Γαία, Μητέρα Γη και πλανητικό ον φωτός
Προσωποποίηση της Γης, πρωταρχική θεότητα της ελληνικής μυθολογίας και Μητέρα Γη, η οποία στη σύγχρονη παράδοση της Ψυχής της Γης νοείται ως πλανητικό ον φωτός.
Στην παρούσα σελίδα η Γαία πραγματεύεται ως έννοια όντος φωτός.
Πίνακας περιεχομένων
Γρήγορη επισκόπηση: Γαία
Τύπος: Πρωταρχική πλανητική νοημοσύνη, μυθολογικά και σύγχρονα σχεδιασμένη – Παράδοση: Ελληνική μυθολογία (Ησίοδος, Θεογονία), James Lovelock (Υπόθεση Γαίας), σύγχρονη εσωτερική φιλοσοφία – Λειτουργία: Συνείδηση της Γης, πηγή τελλουρικών ενεργειών προστατευτικού πεδίου, στήριγμα και γείωση κάθε ζωής – Κύρια χαρακτηριστικά/σύμβολα: Πράσινα και καφέ χρώματα, χώμα, κρύσταλλοι, φυτική ζωή, η ίδια η Γη – Διάδοση: Αρχαιότητα μυθολογία, σύγχρονη Γαία-θεολογία, περιβαλλοντικό κίνημα, εσωτερικές και σαμανικές πρακτικές
Ταξινόμηση
Παράδοση
Στη Θεογονία του Ησιόδου, η Γαία (Γῆ) είναι η τιτανική θεά της Γης, η οποία αναδύθηκε από το Χάος και γέννησε το σύμπαν. Είναι η Αρχιμητέρα, από της κόλπους της οποίας προήλθαν όλα τα επίγεια και ουράνια όντα.
Τον 20ό αιώνα ο Βρετανός χημικός James Lovelock αναβίωσε την Υπόθεση Γαίας: ότι η ίδια η Γη αποτελεί ένα αυτορυθμιζόμενο, ζωντανό σύστημα. Η Έλενα Πέτροβνα Μπλαβάτσκι και οι μεταγενέστεροι Θεοσοφιστές ενσωμάτωσαν τις ιδέες περί Γαίας ως «αρχή της Γης» στις δυτικές εσωτερικές φιλοσοφίες. Σήμερα η Γαία νοείται συχνά ως «Μητέρα Γη»: όχι απλώς ύλη, αλλά συνειδητό υπόστρωμα κάθε οργανικής ζωής.
Κατάσταση πηγών
Οι μυθολογικές πηγές είναι η «Θεογονία» του Ησιόδου (8ος αι. π.Χ.) και οι «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου. Οι επιστημονικά-σύγχρονες τεκμηριώσεις προέρχονται από το έργο του Lovelock «Gaia: A New Look at Life on Earth» (1979).
Θεοσοφικά κείμενα, όπως «The Secret Doctrine» της Μπλαβάτσκι, ενσωμάτωσαν τον μύθο της Μητέρας Γης σε κοσμικές ιεραρχίες. Η σύγχρονη οικολογική και νεοπνευματική λογοτεχνία συνυφαίνει μυθολογία με περιβαλλοντική συνείδηση. Η Υπόθεση Γαίας παραμένει επιστημονικά αμφιλεγόμενη, ωστόσο ως μεταφορά και φιλοσοφική έννοια έχει ευρεία απήχηση.
Θρησκειοϊστορικά στρώματα της παράδοσης της Γαίας
Η «Θεογονία» του Ησιόδου (στ. 116, 138) δίνει την αρχαιότερη συστηματική παρουσίαση της ελληνικής αντίληψης περί Γαίας. Από το Χάος η Γαία προκύπτει ως δεύτερη οντότητα μετά το αρχέγονο χάσμα· από αυτήν προέρχονται ο Ουρανός, ο Πόντος και τα Όρη, χωρίς να έχει χρειαστεί αρσενικό σύντροφο.
Αυτή η παρθενογενετική δημιουργία είναι ιστορικά-θρησκευτικά καθοριστική, διότι προσδίδει στη Γαία μια οντολογική πρωτοκαθεδρία, την οποία δεν διατηρεί πλέον στα μεταγενέστερα ολυμπιακά πάνθεα με τους προσωπικούς τους θεούς. Ο ομηρικός Ύμνος στη Γαία (Ύμνος ΛΟ) και ο Ορφικός Ύμνος 26 συνεχίζουν αυτή την παράδοση και τονίζουν τη μητρική λειτουργία της Γης για κάθε ζωντανό.
Ένα ιδιαίτερο στρώμα αποτελεί η δελφική παράδοση: το μαντείο των Πυθίων ήταν αρχικά μαντείο της Γαίας, πριν το αναλάβει ο Απόλλων, όπως αναφέρει ο Αισχύλος στον εισαγωγικό λόγο των Ευμενίδων (στ. 1, 8) και ο Παυσανίας στην Ελλάδος Περιήγηση (Χ, 5, 5–6).
Η μετάβαση από τη Γαία μέσω Θέμιδος και Φοίβης στον Απόλλωνα τεκμηριώνει μια μετατόπιση από τη μητριαρχική-χθόνια στη πατριαρχική-ουράνια θρησκεία, η οποία συζητείται εκτενώς στην ιστορία θρησκειών από τον Johann Jakob Bachofen («Das Mutterrecht», 1861) και εξής.
Εμφάνιση και σύμβολα
Σε ελληνικές παραστάσεις η Γαία εμφανίζεται ως γυναικεία μορφή, συχνά συνδεδεμένη με τη γη και τα φυτά ή να τα φέρει επάνω της. Μπορεί να αναδύεται μισή από το χώμα. Σε σύγχρονα εσωτερικά πλαίσια η Γαία απεικονίζεται λιγότερο ως θεϊκή μορφή και περισσότερο ως πράσινη και καφέ ενεργειακή αύρα που διαπερνά την υδρόγειο.
Σύμβολα είναι οι κρύσταλλοι, οι πηγές, οι αιωνόβια δέντρα, τα βουνά και αυτό καθαυτό το χώμα. Χρώματα: πράσινο (ζωή, ανάπτυξη), καφέ (γη, σταθερότητα), βαθύ κόκκινο (μάγμα, ενέργεια ζωής του βάθους). Η υδρόγειος ως ολιστικό μάντρα είναι το υπέρτατο σύμβολο της παρουσίας της.
Συγκριτική παράδοση της Μητέρας Γης
Η μορφή της Μητέρας Γης είναι ιστορικά τεκμηριωμένη πολύ πέραν της ελληνικής παράδοσης. Στη ρωμαϊκή θρησκεία αντιστοιχεί σε αυτήν η Tellus ή Terra Mater, η οποία επικαλούνταν στο Carmen Saeculare του Οράτιου και στην αγροτική παράδοση των θυσιών Suovetaurilia.θυσιών. Η ινδουιστική παράδοση γνωρίζει τη Bhumi ή Bhudevi ως θεά της Γης, που εμφανίζεται στις Βέδες ως σύντροφος του Βισνού.
Στις Άνδεις, η Pachamama είναι η κεντρική μορφή αναφοράς της προκολομβιανής και σύγχρονης ιθαγενούς θρησκευτικότητας, με ιδιαίτερες τελετουργίες (challa, despacho) προς τιμήν της.
Η αζτεκική παράδοση γνωρίζει την Τοναντζίν ως Μητέρα Γη, η οποία μετά την Κονκίστα συνεχίστηκε συγκρητιστικά μέσα από τη μαριανική λατρεία της Παρθένου της Γουαδαλούπης. Η αφρικανική παράδοση Akan γνωρίζει την Asase Yaa ως θεά της Γης με δική της ημέρα ανάπαυσης (Πέμπτη), και η σκανδιναβική παράδοση ονομάζει τη Jörð, μητέρα του Θορ.
Η Marija Gimbutas υποστήριξε στο έργο The Goddesses and Gods of Old Europe (1974) και The Civilization of the Goddess (1991) την άποψη ότι η παλαιολιθική και νεολιθική θρησκεία ήταν διαρκώς προσανατολισμένη στη μητριαρχία και στη Μητέρα Γη, και πατριαρχοποιήθηκε μόνο με την ινδοευρωπαϊκή μετανάστευση.
Η άποψη αυτή αμφισβητείται στην αρχαιολογία (Lynn Meskell, Cynthia Eller), παραμένει όμως ως σήμερα καθοριστική για τη φεμινιστική-πνευματική υποδοχή.
Λειτουργία και σημασία
Η Γαία είναι η πηγή ενέργειας που φέρει κάθε επίγεια εκδήλωση. Δεν είναι τυφλή ύλη, αλλά συνειδητό υπόστρωμα που οργανώνει και αναγεννά τον εαυτό του. Στην εσωτερική σκέψη θεωρείται μια από τις μεγάλες κοσμικές νοημοσύνες, της οποίας οι αποφάσεις καθοδηγούν τις γεωλογικές, κλιματικές και βιολογικές διεργασίες.
Λειτουργεί ως ρυθμιστής μεταξύ κοσμικών ενεργειών και ανθρώπινης ύπαρξης. Η Γαία συμβολίζει την ολότητα, την αλληλεξάρτηση και την ιδέα ότι η ανθρώπινη ύπαρξη είναι ενταγμένη σε ένα ζωντανό, ευαίσθητο σύστημα.
Η Γαία του Lovelock και η οικολογική υποδοχή
Ο James Lovelock διατύπωσε από το 1972, επεξεργασμένη το 1979 στο Gaia: A New Look at Life on Earth, την Υπόθεση Γαίας: η Γη με τη βιόσφαιρά της συμπεριφέρεται ως ένα αυτορυθμιζόμενο σύστημα που διατηρεί τη θερμοκρασία, τη σύνθεση της ατμόσφαιρας και την αλατότητα των ωκεανών σε εύρος ευνοϊκό για τη ζωή.
Η Lynn Margulis συνεισέφερε ως συν-συγγραφέας της υπόθεσης τη μικροβιολογική τεκμηρίωση. Το μοντέλο Daisyworld (Lovelock και Andrew Watson, 1983) δείχνει μαθηματικά πώς μια βιόσφαιρα επιτυγχάνει από μόνη της ισορροπία θερμοκρασίας μέσω ανάδρασης albedo, χωρίς να απαιτείται κεντρική ρύθμιση.
Η Υπόθεση Γαίας έχει εξελιχθεί στην ακαδημαϊκή έρευνα γεωσυστημάτων σε ευρύτερη Earth System Science, χωρίς τον τελεολογικό υποτόνο της αρχικής διατύπωσης.
Παράλληλα έχει εδραιωθεί μια πνευματικά-εσωτερική υποδοχή της Γαίας, στην οποία το μοντέλο του Lovelock συνδέεται με τη μυθολογική παράδοση της Γαίας. Η θέση του iWell Guard αναφέρεται σε αυτή την πνευματικά-εσωτερική αντίληψη της Γαίας ως πλανητικής οντότητας συνείδησης, χωρίς να την ταυτίζει με το φυσικοεπιστημονικό μοντέλο του Lovelock.
Πρακτική / Επίκληση / Σημασία στο πλαίσιο iWell Guard
Στο iWell Guard η Γαία ενεργοποιείται μέσω γείωσης: βάδισμα ξυπόλητος, διαλογισμός με εστίαση στη γη κάτω από τα πόδια, βαθιά αναπνοή. Η δύναμή της επικαλείται για να αγκυρωθεί το προστατευτικό πεδίο στα τελλουρικά (επίγεια) επίπεδα.
Συμπληρώνει τα υψηλά όντα φωτός (αρχάγγελοι, Μετατρόν) με την αναγκαία αρχή γείωσης. Μια πρακτική iWell Guard συνδέει λοιπόν την αρχική πηγή μέσω των ανώτερων όντων φωτός ως τη χθόνια δύναμη της Γαίας. Αυτή η ισορροπία μεταξύ ουρανού και γης δημιουργεί σταθερότητα και προστατεύει από αποξένωση και διαχωριστικές-πνευματικές διαταραχές.
Λειτουργία στο σύστημα μάντρα του iWell Guard
Στο μάντρα προστασίας η Γαία είναι η φορέας της μετασχηματισμού ενέργειας. Η κατασκευή που προβλέπεται στο σημείο 3 (βλ. Επισκόπηση λειτουργιών) ορίζει ότι μαγικά-σκοτεινές επιρροές που έχουν φτάσει στον φορέα παραδίδονται από την αρχική πηγή στη Γαία.
Εκεί μετασχηματίζονται σε μια διαδικασία μεταμόρφωσης που συνδέεται θρησκειοϊστορικά με τη λειτουργία της Μητέρας Γης στην αρχαία παράδοση. Εάν η Γαία δεν μπορεί να αναλάβει τη συγκεκριμένη ενέργεια, αναλαμβάνει ο Αρχάγγελος Γαβριήλ ως φύλακας της βιολετί φλόγας τη μεταφορά στο φως.
Αυτή η διπλή γραμμή δεν είναι τυπικό ρεπερτόριο τελετουργικής μαγείας, αλλά μια ειδική κατασκευή της παράδοσης iWell Guard, που αντλεί από την παράδοση των εργατών φωτός (σχολή του Αγίου Γερμανού, θεοσοφικοί και ανθρωποσοφικοί πρόδρομοι). Η λειτουργία αντιστοιχεί δομικά στη σαμανική εμβάπτιση της Γης ως φορέα και μεταμορφωτή ενεργειών ασθένειας (Felicitas Goodman, Michael Harner) και στη γνωστικο-ερμητική παράδοση της Μητέρας Γης ως επίπεδου υποδοχής.
Πρακτικά, οι φορείς iWell Guard εργάζονται με τη σύνδεση Γαίας μέσω γείωσης, δηλαδή συνειδητής σύνδεσης των ποδιών με το έδαφος, ιδανικά ξυπόλητοι σε φυσικό υπόστρωμα. Αυτή η πρακτική δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη δράση του μάντρα, αλλά την ενισχύει, διότι ανοίγει το επίπεδο αντίληψης του φορέα στη μεταμορφωτική λειτουργία της Γαίας.
Παράλληλα
Σύνδεση στο iWell Guard
Στο iWell Guard η Γαία περιγράφεται ως σημείο αναφοράς γείωσης του προστατευτικού πεδίου. Ενέργειες που μετασχηματίζονται στο προστατευτικό πεδίο επιστρέφουν μέσω της αρχικής πηγής στη Γαία. Λειτουργικό επίπεδο 3 των Επτά Δομικών Στοιχείων.
Οι κατευθύνσεις δράσης περιγράφονται αποκλειστικά λειτουργικά. Δεν πρόκειται για ιατρικό προϊόν. Δεν υπάρχει υπόσχεση θεραπείας.
Η Θεογονία του Ησιόδου: η Γαία στην αρχή του κόσμου των θεών
Η σπουδαιότερη πηγή για την ελληνική Γαία είναι η Θεογονία του ποιητή Ησιόδου, που συντάχθηκε πιθανότατα γύρω στο 700 π.Χ. Περιγράφει τη δημιουργία του κόσμου και των θεών. Κατά τον Ησίοδο, στην αρχή υπάρχει το Χάος, το χάσκον κενό, και έπειτα αναδύεται η Γαία, η Γη, ως ευρύ, ασφαλές έδρανο όλων των πραγμάτων.
Η Γαία γεννά από τον εαυτό της, χωρίς σύντροφο, τον Ουρανό Ουρανό, τα Όρη και τη Θάλασσα Πόντο. Με τον Ουρανό γεννά στη συνέχεια πλήθος απογόνων: τους δώδεκα Τιτάνες, τους μονόφθαλμους Κύκλωπες και τους εκατόγχειρες Εκατόγχειρες. Έτσι η Γαία βρίσκεται στην απαρχή της γενεαλογικής αλυσίδας που οδηγεί στους ολύμπιους θεούς.
Στον Ησίοδο ωστόσο η Γαία δεν είναι απλώς μια παθητική προγόνος. Επεμβαίνει αποφασιστικά στην πορεία των γεγονότων.
Όταν ο Ουρανός μισεί τα παιδιά του και τα κρατεί στα έγκατα της Γης, η Γαία σχεδιάζει ένα τέχνασμα, κατασκευάζει ένα δρεπάνι και παρακινεί τον γιο της Κρόνο να ευνουχίσει τον πατέρα. Αργότερα, όταν και ο Κρόνος γίνεται τύραννος, η Γαία συμβάλλει στην ανατροπή του.
Η Γαία του Ησιόδου είναι έτσι μια μορφή διπλού χαρακτήρα: ταυτόχρονα το σταθερό θεμέλιο του κόσμου και μια ενεργή, σχεδιάζουσα δύναμη που προκαλεί και επιλύει γενεακές συγκρούσεις μεταξύ των θεών. Αυτή η σύζευξη σταθερότητας και πανουργίας την καθιστά μια από τις ιδιαιτέρατες μορφές της ελληνικής μυθολογίας.
Μαντείο και λατρεία: η Γαία στους Δελφούς και στην Ολυμπία
Σε αντίθεση με ορισμένες καθαρά λογοτεχνικές θεότητες, η Γαία διέθετε και λατρεία, η οποία ήταν ωστόσο λιγότερο εκτεταμένη από εκείνη των ολύμπιων θεών. Αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι το περίφημο μαντείο των Δελφών ήταν αρχικά αφιερωμένο στη Γαία ως ιερό, πριν το αναλάβει ο Απόλλων. Ο Έλληνας περιηγητής Παυσανίας μεταδίδει αυτή την παράδοση τον 2ο αιώνα της χρονολόγησής μας.
Η ιστορική έρευνα είναι εδώ επιφυλακτική. Αν υπήρχε στους Δελφούς πραγματικά μια προαπολλώνια λατρεία της Γαίας ή αν αυτή η αφήγηση αποτελεί μεταγενέστερη κατασκευή για να εξηγήσει τη μετάβαση από μια παλαιότερη σε μια νεότερη τάξη, δεν μπορεί να αποφασιστεί με βεβαιότητα.
Ο μύθος του δράκοντα Πύθωνα, τον οποίο ο Απόλλων κατέσφαξε στην οραματική τοποθεσία, ανήκει στο ίδιο πλαίσιο.
Τεκμηριωμένοι είναι βωμοί και ιερά της Γαίας σε πολλούς τόπους. Στην Ολυμπία υπήρχε κατά τον Παυσανία ένας βωμός και τόπος λατρείας της Γαίας, και επίσης στην Αθήνα ήταν αφιερωμένο σε αυτήν ένα τέμενος ως ιερό. Τιμούνταν με επωνύμια όπως Κουροτρόφος, «η Ανατρέφουσα τα Παιδιά», που τονίζει τον ρόλο της ως τροφού κάθε ζωντανού.
Στους όρκους η Γαία διαδραμάτιζε ιδιαίτερο ρόλο: όποιος έδινε επίσημο όρκο επικαλούνταν συχνά τη Γη και τον Ουρανό ως μάρτυρες. Η Γη ως αυτό που τα πάντα φέρει και τα πάντα υποδέχεται ήταν κατάλληλη ως εγγυήτρια της αδιάλυτης δέσμευσης.
Η λατρεία της Γαίας ήταν έτσι μάλλον διάχυτη και αρχαία παρά εντυπωσιακή – μια λατρεία υπόβαθρου που τιμούσε τη Γη ως πανταχού παρούσα βάση της ζωής.
Από τη Μητέρα Γη στην Υπόθεση Γαίας: η σύγχρονη υποδοχή
Το όνομα Γαία έκανε τον 20ό αιώνα μια ασυνήθιστη δεύτερη καριέρα, πολύ πέραν της κλασικής φιλολογίας. Στη δεκαετία του 1970 ο Βρετανός χημικός James Lovelock, αργότερα από κοινού με τη μικροβιολόγο Lynn Margulis, ανέπτυξε την αποκαλούμενη Υπόθεση Γαίας. Κατόπιν πρότασης του συγγραφέα William Golding, ο Lovelock επέλεξε το όνομα της ελληνικής θεάς της Γης.
Η Υπόθεση Γαίας αναφέρει, απλοποιημένα, ότι το σύνολο των ζωντανών οργανισμών και του περιβάλλοντός τους αποτελεί ένα αυτορυθμιζόμενο σύστημα που διατηρεί ορισμένες συνθήκες, όπως θερμοκρασία και σύνθεση ατμόσφαιρας, σε εύρος ευνοϊκό για τη ζωή.
Πρόκειται για μια φυσικοεπιστημονική, συχνά αμφιλεγόμενη θέση, και όχι για θρησκευτική δήλωση. Οι επικριτές της προσέφεραν αντίρρηση ότι προϋποθέτει αδικαιολόγητα ένα είδος πρόθεσης στη Γη.
Ανεξάρτητα από την επιστημονική συζήτηση, το όνομα υιοθετήθηκε από το περιβαλλοντικό κίνημα και πνευματικά ρεύματα. Εκεί η αρχαία θεά της Γης συγχωνεύτηκε με σύγχρονες αντιλήψεις μιας ζωντανής, άξιας προστασίας Γης. Σε τμήματα της νεοπαγανιστικής κοινότητας και της οικο-πνευματικότητας η Γαία λατρεύεται ως θεά.
Επιστημονικά είναι σημαντικό να διακρίνεται αυτή η σύγχρονη Γαία από την αρχαία. Η Γαία του Ησιόδου είναι η προσωποποιημένη Γη ενός αρχαϊκού διδακτικού ποιήματος, ενταγμένη σε μια σύνθετη γενεαλογία και σε γενεακές συγκρούσεις των θεών.
Η Γαία της εποχής μας είναι εν μέρει επιστημονική μεταφορά, εν μέρει νεότερη θρησκευτική κατασκευή. Και τις δύο συνδέει μόνο το όνομα και η κοινή βασική εικόνα της Γης ως φορέα κάθε ζωντανού.
Παρόμοιες θεότητες της Γης στην Εγγύς Ανατολή και πέραν αυτής
Η αντίληψη μιας θεότητας της Γης δεν είναι αποκλειστικά ελληνική. Σε πολλούς πολιτισμούς απαντά μια θεότητα ή ένα σύνολο αντιλήψεων που εκλαμβάνει τη Γη ως τρέφουσα και ταυτόχρονα υποδεχόμενη δύναμη. Η σύγκριση βοηθά να αναγνωριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια το ιδιαίτερο της ελληνικής Γαίας.
Στη μεσοποταμιακή παράδοση υπάρχει η Κι ως θεά της Γης, που θεωρείται σύντροφος του ουρανίου θεού Αν, ωστόσο δεν είναι εξ ίσου δραστήρια αφηγηματική μορφή όπως η Γαία. Στον χετταϊκό και χουρρίτικο χώρο είναι επίσης τεκμηριωμένες θεές της Γης.
Στη ρωμαϊκή θρησκεία αντιστοιχεί στη Γαία η Tellus ή Terra Mater, της οποίας η λατρεία συνδεόταν με τη γονιμότητα και τη γεωργία· η αυτοκρατορική εποχή τη γιόρτασε μεταξύ άλλων στη γνωστή ανάγλυφη παράσταση της Ara Pacis στη Ρώμη.
Αξιοσημείωτο στην ελληνική Γαία είναι ότι δεν είναι κατά πρώτο λόγο θεότητα γονιμότητας της γεωργίας, αλλά κοσμογονική μορφή που βρίσκεται στην απολύτη αρχή της δημιουργίας του κόσμου και επεμβαίνει ενεργά στις συγκρούσεις εξουσίας μεταξύ των γενεών των θεών. Άλλες θεές της Γης συνδέονται περισσότερο με τον γεωργικό κύκλο του έτους.
Η παλαιότερη θρησκειολογία, όπως η σχολή γύρω από την έννοια της «Μεγάλης Θεάς», τείνησε να συγχωνεύει όλες αυτές τις μορφές σε μια ενιαία αρχέγονη μητρική θεότητα. Η θέση αυτή θεωρείται σήμερα υπερβολική και ανεπαρκώς τεκμηριωμένη.
Η νηφάλια άποψη διαπιστώνει ότι διάφοροι πολιτισμοί προσωποποίησαν ανεξάρτητα τη Γη, με ιδιαίτερο προφίλ ο καθένας. Η Γαία είναι μια από αυτές τις μορφές, διαμορφωμένη από την ειδική φόρμα της ελληνικής Θεογονίας.
Συχνές ερωτήσεις για τη Γαία
Ποια είναι η θεά Γαία;
Η Γαία είναι στην ελληνική μυθολογία η προσωποποιημένη Γη και Αρχιμητέρα όλων των θεών. Αναδυθείσα από το Χάος, γεννά από τον εαυτό της τον Ουρανό (τον ουρανό), τον Πόντο (τη θάλασσα) και τα Ούρεα (τα βουνά). Με τον Ουρανό γεννά τους Τιτάνες, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες. Η Γαία θεωρείται το αρχαιότερο στρώμα του ελληνικού πάνθεου.
Ποια σύμβολα ανήκουν στη Γαία;
Κλασικά σύμβολα της Γαίας είναι καρποί και σιτηρά (γονιμότητα), φίδια (σύνδεση με το βάθος και τη χθόνια σφαίρα), η ξαπλωτή μητρική μορφή στην αρχαϊκή εικονογραφική παράδοση, καθώς και η υδρόγειος σε μεταγενέστερες παραστάσεις. Στο σύγχρονο οικολογικό κίνημα η Γαία κατέστη μέσω της Υπόθεσης Γαίας του James Lovelock προσωποποίηση του ζωντανού πλανήτη.