هولی جینگ، رۆحێک لە نەریتی چینی

هولی جینگ رۆحی نەریتی چینییە.

رۆحی ڕاسو، هەم فیتنەکار و هەم بەدوای ڕووناکبیریدا.

هولی جینگ

هولی جینگ (狐狸精، واتا «جەوهەری ڕێوی») یەکێکە لە کاراکتەرە زۆرترین جار باسکراوەکانی دیمونۆلۆژیای چینی. ڕێوییەکە کە بەهۆی تەمەنی درێژ و پەروەردەکردنی ڕۆحی، شێوەی مرۆیی وەردەگرێت، هەرکات نزیکەی هەمیشە مێینە و هەمیشە جوانە.

دووڕەگەزیی سروشتی شتێکی بنەڕەتییە: دەتوانێت فریودەرێکی مەترسیدار بێت کە jingی (جەوهەری ژیان) پیاوان دەڕفێنێت؛ دەتوانێت هاوسەرێکی دڵسۆز و خۆشەویست بێت؛ تەنانەت دەتوانێت بەرەو ڕۆشنبیری بگەڕێت و ببێتە داوۆیی یان بوداییی.

ئەدەبیاتی کلاسیکی، بەتایبەت Liaozhai Zhiyiی پو سۆنگلینگ (سەدەی ١٧ز) کە چەندین چیرۆکی ڕێوی لەخۆدەگرێت، وێنەیەکی ورد دەکێشێت: ڕۆحە ڕێوییەکان تەنها خراپ نین، بەڵکو کەسایەتیی ئاڵۆزن و مێژووی تایبەت بەخۆیان هەیە.

ماوتیفی ڕۆحی ڕێوی نۆ-کلکی (Jiuweihu) زۆر ناسراوە و لە چین بۆ ژاپۆن (کیتسونه) و کۆریا (کومیهو) گواستراوەتەوە. پەیوەندیی نێوان مرۆڤ و ڕۆحی ڕێوی بابەتێکی سەرەکیی ئەدەبیاتی چینییە، کە زۆر لە چوارچێوەی ترس و دیمونۆلۆژیا دەرچووە.

بە یەک تێڕوانین: هولی جینگ

جۆر: رۆحی ڕاسو، یاۆگوایی گۆڕانکار
سەرچاوە: ڕاسو بەهۆی ژیانی درێژ و پەرەپێدان
قۆناغەکانی گەشەکردن: 50 ساڵ (گۆڕان)، 100 ساڵ (جوان)، 1000 ساڵ (خواوەندی، نۆ باڵ)
دەقەکان: هانفەیزی، سۆ شن جی، تانگ-چوانکی، لیائوجای زهیی
سەردەم: پێش-شانشینی تا ئێستا

پێناسە

سەردەمی دەقەکان

یەکەم بەڵگەکان پێش-شانشینی هەن (هانفەیزی، زوۆزوان لەگەڵ تیمی ڕاسو). سەردەمی هان تیۆری پەرەپێدان گەشە پێدەدات. سەردەمی تانگ (چیرۆکی چوانکی) لەگەڵ کارەکترەرانی وردی ڕاسو. لیائوجای پو سۆنگلینگ (سەدەی 17) وەکوو لووتکەی ئەدەبی. نەریتی فیلم و تەلەفزیۆنی مۆدێرن بەردەوامە.

بواری باڵاوبوونەوە

ناوچەی کولتووری چینی. کیتسونهی ژاپۆنی و کومیهۆی کۆرەیی وەرگیراوی ڕاستەوخۆن و پەرەپێدانی سەربەخۆن. ژنی ڕاسوی نۆ باڵ لە هەموو سێ نەریتەکە دیارە لە ئاسیای ڕۆژهەڵات. پەیوەندیدانی نێودەوڵەتی مۆدێرن لە ڕێگەی یاری و مانگا.

دۆخی سەرچاوەکان

شانهایجینگ (زوو)، سۆ شن جی، تانگ-چوانکی (خو فویانی Xu Xuanguai Lu)، لیائوجای زهیی پو سۆنگلینگ، یوهوی چاوتانگ بیجی جی یون، کۆرپەسی فیلم و کولتووری خۆماڵی مۆدێرن.

ناو و شێوازەکان

چینی: 狐狸精 (húli jīng)، «جەوهەری ڕاسو»؛ بەکورتی 狐 (hú) یان 狐仙 (húxiān، «نامردووی ڕاسو»، ئەرێنی).
نۆ باڵ: 九尾狐 (Jiǔwěihú).
ژاپۆنی: Kitsune (狐)، نۆ باڵ وەکوو Kyūbi no Kitsune.
کۆرەیی: Kumiho (구미호، «ڕاسوی نۆ باڵ»).
ڕیشەی وشە: huli وشەیەکی ستانداردە بۆ «ڕاسو»، jing کۆکردنەوەی جەوهەر نیشان دەدەت.

قۆناغەکانی گەشەکردن لە ئەدەبیاتی کلاسیکیدا سیستەماتیک کراوە: 50 ساڵ ← گۆڕان بۆ ژنێکی جوان. 100 ساڵ ← شێوەی مرۆیی تەواو. 1000 ساڵ ← هێزی خواوەندی، نۆ باڵ، نامردووی داوایی. ئەم فێرکردنی قۆناغیی پەیوەندیدارە بە تیۆری گشتی پەرەپێدانی داوایی.

تایبەتمەندییەکان

ڕوانگە

شێوەی مرۆیی: ژنێکی جوانی گەنج، زۆرجار سەرنجڕاکێش، خوێندەوار، مۆسیقیاناس. لە کاتی دەرکەوتنی ڕاستی: باڵی ڕاسو دیار دەبێت لەژێر جێگیر یان لەپشت دەرگا. شێوەی تەواو گەشەکردوو: ڕاسوی نۆ باڵ لەگەڵ پەڵکی گەشاوە (سپی یان زێڕین). لە شێوەی ئاژەڵدا: ڕاسویەکی ئاسایی.

هەڵسوکەوت

دوگیانی. نەریتی کۆنتر (سەردەمی تانگ) زۆرجار هولی جینگ وەکوو فیتنەکارێکی مەترسیدار پیشان دەدەن کە وزەی jing دەکێشێت. سەردەمی لیائوجای جیاوازی زیاتر دەخاتەڕوو: زۆر لە رۆحی ڕاسوان هاوسەرگیری دڵسۆز، هاوسەری وابەستە و دۆستی یارمەتیدەرن. هەندێکیان بەدوای پەرەپێدانی داوایی و شانی مرۆیی دەگەڕێن.

بوارە کاریگەری

لە گۆڕستان، وێرانەی کۆن، ئەشکەوتی ڕاسو لە چیای دووردا نیشتەجێ دەبن. لە شێوەی مرۆیی لە شارستان و گوندەکانیشدا، زۆرجار وەکوو ژنی بازرگان، گەشتیار، ئەندامی ڕێزدار لە خێزانێک. هەندێک ناوچە (شانشی، باکووری چین) وەکوو مەرکەزی سەرەکی رۆحی ڕاسو دادەنرێن.

هەڵسەنگاندنی ئەفسانەیی

نییە بەدیهێنانێک، بەڵکوو ئەنجامی پەرەپێدانە. لە ڕوانگەی داوایی: ڕاسو ئاژەڵێکە کە بەشێوەیەکی تایبەت باش یین چی کۆدەکاتەوە و لەبەرئەوە بەخێرایی دەگاتە پەرەپێدان. نەریتی ئایینی گەلی هوکسیان («نامردووی ڕاسو») لە پەرستگای تایبەت خۆی دەپەرستێت، بەتایبەت لە باکووری چین.

پرۆفایل: هولی جینگ

گرنگترین لایەنەکانی هولی جینگ بە یەک تێڕوانین.

کۆنتێکستی کەلتووری

ڕاسو بەهۆی پەرەپێدانی درێژخایەن. فێرکردنی قۆناغی: 50 ساڵ گۆڕان، 100 ساڵ جوانی، 1000 ساڵ خواوەندی-نۆ-باڵ. کۆسمۆلۆژیای داوایی وەکوو چوارچێوە.

ناوچەی کاریگەری

پیاوانی گەنج لە چوارچێوەی فیتنەکاری، زانا و شاعیران (نموونەی لیائوجای)، گەشتیار و بازرگانان. لە نەریتی ئەرێنیدا: هاوسەران و خێزانەکان.

دەرکەوتن

ژنێکی جوانی گەنج لە شێوەی مرۆیی، لەگەڵ باڵی ڕاسو لە کاتی دەرکەوتن. تەواو گەشەکردوو: ڕاسوی نۆ باڵ لەگەڵ پەڵکی گەشاوە.

کارکرد

دوگیانی. فیتنەکاری و کێشانی جینگ (نەرێنی) یان هاوبەشیێتی دڵسۆز و بوونی یارمەتیدەر (ئەرێنی). زۆرجار بەدوای پەرەپێدان و نامردوویدا دەگەڕێت.

شێوازەکانی بەرگری

لە حاڵەتی نەرێنیدا: جادووی دەرکردنی داوشی، تۆتەمی فو، خوێنی کۆتر، خوێندنی تایبەت. لە حاڵەتی دوگیانیدا: گفتوگۆی زیرەکانە، ڕێزگرتن، پشکنینی مەبەستەکان (چیرۆکەکانی لیائوجای ئەمە بە شێوەی ئەدەبی پیشان دەدەن).

شتی هاوشێوە

کیتسونه‌ (ژاپۆن)، کومیهۆ (کۆریا)، یاکشینی (دووڕوو، سوورگه‌ر)، په‌ری‌یه‌ ئه‌ورووپییه‌کان که‌ گۆرانی شێوه‌یان بۆ ئاژه‌ڵ هه‌یه‌.

کۆنترادی ئه‌ده‌بی و پرستن

سیکڵی لیائۆجای

لیائۆجای ژییی پو سۆنگلینگ زۆر چیرۆکی روحی ره‌وی تیایدا هه‌یه‌، هه‌ندێکیان تۆقێنه‌رن، زۆربه‌یان کاریگه‌رن. ره‌وی زنانه‌ وه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی ئاڵۆز، که‌ پاڵه‌وانی زانا خۆشدەوێت، پارێزگاری لێ ده‌که‌ت و په‌روه‌رده‌ی ده‌که‌ت. ئه‌م وێنه‌یه‌ هه‌تا ئێستا کاریگه‌ره‌ له‌سه‌ر وه‌رگرتنی به‌رهه‌مه‌که‌.

پیرۆزگای هوکسیان

له‌ باکووری چین، به‌تایبه‌ت شانشی و هه‌به‌ی، پیرۆزگای هوکسیان هه‌ن. له‌وێ روحی ره‌و وه‌ک “شیان” (بێمرگ) پرسترا وه‌، به‌ ئایینی تایبه‌ت، قوربانی و کۆنترادی فاڵگرتن. ئه‌م کارکردنه‌ هه‌تا ئێستا زیندووه‌، دوای کۆتایی شۆرشی کولتووری له‌نوێوه‌ گه‌شه‌ی سه‌ندووه‌.

تانگ-چوانچی و چیرۆکی کلاسیکی

چیرۆکه‌کانی سه‌رده‌می تانگ (سه‌ده‌ی ٧تا ١٠) بناغه‌ی مۆتیفی ئه‌ده‌بی هولی جینگ داده‌مه‌زرێنن. چیرۆکه‌کانی وه‌ک “ڕه‌ن شی ژوان” (بایۆگرافیای ڕه‌ن) ژنی ره‌و وه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی خۆشه‌ویستی خه‌مبار پیشان ده‌ده‌ن. ئه‌م چیرۆکانه‌ ده‌که‌ونه‌ به‌رهه‌می پو سۆنگلینگ و کۆنترادیه‌که‌ هه‌تا ئێستا کاریگه‌رن.

وەرگرتن و سەردەمی هاوچەرخ

هاوشێوه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا: کیتسونه‌ی ژاپۆنی به‌ کۆنترادی دوولمه‌ندی خۆی، ئیناری-شینتۆ، هاوسه‌رگیرییه‌کانی کیتسونه‌، جادووی کیتسونه‌. کومیهۆی کۆری له‌ درامای کۆری و فیلمی هاوچه‌رخدا. ژنی ره‌وی نۆ کلک ئایکۆنێکی گشتگیری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیایه‌.

پۆپ کولتووری نێودەوڵه‌تی

ئه‌نیمه‌ (ناروتۆ به‌ ره‌وی نۆکلک)، پۆکیمۆن (وولپیکس/نایننته‌یلز)، یاری ڤیدیۆیی (لیگ ئۆف لیجه‌ندز ئاهری)، درامای چینی (The Untamed به‌ که‌سایه‌تی لاوه‌کی ڕوحی ره‌و). مۆتیفی هولی جینگ به‌ شێوه‌یه‌کی گشتگیر بوونی هه‌یه‌، زۆرجار به‌ ئه‌سته‌تیکی به‌هێزی ئه‌نیمه‌.

خوێندنه‌وه‌ی فێمینیستی: زانستی ئه‌ده‌بی چینی هاوچه‌رخ هولی جینگ وه‌ک که‌سایه‌تی سه‌رکه‌وتووی ژنانه‌ له‌ کۆمه‌ڵگای پاترییارکی ده‌خوێننه‌وه‌، ژنی ره‌و ته‌سلیمی یاسای خێزانی نابێت، بەڵکو که‌سایه‌تییه‌کی سه‌ربه‌خۆ ده‌مێنێته‌وه‌. ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ له‌ ساڵانی ١٩٩٠ییه‌کانه‌وه‌ کاریگه‌ری له‌سه‌ر وه‌رگرتنی زانستی هه‌بووه‌.

روحی ره‌و له‌ تۆمارکردنه‌کاندا: له‌ گان باۆ تا پو سۆنگلینگ

روحی ره‌و، به‌ چینی húli jīng، یه‌کێکه‌ له‌و که‌سایه‌تییه‌ سه‌رشتاوییه‌ فراوانه‌کانی چین که‌ باشترین ته‌ماشابه‌ندی له‌سه‌ری هه‌یه‌، چونکه‌ نزیکه‌ی دوو هه‌زار ساڵ له‌ کۆمه‌ڵه‌ ئه‌ده‌بییه‌کاندا تۆمار کراوه‌.

قۆناغێکی سه‌ره‌تایی سۆشین جییه‌ (“تۆمارکردنی گه‌ڕان بۆ دوای روحه‌کان”) ی گان باۆ له‌ سه‌ده‌ی چواره‌م، که‌ چه‌ند چیرۆکی ره‌وی تیایدا هه‌یه‌ و ره‌و وه‌ک بوونێکی گۆڕان-شێوه‌، تیمه‌ن پیشان ده‌ده‌ت که‌ توانای وه‌رگرتنی شێوه‌ی مرۆیی و قسه‌کردن به‌ زانستی هه‌یه‌.

سه‌رده‌می تانگ گه‌شه‌سه‌ندنی چیرۆکی ره‌و به‌ خۆیه‌وه‌ برد له‌ ناو ئه‌وه‌ی به‌ ناوی chuanqi، “ڕاپۆرتی سه‌رنجڕاکێش” ناسراوه‌. به‌ڵام کۆمه‌ڵه‌ی زۆر کاریگه‌ر لیائۆجای ژیییه‌ (“چیرۆکی نامۆ له‌ ستودیۆی بۆشایی”) ی پو سۆنگلینگ، که‌ له‌ سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌هه‌می دروست بووه‌.

پو سۆنگلینگ ده‌یان چیرۆکی بۆ ره‌وه‌کان بو خستووه‌، و تیایدا وێنه‌یه‌کی زۆر جیاواز داهێناوه‌: ره‌وی ژنی خراپه‌کار و توانادزۆکاری هه‌یه‌، به‌ڵام ره‌وی ژنی دڵسۆز، زیره‌ک و به‌رزی ئه‌خلاقی هه‌یه‌ که‌ یاریده‌ری هاوسه‌ره‌ مرۆییه‌کانی له‌ کاتی گیرودانه‌کاندا ده‌ده‌ن.

ئه‌م بارودۆخی سه‌رچاوانه‌یی له‌ روانگه‌ی زانستی ئایین گرنگه‌. húli jīng نه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی ترسناکی ڕوونه‌، به‌ڵکو که‌سایه‌تییه‌کی به‌ ئه‌ده‌بی زۆر پرۆسه‌سکراوه‌ که‌ نووسه‌ره‌ چینییه‌کان بۆ سه‌ده‌ها ساڵ کێشه‌ی خۆزێ، ئه‌خلاق، سه‌رکه‌وتنی کۆمه‌ڵایه‌تی و سنووری نێوان مرۆڤ و ئاژه‌ڵیان تیایدا هه‌ڵسه‌نگاندووه‌.

ئه‌وه‌ی روحی ره‌و به‌ “فام فاتالی” کورت بکاته‌وه‌، به‌شی زۆری به‌رده‌وامییه‌که‌ چاو ده‌پۆشێت. کۆمه‌ڵه‌کانی گان باۆ و پو سۆنگلینگ له‌ وه‌رگێڕانی متمانه‌پێکراودا بۆ گه‌یشتن ئاماده‌ن و بناغه‌ی هه‌ر خوێندنه‌وه‌یه‌کی سه‌رجه‌می هه‌ژه‌ن.

کولتیڤاسیۆن و ڕێگا بۆ ره‌وی ئاسمانی

لایه‌نێکی سه‌ره‌کی، که‌ زۆرجار چاوپۆشی لێ ده‌کرێت، له‌ بیرکردنه‌وه‌ی روحی ره‌و بیرۆکه‌ی خۆکولتیڤاسیۆنه‌. به‌گوێره‌ی بیرکردنه‌وه‌ی بڵاوبووه‌وه‌، húli jīng بوونێکی سه‌رشتاوی له‌ سه‌ره‌تاوه‌ نییه‌، به‌ڵکو ره‌وێکی ئاسایییه‌ که‌ به‌هۆی تاڤانی گه‌وره‌ و ڕاهێنانی ئامانج‌دار هه‌ندێ به‌هه‌ندێ توانای به‌رزتر وه‌رده‌گرێت.

به‌گوێره‌ی ده‌قه‌کان، ره‌و له‌ پێنجا یان سه‌د ساڵیدا ده‌توانێت شێوه‌ی مرۆیی وه‌رگرێت؛ به‌ زیادبووندی ته‌مه‌نی، هێزی زیاتر ده‌کات.

ئه‌م به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ له‌ناو بیرکردنه‌وه‌ی داۆیستی خاوه‌ندارییه‌کی چی و به‌رزراییی ته‌مه‌ن و ده‌رگوزه‌رانه‌وه‌ (ترانسه‌ندنس) نه‌خشکراوه‌. ره‌و چی کۆده‌که‌نه‌وه‌، هه‌ندێ چیرۆک ده‌ڵێن له‌ مانگه‌وه‌، له‌ گڵاڤی کۆنه‌وه‌ یان له‌ هاوسه‌ره‌ مرۆییه‌کانی هه‌ڵمه‌ده‌گرێت.

له‌ کۆتایی ڕێگایه‌کی زۆر درێژدا، ره‌و ده‌توانێت ببێته‌ tiānhú، “ره‌وی ئاسمانی”، بوونێک به‌ نۆ کلک که‌ پله‌ی بێمرگی گه‌یشتووه‌ و ئیتر زیانبه‌خش نییه‌، به‌ڵکو به‌رزه‌.

ئه‌م بیرکردنه‌وه‌یه‌ روحی ره‌و ده‌که‌ته‌ ئاوێنه‌یه‌کی تاڤانی مرۆیی بۆ کولتیڤاسیۆن. ره‌و هه‌مان شت ده‌کات که‌ ڕاهاتووی داۆیستی ده‌کات: ڕاهه‌کات، کۆده‌که‌نه‌وه‌، له‌ سنووری سرووشتی خۆی به‌رزتر ده‌ژیت. ئه‌مه‌ ئاڵۆزی ئه‌خلاقی که‌سایه‌تییه‌که‌ ڕوون ده‌کاته‌وه‌.

ره‌وی که‌ هێزی گیانی مرۆڤ ده‌سه‌ندنێوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خێراتر به‌رز بێته‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌کی ده‌ستدرێژکارانه‌ ده‌جوڵێته‌وه‌؛ ره‌وی که‌ به‌هۆی هه‌ڵسوکه‌وتی ئه‌خلاقی و کۆکردنه‌وه‌ی کارچاکه‌کان پێشده‌که‌وێت، که‌سایه‌تییه‌کی نزیک به‌ نموونه‌یه‌.

روحی ره‌و به‌مه‌ که‌متر ده‌ستپیشخه‌رییه‌کی نییه‌ به‌ڵکو بوونێکی له‌سه‌ر ڕێگایه‌، که‌ ڕێبازه‌کانی بریاری پله‌ی ئه‌خلاقیانه‌ی ده‌ده‌ن. ئه‌م لۆژیکه‌ لای بوونه‌ کولتیڤاسیۆنپه‌ری تری کۆنترادی چینی هاوبه‌شه‌.

پرستنی ره‌و: پرستن نه‌ک ته‌نها به‌رگری‌کردن

جیاواز لە زۆر لە کەسایەتییە ترسناکەکان، ڕۆحی ڕێوی لە بەشێک لە چین بووەتە بنەمای ڕاستەقینەیەکی پەرستن. بەتایبەت لە باکووری چین، لە ناوچەی پیکین و لە مانچووریا، پەرستنی ڕێوی تا ڕابردووی نزیک بەرباڵاو بووە.

ڕێوی لەوێ وەک یەکێک لە “چوار” یان “پێنج” خواوەندی توانادار دانراوە، لەگەڵ راسوو، ژیرکە، شیلانە و مووش، کە بەیەکەوە زۆرجار بەناوی húxiān بانگ دەکران، واتە “ڕێوییە نەمرەکان”، یان بە ناوی هەڕەشکراوی هاوشێوە.

ئەم پەرستنە دوو ڕەهەندی هەبوو، و لەبەر ئەوە بووە کاریگەر. ڕێوی دەیتوانی خۆشگوزەرانی بۆ خانەوانێک بهێنێت، نەخۆشی دروست بکات یا چاکی بکاتەوە، بەشداری لە دیاردەی خاووگیری بکات و لە ڕێگەی ناوبژیوانەکانەوە بدوێت. خێزانان پێشکەشگای بچووکی بۆ دەکردنەوە، قوربانییان پێشکەش دەکرد و هەوڵ دەدرا ئەم بوونەوەرە بەهێز و بێحسابەیان لای خۆیان ڕازی بکرێت.

بەم شێوەیە پەرستنی ڕێوی لە چوارچێوەی ئایینی گەلیی خۆجێیی جێگرتبوو، نەک لە ئایینەکانی گەورەی رێکخراو، و لەلایەن ڕەوتی ئۆرتودۆکسی کۆنفۆشیۆسی و دواتر لەلایەن جولانەوەکانی نۆژەنکردنەوەی سەردەم بە تەوهم ناودەبردرا و دژی دەکراوە.

کارە فۆلکلۆری و ئێتنۆگرافییەکانی سەدەی بیستەم ئەم پەرستنەیان تۆمار کردووە و ئەوەیان دەرخستووە کە ڕۆحی ڕێوی لە ئەدەبیاتی کۆکراو و ڕێوییەکەی پەرستراو لە گوندەکان دوو ڕووی یەک تێگەیشتنن. لە بواری ئایینناسی ئەم دۆزینەوەیە گرنگ، چونکە هەڵەیەکی بەرباڵاو ڕاست دەکاتەوە: بوونەوەرانی سەرسویعی مەترسیدار بەلزۆمی تەنیا شتێک نییە کە دەکرێت لە دژیدا شەڕ بکرێت.

لەبەر ئەوەی ڕێوی بەهێز و نائاسایی بوو، خەڵک هەوڵیان دەدا لەگەڵیدا پەیوەندی دروست بکەن، بە ڕێگەی پەرستن گیریی بدەن و هێزی بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. سنووری نێوان دیو و خواوەند لێرەدا بەپێی مەترسیدار بوون دیار نییە، بەڵکوو بەپێی ئەوەیە کە ئایا دەکرێت پەیوەندی دروست بکرێت یان نا.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

چین (داوئیزم و ئایینی گەلیی)
گویی، یاوگوای، جیانگشی، ئی گویی
کیتسونە (ژاپۆن)، کومیهۆ (کۆریا)، هاوشێوەکان
لیائوجای جیی و ئەدەبیاتی کلاسیکی ڕێوی
پیرۆزگای هوکسیان و ئایینی گەلیی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

لە ئەفسانەناسی چینی، هولی جینگ وەک ڕۆحی ڕێوی دادەنرێت کە بۆ سەدەها ساڵ گۆڕینی شێوەی فێربووە و لە کۆکراوەکانی Soushen ji و Liaozhai zhiyi جارێک وەک هەڵخەڵەتێنەرێکی مەترسیدار و جارێکی تر وەک پاسەوانێکی یارمەتیدەر دەردەکەوێت.