بوباخ، یاریدەدەری ماڵ لەلای هێگری وێڵزی

بوباخ ڕۆحێکە لە داب و نەریتی کێلتی.

یاریدەدەری ماڵ، کە لە بەرامبەر تاسێک شیر ماوی، خانووبەرە پاک دەکاتەوە.

بوباخ

بووباخ (Bwbach) ڕۆحی خانووی وێڵزییە لە جۆری برانی (brownie)، یارمەتیدەرێکی ماڵەوەی چاکخۆ بەڵام دوو ڕەهەندی، کە شەوان یارمەتی کچە خزمەتکارە ڕێکوپێکەکە دەدات. لە نزیکەوە پەیوەندیدارە بە بووکا (bwca)، کە کاتێک سووکایەتی پێ بکرێت دەبێتە پۆڵتەرگایستێکی بەدکار.

زانیارییە ئینگلیزیزمانەکان زۆربەی جار پشت بە کتێبی British Goblins ی وێرت سایکس (Wirt Sikes) لە ساڵی 1880 دەبەستن، لەگەڵ زیادکراوی جۆن ڕایس (John Rhys)؛ ناوی شوێنەوارەکانیش وەک نانت ی بووباخ (Nant y Bwbach) بڵاوبوونەوەکەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست دەکەنەوە.

لە یەک نەزەردا: بوباخ

جۆر: ڕۆحی ماڵی لە جۆری براونی
سەرچاوە: فۆلکلۆری وێڵزی، بەتایبەتی مۆنماوثشایر
دەقەکان: British Goblins نووسینی سایکس (١٨٨٠)، ڕایس
ماوە: کۆکراوەکانی ڤیکتۆریی سەدەی ١٩
دیمەن: بچووک، قاوەیی، مووچنی

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

تۆمارەکان لە سەردەمی ڤیکتۆریی سەدەی ١٩وە هاتوون: British Goblins نووسینی سایکس لە ساڵی ١٨٨٠، لەگەڵ زیادکردنی جان ڕایس لە دەوروبەری ١٩٠١.

بواری باڵاوبوونەوە

وێڵز، بەتایبەتی مۆنماوثشایر؛ ناوی شوێنەوارییەکان وەک Nant y Bwbach بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە کۆکراوەکان بڵاوبوونەوەکەی پشتڕاست دەکەنەوە.

دۆخی سەرچاوەکان

باری سەرچاوە مامناوەندە: سایکس لە ڕوانگەی ڕەخنەی سەرچاوەیی ناکۆکە، ڕایس شتی سەرووی زیاد دەکات؛ ناوی شوێنەوارییەکان بوونەوەرەکە بە زمانەوە پشتڕاست دەکەنەوە.

ناو و شێوازەکان

وێڵزی: bwbach وشەی وێڵزی بۆ ڕۆحی ماڵی لە جۆری براونیە، بە بۆشایی واتایی کۆبۆڵد، بووکەڵە و ترسکۆنی. ئەم وشەیە هی خێزانی وشەی boo و bug واتە وشە ترسناکەکانی وێڵزییە، لەگەڵ bwca، bwci و bwgan.

وەسف

دیمەن

بوباخ بەگوێرەی سایکس زۆربەی کات قاوەیی و زۆر جار مووچنیدارە، بچووک، وڵاخکراو، ڕووت یا بە جۆلاڕی پۆشتووە، هەروەها گۆڕانگۆرێکی شێوەیە؛ بوباخ للویدـ (bwbach llwyd)، بوباخی ڕەساسی، وەک شوانێکی ونبوو یا هاوشێوەیەکی خۆی دەردەکەوێت.

کاریگەری

بوباخ یارمەتی کوڵفەتی ڕێکوپێک دەدات، خانووبەرە پاک دەکاتەوە، ئاگر دادەگیرسێنێت و مۆست دەشوڕێت، لە بەرامبەر تاسێک شیر ماوی لای هێگر. کێرکردنێکی زۆری ئاشکرای هەیە لە دژی بێخۆر-پارێزکاران و باوەڕداری ئاینێکی دیکە: لە باسکردنی سایکسی ناودار، بوباخێک ئازار بە قسەخوانێکی بابتستی گەیاند، شێوەکەی وەرگرت و بۆ ئەوەی بێهۆش بووی هاتباوردکرد. بووکای (bwca) نزیک لێوە پەیوەندیدار ئەگەر سووکایەتی پێ بکرێت دەبێتە پۆلتەرگایستێکی بەدنیازانە.

کارتی ناسنامەیی: بوباخ

گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی ماڵی وێڵزی لە یەک نەزەردا.

کۆنتێکستی کەلتووری

ئەندامێکی وێڵزیی خێزانی براونی، بە زمانەوە لە خێزانی وشەی boo و bug ی وشە ترسناکەکانی وێڵزیدا جێگیر بووە.

پەیوەست بە

ماڵ و کارگای شیر: بوباخ یارمەتی کوڵفەتی ڕێکوپێک دەدات و لە بەرامبەری چاوەڕوانی تاسی شیر ماوی خۆیەتی لای هێگر.

دەرکەوتن

بچووک، قاوەیی، زۆر جار مووچنیدار، وڵاخکراو، ڕووت یا بە جۆلاڕی پۆشتووە، هەروەها گۆڕانگۆرێکی شێوەیە؛ بوباخ للویدی ڕەساسی وەک شوان یا هاوشێوەی خۆی دەردەکەوێت.

کارکرد

بۆ کوڵفەتی زۆرکار، خانووبەرە پاک دەکاتەوە، ئاگر دادەگیرسێنێت و مۆست دەشوڕێت؛ بەڵام بێخۆر-پارێزکاران و باوەڕداری ئاینێکی دیکە بە فێڵ ئازار دەدات.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

خانووبەرە پاک بکەرەوە، ئێوارە ئاگرێکی باش دادەگیرسێنە و تاسێک شیر ماوی تازە دابین بکە؛ سووکایەتی وای لێ دەکات ئەو یا بووکا ببنە پۆلتەرگایست.

جیاکردنەوە

ڕووی بەدنیازانەی ئەو بۆگارتـە؛ لەگەڵ ئەویش فینۆدیریی مانخسی فینۆدیری و لارانی ڕۆمانیی لارەن هەن.

لە وشەی ترسناک بۆ یارمەتیدەری ماڵ

بوباخ وشەی وێڵزیە بۆ ڕۆحی ماڵی لە جۆری براونی، بە بۆشایی واتایی کۆبۆڵد، بووکەڵە و ترسکۆنی؛ ئەم وشەیە هی خێزانی وشەی boo و bug ی وشە ترسناکەکانی وێڵزییە لەگەڵ بووکا (bwca)، بووکی (bwci) و بووگان (bwgan). سەرچاوەکانی ئینگلیزیزمان زۆرینەیان پشت بەستووی کتێبی British Goblins نووسینی وێرت سایکس لە ساڵی ١٨٨٠، لەگەڵ زیادکردنی جان ڕایس؛ سایکس لە ڕوانگەی ڕەخنەی سەرچاوەیی ناکۆکە.

ئەوەی کە بوباخ سەرەڕای هەموو ئەمانە تەنها هیچی داهێنراوی کتێبی نییە، ناوی شوێنەوارییەکانی وەک Nant y Bwbach دەریدەخات، کە بڵاوبوونەوەکەی بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە کۆکراوەکانی ڤیکتۆریی پشتڕاست دەکەنەوە. لە مۆنماوثشایر لەگەڵ پووکا (pwca) تێکەڵ بووە؛ سنووری نێوان بوباخ و بووکا ناوچەییە، نەک سیستەمی.

پاڵنانەوە و شیکردنەوە

British Goblins نووسینی سایکس کلاسیکێکی ڤیکتۆریی چاپکراوی زۆرکارە و سەرچاوەی بنەڕەتی بۆ زۆربەی وەرگیرانی ئینگلیزیزمانی بوباخ؛ لە ڕێگای پۆلی براونیدا، ئەم بوونەوەرە کەوتووەتە ناو ئەدەبیاتی منداڵان، فانتازیای هاوچەرخ و کتێبی گیانلەبەرانی وێڵزیدا.

لە ڕوانگەی زانستی-ئایینییەوە، بوباخ ڕۆحی ماڵپارێزی وێڵزی لە جۆری براونیە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: پشتبەستنی بەهێزی بە سایکس داواکاری وریایی دەکات. وێنای شیرین و نازدار وردکراوەیەکی هاوچەرخە، چونکە سەرچاوە وێڵزییەکان لایەنی ڕۆحی-ترسناک بۆچوون دەدەنە پێش. هەروەها بوباخ و بووکا دووجۆری بەروپاک لێک جیاکراوە نییە، بەڵکو جۆرگۆڕی ناوچەییان. تابووی جۆلا بۆ بوباخی وێڵزی ڕاستەوخۆ نەگوازراوەتەوە.

شیر ماوی لای هێگر: بەخشین و سووکایەتیکردن

مرۆڤ لای بوباخ گەورەیی بەدەست دەهێنێت، ئەگەر خانووبەرە پاک بکاتەوە، ئێوارە ئاگرێکی باش دادەگیرسێنێت و تاسێک شیر ماوی تازە، بۆ بووکا شیر و نان، لای هێگر دابین بکات. سووکایەتی پێ کردنی، خواردنی کۆن یا ئاوی گڵاو پێشکەش کردنی، گاڵتەپێکردنی یا ناوهێنانی، وای لێ دەکات دووربکەوێتەوە یا ببێت بە پۆلتەرگایست. پۆلتەرگایستێکی بووکا لە چیرۆکی Gwarwyn-a-throt بە یارمەتی پیاوێکی داناوی کرا بەبن.

خێزانی براونی و ڕووەکانی بەدنیازیان

بوباخ ئەندامی وێڵزیی خێزانی براونیـە و بە زمانەوە پەیوەندیداری پووکا (pwca)، پووکا (pooka) و پووکـە (puck)، لە مۆنماوثشایر لەگەڵ پووکا تێکەڵ بووە. ڕووی بەدنیازانەی ئەو بۆگارتـە؛ لەگەڵ ئەویش فینۆدیریی مانخسی فینۆدیری و لارانی ڕۆمانیی لارەن هەن.

پرسیارە باوەکان دەربارەی بوباخ

بوباخ چییە؟

ڕۆحی ماڵی وێڵزی لە جۆری براونی، بوونەوەرێکی ماڵیارمەتیدەری بەدلسۆز بەڵام هەردووڕەخانە، کە شەوان یارمەتی کوڵفەتی ماڵی ڕێکوپێک دەدات.

ئایا بوباخ هەمان بووکایە؟

ئەوانە جۆرگۆڕی ناوچەیین لە هەمان پۆل؛ بووکا ئەگەر سووکایەتی پێ بکرێت دەتوانێت ببێتە پۆلتەرگایستێکی بەدنیازانە.

بۆچی ئازار بە بێخۆر-پارێزکاران دەگەیەنێت؟

باسکردنی سایکس کێرکردنێک بۆ دژی باوەڕداری ئاینێکی دیکە و بەتایبەتی بێخۆر-پارێزکاران دەبەستێت؛ قسەخوانێکی بابتستیشی ازار دا هەتا بێهۆش بووی.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیازکراو:

کێلتی – هەموو بوونەوەرەکانی بۆشایی کولتووری کێلتی
براونی – نموونەی سەرجۆری خێزانی
بۆگارت و فینۆدیری – ڕووی بەدنیازانە و خزم
خوێ، تیلیسم، بخوور کردن – شتی پارێزکاری مێژووی
قوتوقی پاراستن – شتی پارێزکار بە دیمانی گشتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوە بنەڕەتییەکانی تر لە لیستی ئەدەبیات.

وەک روحی خانووی ویلزی، Bwbach چارەنووسی هەموو خێزانەکەی خۆی بەشدارە: لەگەڵ bwca ئەو نمادارە بۆ یاریدەدەری خانووەکە، کە ڕەزامەندییەکەی بەندی مەتەڵێک شیرە و کە سووکایەتی پێکردنی روحی هەراوهوریای دەبزوێنێت.