کان-لاۆن، شوێنی نیشتەجێبوونی زۆر کۆنەکە لە نیگرۆس
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
کان-لاۆن خودایە لە نەریتی ڤیسایای فلیپینی.
بەرزترین خوای بەدیهێنەرە کە شوێنی نیشتەجێبوونیەتی لە کانی گڵۆپی کان‌لاۆن لە نیگرۆس.
کان-لاۆن بەرزترین خوای بەدیهێنەری ڤیسایایە، کە شوێنی نیشتەجێبوونیەتی کانی گڵۆپی کان‌لاۆن لە نیگرۆس. کۆرەی سەلمێنراوی ناوەکە لاۆنە، خودایەکی زۆر کۆن؛ شێوەی کەسانەی کان-لاۆن دووبارە دروستکراوێکی سەردەمییانەیە لە ناوی کانی گڵۆپەوە.
پەیوەندی ئاگرەکە تەنها لە ڕێگەی شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپەوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە: هیچ ناونیشانێکی سەلمێنراوی خوای ئاگر بوونی نییە. خودایەکە پەیوەندیدارە بە بەدیهێنان، کشتوکاڵ و دادپەروەری، و لە ئاسمانەکانی سەرەوە نیشتەجێیە، بە دەرگای چوونەژوورەوە لە ڕێگەی کانییەوە.
جۆر: بەرزترین خوای بەدیهێنەر بە شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپ
سەرچاوە: ڤیسایا، بەتایبەتی نیگرۆس، فلیپین
دەقەکان: لە سەردەمی سەرەتای کۆلۆنیالیزم لەلایەن چیرینۆ ساڵی 1604، هەروەها ئالسینا لە سەدەی 17ەم
سەردەم: کۆرەکە زوو سەلمێنراوە، شێوەکردنی زیاتری سەردەمییانەیە
دیمەن: بەکەمی وەسفکراوە، لە ئاسمانەکانی سەرەوە نیشتەجێیە
سەرچاوەکانی کۆلۆنیالیزم و پێشینە
سەردەمی دەقەکان
لە سەرەتای کۆلۆنیالیزمدا سەلمێنراوە: پیدرۆ چیرینۆ ساڵی 1604 لاۆن بەناوی خودایەکی بەدیهێنەر ناو دەبات، ئالسینا لە سەدەی 17ەم لاۆن یان مالاۆن دەناسێت؛ شێوەکردنی کەسانەی کان-لاۆن سەردەمییانەیە.
بواری باڵاوبوونەوە
ڤیسایا، بەتایبەتی دوورگەی نیگرۆس: لەوێ کانی گڵۆپی کان‌لاۆن هەڵدەستێت، نیشانەی بەرچاوی خودایەکە و سەرچاوەی ناوی شاری کان‌لاۆن.
دۆخی سەرچاوەکان
کۆرەکە زوو سەلمێنراوە، چیرینۆ 1604 و ئالسینا؛ لێکدانەوەی وەک گەورەی کات و شێوەی کەسانەکە شێوەکردنی سەردەمییانەن، دوور لە سەرچاوەکان.
ناو و شێوازەکان
ڤیسایا: ناوەکە kan، واتای شوێن یان خاوەندارێتی، لەگەڵ laon، واتای زۆر کۆن یان کۆن، بەیەکەوە دەبەستێت، بۆیە بەگوتەیەکی نزیک واتای شوێنی نیشتەجێبوونی زۆر کۆنەکە. ناوی خودایی لە کۆرەدا لاۆنە؛ کان-لاۆن وەک خوایەکی کەسانە دووبارە دروستکراوێکی سەردەمییانەیە لە ناوی کانی گڵۆپەوە.
شێوە و نیشانەکان
دیمەن
کان-لاۆن بەکەمی وەسفکراوە؛ لە ئاسمانەکانی سەرەوە نیشتەجێیە، بە دەرگای چوونەژوورەوە لە ڕێگەی کانییەوە. وێنەکاریی سەردەمییانەی گەلیی و پۆپکولتووری وەک پیاوێکی پیر، ڕازاندنەوەیەکی دواتردایە. کانی گڵۆپی کان‌لاۆن نیشانەی بەرچاویەتی.
کاریگەری
کان-لاۆن یان بە واتایەکی تر لاۆن بەرزترین خوای بەدیهێنەرە، پەیوەندیدار بە بەدیهێنان، کشتوکاڵ و دادپەروەری. بوونی گڵۆپ تەنها وەک شوێنی نیشتەجێبوون بەیەکەوە بەستراوەتەوە؛ هیچ ناونیشانێکی سەلمێنراوی خوای ئاگر بوونی نییە.
پرۆفایل: کان-لاۆن
سەرەکیترین لایەنەکانی خوای بەدیهێنەر بە یەک ڕوانگە.
بەرزترین خوای بەدیهێنەری ڤیسایا، لە سەردەمی سەرەتای کۆلۆنیالیزمدا وەک لاۆن سەلمێنراوە؛ لە باتالای تاگالۆگ و گوگورانگی بیکۆل نزیکە.
بەدیهێنان، کشتوکاڵ و دادپەروەری؛ گەلی ڤیسایا بەتایبەتی لە کاتی دروێنە ڕوویان لە خودایەکە دەکرد.
بەکەمی وەسفکراوە، لە ئاسمانەکانی سەرەوە نیشتەجێیە بە دەرگای چوونەژوورەوە لە ڕێگەی کانییەوە؛ پیاوی پیری پۆپکولتوور ڕازاندنەوەیەکی دواترە.
بەرزترین خوای بەدیهێنەر بە شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپی کان‌لاۆن؛ پەیوەندی ئاگرەکە تەنها لە ڕێگەی شوێنی نیشتەجێبوونەوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە.
ئەوەی گێڕدراوەتەوە ئەوەیە کە بابایلان، کاهینەکان، لە کاتی دروێنە بەرزایی چیاکە هەڵدەگیران و بەخشینیان پێشکەش دەکرد؛ لە ڕوانگەی سەرچاوەی سەرەکییەوە بەتەواوی سەلمێنراو نییە.
لە لاۆن بۆ کان-لاۆن: دووبارە دروستکردنێکی سەردەمییانە
سەرچاوە سەرەکییەکان کان-لاۆن نانناسن، بەڵکو لاۆن: پیدرۆ چیرینۆ لە نووسینی خۆیدا، رێلاسیۆن دی لاس ئیسلاس فیلیپیناس ساڵی 1604، لاۆن بەناوی خودایەکی بەدیهێنەر ناو دەبات، و ئالسینا لە سەدەی 17ەم لاۆن یان مالاۆن وەک بەرزترین خودای مێینە دەناسێت. ناوی کان-لاۆن، واتای شوێنی نیشتەجێبوونی زۆر کۆنەکە، سەرەتا بۆ چیاکە بەکارهاتووە.
لە ناوی کانی گڵۆپەوە لە سەردەمی هاوچەرخدا خوایەکی کەسانە دووبارە دروستکراوەتەوە؛ لێکدانەوەی وەک گەورەی کاتیش شێوەکردنی سەردەمییانەیە، دوور لە سەرچاوەکان. ئەوانەی دەیانەوێ شێوەکە بە شێوەیەکی مێژوویی بگرن، دەبێ لە چیاوە بیرکردنەوە بۆ خودایەکە بکەن، نەک بەپێچەوانەوە: ئەوەی سەلمێنراوە لاۆنی زۆر کۆنە، کە شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپەکەیە لە نیگرۆس.
پۆپکولتوور، نویخواپەرستی و توێژینەوە
کان-لاۆن نیشانەیەکی ناسنامەیی ناوچەییە لە نیگرۆس و سەرچاوەی ناوی کانی گڵۆپ و شارەکە. لە تەلەفزیۆن، پۆپکولتوور و نویخواپەرستیدا ئامادەیی هەیە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، کان-لاۆن ئەوە دەردەخات کە چۆن لە خودایەکی سەلمێنراو و لە سەرەتاوە مێینە، واتە لاۆن، شێوەیەکی کەسانەی سەردەمییانەی کان-لاۆن دروست بووەتەوە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: سەرچاوە سەرەکییەکان دەڵێن لاۆن، نەک کان-لاۆن. خودایەکە لە سەرەتاوە مێینە بووە وەک لاۆن یان مالاۆن. هەروەها لاۆن بەگوێرەی گەریمانی زۆر جوانناسانە یارییەکی لالاهۆنیشە.
بابایلان و چیاکە
ئەوەی گێڕدراوەتەوە ئەوەیە کە بابایلان، کاهینەکان، لە کاتی دروێنە بەرزایی چیاکە هەڵدەگیران و بەخشینیان پێشکەش دەکرد؛ ئەمە بەشێکی لە ڕێگەی نەریتی گشتی ئانیتۆوە سەلمێنراوە، بەڵام ڕێوڕەسمی تایبەتی چیاکە زیاتر گەلییانەیە تا سەلمێنراوی توند لە سەرچاوەکانەوە. جا شێوەیەکی کولتی تایبەت و دڵنیاکراو دەبێت بە وریایی جێبەجێ بکرێت: چیاکە پیرۆز بووە، بەڵام وردەکارییەکانی کولت هەر تێکنودیارە.
لاۆن، لالاهۆن و دراوسێکان
کان-لاۆن وەک بەرزترین بەدیهێنەر لە باتالای تاگالۆگ و گوگورانگی بیکۆل نزیکە. کانی گڵۆپ وەک شوێنی خودایان لە ئێتنا یان فوجی کولتوورەکانی تر دەچێت. خودایە سەلمێنراوەکەی لاۆن هەروەها پەیوەندی نزیکی لەگەڵ لالاهۆن هەیە، خودای دروێنە و گڵۆپی هەمان چیا: هەردوو لایەن پەیوەندیدارن بە کان‌لاۆن، بەڵام کان-لاۆن خوای کەسانەی سەردەمییانەی چیاکەیە، لالاهۆن خودایەکە کە ساڵی 1582 ڕاستەوخۆ لە ناویدا سەلمێنراوە.
پرسیارە زۆر باودراوەکان دەربارەی کان-لاۆن
کان-لاۆن کێیە؟
بەرزترین خوای بەدیهێنەری ڤیسایایە بە شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپی کان‌لاۆن؛ کۆرەی سەلمێنراوی ناوەکە لاۆنە.
ئایا خودایەکە نێرینە بووە؟
لە سەردەمی سەرەتای کۆلۆنیالیزمدا لاۆن یان مالاۆن بەمێینەیی سەلمێنراوە؛ گەورەی نێرینەی کات شێوەکردنی سەردەمییانەیە.
ئایا کان-لاۆن خوای ئاگرە؟
پەیوەندی ئاگرەکە تەنها لە ڕێگەی شوێنی نیشتەجێبوونی کانی گڵۆپەوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە؛ هیچ ناونیشانێکی سەلمێنراوی خوای ئاگر بوونی نییە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- لالاهۆن – خودایە کە ڕاستەوخۆ لە هەمان گڵۆپدا سەلمێنراوە
- گوگورانگ – بەرزترین خودای بیکۆل وەک هاوتا
- مۆمی پاراستن، بخوورکردن، تیلیسم – هۆکارە پاراستنکارە پێشنیارکراوەکان
- کۆمپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی لەسەر هۆکارە پاراستنکارەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوە بنەڕەتییەکانی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
کان-لائون (Kan-Laon) هەر بەردەوامە هەم وەک بەرزترین خودای گەلی ڤیسایا (Visaya) و هەم وەک نیشانەیەکی ناوچەیی. وەک خودای کێوی چالاکی کانلائون (Kanlaon)، ناوی هاوچەرخی ئەم خودایە درێژەیەکی ئەو لائونی (Laon) کۆن و دێرینەیە، کە شوێنی نیشتەجێبوونی لە یەکەم سەرچاوەکانەوە هەمان کێوی نێگروس (Negros) بووە.
