڕینەکانی ئۆرفیک وتەیانیان هەیە کە بۆ ڕۆح لە جیهانی ژێرزەمینیدا شێوازی ڕاست بۆ ئاماژەکردن بۆ شاژنەکە دەخەنە بەردەم، بۆ ئەوەی بە دلسۆزی وەربگیرێت. چیرۆکی هەنار، کە تۆوەکانی پێرسێفۆنیان بەستووە بە جیهانی ژێرزەمینییەوە، هەروەها ئاگاداری دەکرد لە خواردنی خواردن لە جیهانی مردووانەوە.

ئامولێت و هێمای پارێزەری

پێرسێفۆنێ لە کوڵتی یۆنانیدا وەک شاژنی جیهانی ژێرزەمینی بە ڕێزەوە هەڵسوکەوتی لەگەڵ دەکرا، باسی دووردەخستنەوە نەبوو: زۆرجار تەنها پێی دەوترا کۆرێ، کچەکە، یاخود بە نازناوی خواستراو باسی لێوە دەکرا بۆ خۆپاراستن لە ناوی ڕاستەقینەیدا. یۆنانییەکان پارێزەریان لە پەیوەندی لەگەڵ بوارەکەیدا لە ڕێگای ڕێوازی جاشتن و مردووانی ڕاست دەگەڕان، کە تێپەڕینی مردووان دلنیا دەکرد. تەختەکانی نەفرین (defixiones) بەپێچەوانەوە پیشان دەدەن کە دەکرا بە دیاریکراوی بانگی بکرێت، بۆیە ڕێزگرتن لە ناوەکەی بە فەرمان ژمێردرا.

کوڵت و ڕێزلێنان

پێرسێفۆنێ لە نهێنییەکانی ئێلێوسیسدا سەرەکی بوو، لەوانەیە زیاتر لە دایکی، دیمێتێر. دزینەکەی و گەڕانەوەی بە شێوەیەکی درامایی دووبارە نمایش دەکرا، و تێگیراوان ئەم گەڕانەوەیان بە شێوەی ڕێوازی هەستیان پێدەکرد. ئانتێستریا، جەژنێک بۆ پێرسێفۆنێ و خواوەندەکانی جیهانی ژێرزەمینی، ماوەیەک بوو کە سنووری نێوان ژیان و مردن نازک دەبووەوە.

ژنان لە کاتی خاسی و هاوسەرگیریدا نویژیان بۆ پێرسێفۆنێ دەکرد، وەک پارێزەری تێپەڕین بۆ ژنێتی. نمایشی کۆرێ وەک پارێزەری پاکیزەیی ڕێزی لێدەگیرا؛ شاژنی هادیس وەک پارێزەری هاوسەرگیری و دایکبوون. ژنکاهینان دووگیانی ئەم دووەیانیان وەک تێکەلبوون نەک دووگیانی دژایەتی پێشکەش دەکرد.

پێرسێفۆنێ، هاوتاییەکان لە کولتوورەکانی تر

خواوەندی جیهانی ژێرزەمینی هاوشێوە لە کولتوورەکانی تردا دەبینرێن: ئینانا/ئیشتار (میزۆپۆتامیا) بەهەمان شێوە بەناو جیهانی ژێرزەمینیدا تێپەڕدەبێت؛ ئیزانامی (جاپان) فەرمانڕەوایەتی جیهانی مردووان دەکات. بەشی هەناری پێرسێفۆنێ یادی جادووی جیهانی ژێرزەمینی سێلتی و چیرۆکی دزینەوەی هیندی دەخاتەوە یاد. لایەنی خولی ساڵانە ئەوی دەبەستێتەوە بە خواوەندی ڕوواندنەوانی وەکوو ئۆسیریس یاخود دیونیسۆس.

دزینەوەی پێرسێفۆنێ لە هیمنی هۆمێری بۆ دیمێتێر

ورده‌ترین چیرۆکی کۆن له‌سه‌ر پێرسێفۆنی، لە ئیمنی هۆمێرییه‌ی بۆ دیمیتردا هاتووه، دەقێک کە له‌گه‌ڵ ئه‌گه‌ری زۆرەوە له سه‌ده‌ی حه‌وتەم یان شه‌شه‌می پ.ز دروستبووە.

ئه‌و ده‌قه ده‌گێڕێته‌وه کچه‌که، که زۆربه‌ی جار له ئیمنه‌که‌دا بە کۆرێ ناودێر کراوه‌، واته به‌ ساده‌یی «کچه»، لە گازوگۆلێکدا گوڵ ده‌چنیت. کاتێک ده‌ست بۆ نه‌رگیزێکی زۆر جوان درێژ ده‌که‌ات، زه‌وی ده‌کرێته‌وه و هادیس به‌ عه‌رابانه‌که‌یه‌وه ده‌یبردا بۆ جیهانی ژێرزه‌وی.

دیمیتر بۆ نۆ ڕۆژ به‌ سه‌ر هه‌موو زه‌ویدا به دوای کچه‌که‌یدا ده‌گه‌ڕێ و له کۆتاییدا له هلیۆس، خوداوه‌ندی خۆر که هه‌موو شتێک ده‌بینێ، ده‌زانێ چی ڕوویدا.

له تووڕه‌یی و خه‌مۆکیدا خۆی له خواوه‌نده‌کان جیا ده‌که‌ات، وا ده‌که‌ات کێڵگه‌کان بێ بەروبووم بمێننه‌وه و هه‌ڕه‌شه ده‌که‌ات که نه‌سلی مروڤ به برسیمردن کۆتایی پێبهێنێ. تەنها به‌مه زه‌وس ناچار ده‌بێ نه‌رمی بنوێنێ و هێرمێس بنێرێ بۆ جیهانی ژێرزه‌وی تا پێرسێفۆنی بگه‌ڕێنێته‌وه.

به‌شه سه‌رنجڕاکێشه‌که به دەنکی هه‌ناره‌که‌وه‌یه. پێش ئه‌وه‌ی پێرسێفۆنی جیهانی ژێرزه‌وی جێبهێڵێ، هادیس دەنکێکی هه‌نار پێی ده‌ده‌ات بۆ خواردنه‌وه. هه‌ر که‌س له خواردنی مردووان تاماشه‌ی کردبێ، به جیهانی ژێرزه‌وی گیراوه‌. به‌مه‌شه‌وه چاره‌سه‌رێک دروست ده‌بێ که پێرسێفۆنی به‌شێک له ساڵ له‌گه‌ڵ هادیس بژی و به‌شێکی دیکه‌ش له‌گه‌ڵ دایکی.

ئیمنه‌که به‌مه میتۆسه‌که به‌ ڕاسته‌وخۆیی به گۆڕانی وه‌رزه‌کان و به دروستبوون و پووچه‌ڵبوونی ڕوه‌ک بەند ده‌که‌ات. هه‌روه‌ها ئه‌و میتۆسه‌ش بنه‌ڕه‌تی داهێنانی نهێنییه‌کانی ئیلوسیس دائه‌نێ، که ده‌قه‌که به خودی دیمیتره‌وه پێشکه‌ش ده‌که‌ات.

شاژنی جیهانی ژێرزه‌وی

هه‌رچه‌نده میتۆسی ده‌ستدره‌ژی وێنه‌ی پێرسێفۆنی به‌ ئارادا هێناوه، له ئایینی یۆنانی ڕاستی ژیانیدا ئه‌و به‌ سه‌ره‌کی فه‌رمانده‌ری جیهانی مردووانه‌. له ته‌نیشت هادیسدا فه‌رمانڕه‌وایی به‌سه‌ر مردووانه‌وه ده‌که‌ات، و له‌م رۆله‌دا زۆر زیاتر و به ڕێزتر ده‌رده‌که‌وێ له‌وه‌ی که وه‌ک کچی ده‌ستدرێژراو دیاره.

یۆنانییه‌کان هه‌ندێک جار به دنیایی ناویانی نه‌ده‌هات و به شێوه‌یه‌کی گشتی، بۆ نموونه به هاگنێ، واته پاکه‌که، یان به‌ ساده‌یی «خواوه‌ند» ناویان لێ ده‌برد.

له‌م ڕوله‌دا پێرسێفۆنی له چه‌ندین سه‌حنه‌ی ئه‌ده‌بی ده‌رده‌که‌وێ. له ئۆدیسیدا، پێرسێفۆنیه که کۆمه‌ڵه مردووان بۆ ئۆدیسیۆس هه‌ڵده‌ستێنێ و دوایی دووباره ده‌ری ده‌که‌ات.

له میتۆسی ئۆرفیۆسدا، ئه‌وه‌یه که به گۆرانیی هونه‌رمه‌نده‌که ده‌جوڵێته‌وه و ڕازیه به گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌وریدیسی. هه‌روه‌ها له تاقته‌کانی نه‌فرین، که به‌ ناوی defixionesه‌وه ناسراون و له نێو گۆڕی مردووان دادانرا، به‌وه‌کو هێزێک بانگ ده‌کرا که کۆنترۆلی سه‌رهه‌ژارییه‌کان دائه‌گرت.

ئه‌م دووڕۆله، کچی خواوه‌ندی ڕوه‌ک و خواوه‌ندی مردووان، ماوه‌یه‌کی درێژه لێکۆلینه‌وه‌ی سه‌رنجی خۆی ڕاکێشاوه. والتر بۆرکێرت له کتێبی ئایینی یۆنانیدا جه‌خت له‌وه‌ده‌که‌ات که هه‌ردوو ڕووه‌که پێکه‌وه پابه‌نده‌ن: دانه‌وێله باکه‌ن بۆ ناو زه‌وی، بۆ ناو تاریکی، بۆ ئه‌وه‌ی ژیانی نوێ سه‌ری بگرێت.

پێرسێفۆنی به‌مه ده‌رخه‌ری په‌یوه‌ندی نێوان مردن و بەروبوومییه‌، ئه‌وه‌ی له کشتوکاڵدا به ڕاسته‌وخۆیی هه‌ست پێی ده‌کرا؛ هیچ باسی دووڕوه‌کی جیاواز و بێ په‌یوه‌ندی نیه‌. ئه‌و ڕێزه‌ی که یۆنانییه‌کان له ڕۆله‌کانی جیهانی ژێرزه‌وی هه‌ستیانی پێوه‌ده‌کرد، ده‌رده‌خه‌ات که ئه‌و که‌متر وه‌ک قوربانییه‌کی تاوانێک، به‌ڵکو وه‌ک هێزێکی کۆسمۆسی جددی تێده‌گیرا.

پێرسێفۆنی له نهێنییه‌کانی ئیلوسیسدا

پیرۆزگای ئیلوسیس له نزیک ئاسنا، به‌رزترین شوێنی ڕێزلێنانی پێرسێفۆنی و دیمیتر له جیهانی یۆنانیدا بوو.

لەوێ، بۆ زیاتر له هه‌زار ساڵ، نهێنییه‌کانی ئیلوسیس ده‌کرانه به‌رپا، ئایینێکی داهاتنی که به‌ فێرکراوان، که به میستای ناودێر ده‌کران، هیوایه‌کی چاکتری بۆ چارۆنووسیان دوای مردن ده‌به‌خشی. ئیمنی بۆ دیمیتر داهێنانی ئه‌م ئایینه بۆ گه‌ڕانی دیمیتر به دوای کچی خۆیدا ده‌گه‌ڕێنێته‌وه.

به‌ره‌ستایی سه‌باره‌ت به ورده‌کاری تایبه‌تی ئایینه نهێنییه‌کان که‌م زانراوه، چوونکه فێرکراوان پابه‌ند بوون به بێدارکردن و به شێوه‌یه‌کی سه‌رسورهێنه‌ر خۆیان لێی ڕازی ده‌کرد.

چوارچێوه‌ی ده‌رەکی دیاره: پرۆسه‌سیۆنێک له ئاسنا بۆ ئیلوسیس به‌ ڕووباری پیرۆزدا، مه‌ودای ڕۆژووگرتن، خواردنه‌وه‌یه‌کی تایبه‌ت به‌ناوی کیکیۆن، و ئاهه‌نگی شه‌وانه له ته‌له‌ستیریۆن، هۆله‌ گه‌وره‌که‌ی داهاتن. له ناوه‌ڕاستدا وا دیاره پیشاندان یان زیندووکردنه‌وه‌ی چارۆنووسی هه‌ردوو خواوه‌ند بووه، له جیابونه‌وه تا دووباره یه‌کبونه‌وه.

لێکۆلینه‌وه ماوه‌یه‌کی درێژه گفتوگۆ ده‌که‌ات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که به فێرکراوان چی به‌ڵێن دراوه‌ته‌وه و ئه‌زموونه‌که چی بووه. شایه‌ته‌کانی کۆن له پیندار تا نووسه‌رانی مه‌سیحی ئاماژه ده‌ده‌ن که نهێنییه‌کان دلنیایی و ئاسوده‌یی به‌رامبه‌ر مردن ده‌به‌خشین.

گه‌ڕانه‌وه‌ی پێرسێفۆنی له جیهانی ژێرزه‌وی وه‌ک وێنه‌یه‌ک بۆ ئه‌و هیوایه به‌کاردێت که مردنی مروڤیش وشه‌ی کۆتایی نیه.

گرینگ ئه‌وه‌یه که به‌ ورده‌بینی بلێین که ئه‌مه‌کاره سه‌ره‌کی سه‌ره‌کی نازانین. هه‌موو لێکدانه‌وه نویه‌کان، له عه‌قلانی تا ئه‌وانه‌ی که ماده‌یه‌کی هه‌ست‌ڕفێنه‌ری ڕوه‌کی له کیکیۆندا وا ده‌بینن، هه‌رهه‌موو گمانن که به‌رامبه‌ر سه‌رچاوه‌یه‌کی به قه‌سد که‌می ڕووبه‌ڕوو ده‌بنه‌وه.

وێنه‌کاری و ئایین له سیسیل و ئیتالیای خواروو

لە هونەری وێنەسازیدا، پێرسێفۆنی بە دوو شێوازی سەرەکی دەردەکەوێت. وەک کۆرێ، ئەو کچێکی گەنجی ژنانەیە کە زۆرجار بە سنبڵ، مەشخەڵ یان گوڵ نیشان دەدرێت، بەجۆرێک کە بە سەختی لە خواژنانی گەنجی تر جیا دەکرێتەوە.

وەک شاژنی جیهانی خوارەوە، لەگەڵ هادیس لەسەر تەخت دادەنیشێت، زۆرجار بە داردەستی شاهانە و هەندێک جار بە هەناری هێما. وێنەکانی گۆزە لە سەدەی ٥ و ٤ پێش زایین بەردەوام دیمەنی دزینەکە لەلایەن هادیسەوە، عەرەبانەکە، زەوی کراوە و دیمیتەری گەڕۆک نیشان دەدەن.

پەرستنی ئەو بەتایبەتی لە سیسیل و لە شارە یۆنانییەکانی باشووری ئیتالیا زۆر چڕ بوو. سیسیل بە شوێنی دڵخوازی دزینەکە دادەنرا؛ ناوچەی دەوروبەری دەریاچەی پێرگۆسا لە نزیک ئێننا، لەگەڵ چیمەنە گوڵدارەکە یەکسان دانرابوو.

لە لۆکرۆیی ئیپیزێفیریۆی لە کالابریا، ژمارەیەکی زۆر تەختەی گڵی دۆزرایەوە، کە پە پیناکێس ناسراون، کە دیمەنەکانی ئەفسانەی پێرسێفۆنی و کوڵتی ئەویان نیشان دەدەن. ئەمانە تێڕوانینێکی کەمیاب دەدەنە جیهانی بیرکردنەوەی کۆمەڵگایەکی ناوخۆیی، و لەوێ پێرسێفۆنی پەیوەندیدار دەکەن بە هاوسەرگیری و ژیانی هاوسەرگیریشەوە.

گرنگی پێرسێفۆنی لەم ناوچەیەدا پەیوەستە بە پێکهاتەی ئابووری. سیسیل یەکێک بوو لە گەورەترین ئەمباری گەنمی جیهانی کۆن، و خواژنێک کە بەرپرسیاری دانەوێڵە و بواری ژێر زەوی بوو، لێرەدا جێگایەکی جێگیری هەبوو.

سیسێرۆ لە وتارەکانی دژی ڤێرێس بە درێژی باس لە پیرۆزگای بەناوبانگی خواژنەکە لە نزیک ئێننا دەکات و لە تاوانی فەرمانڕەوای ڕۆمی لەسەری. ئەم شایەتییانە نیشان دەدەن کە پێرسێفۆنی زۆر زیاتر بوو لە کەسایەتییەکی شیعری: هێزێک بوو کە پیرۆزگاکانی تەنانەت لە سەردەمی ڕۆمانیشدا ڕێز و دەوڵەمەندییان هەبوو.

لینکی زیاتر

سەرچاوە و ئەدەبیات

سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.

لە ئەفسانەناسی یۆنانی، پرسیفۆنی نوێنەری گۆڕانی وەرزەکانە: وەک کچی دیمیتیری و هاوسەری هادیس، ساڵی خۆی لەنێوان جیهانی سەرزەوی و ژێرزەوی دابەش دەکات و لە نهێنییەکانی ئێلۆسیس وەک کۆرێ ڕێزی لێدەگیرێت.

پرسیارە باوەکان دەربارەی پرسیفۆنی

پرسیفۆنی کێیە لە ئەفسانەناسی یۆنانی؟

پرسیفۆنی (بە ڕۆمانی پرۆسێرپینا) کچی دیمیتیری (خواوەندی دروێنە) و زیوسە. ئەفسانەی سەرەکی: پرسیفۆنی لەلایەن هادیس، فەرمانڕەوای جیهانی ژێرزەوی، دەدزرێت. دیمیتیری بەجۆرێک خەمبار دەبێت کە زەوی وشک دەبێت.

زیوس ڕێکبڕی دەکات، پرسیفۆنی مۆڵەت وەردەگرێت دووی سێی ساڵ لەگەڵ دایکی بمێنێتەوە (بەهار، هاوین، پاییز)، و یەکی سێیان وەک شاژنی جیهانی ژێرزەوی بەسەربەرێت (زستان). ئەم ئەفسانەیە لێکدانەوەی ئایینی سووڕی ساڵانەیە و بنچینەی نهێنییەکانی ئێلۆسیسە.

نهێنییەکانی ئێلۆسیس چی بوون؟

نهێنییەکانی ئێلۆسیس گرنگترین ئایینی نهێنی یۆنانی کۆن بوو، بۆ نزیکەی دوو هەزار ساڵ کرابووە کاری پێوە (نزیکەی ١٥٠٠ پ.ز تا ٣٩٢ ز).

لە پیرۆزگای ئێلۆسیس لە نزیک ئاسینا، ئەوانەی چوونەتە ژووری نهێنی، دراماکەی دیمیتیری و پرسیفۆنیان وەک دەستپێکردنی نهێنی ئەزموون دەکرد، وەک بەڵێنێک کە مردنیش کۆتایی نییە. ڕێوڕەسمە وردەکان نهێنی توندترین بوون (نهێنپاراستنی ئێلۆسیس). لەنێو دەستپێکردنی نهێنی بەناوبانگ سۆفۆکلیس، پلاتۆن، سیسێرۆ، ئاوگستوس و مارک ئاوریلیۆس بوون.