پسانتا، ئەو سەگە بە پەنجەی کونکراوە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
پسانتا (Pesanta) ڕۆحـە لە باوەڕی گەلی کاتالۆنیدا.
سەگێکی گەورەی ڕەش دادەنیشێت لەسەر سنگی ئەوانەی خەوتووان. پسانتا ئەو سەگە بە پەنجەی کونکراوەیە.
پسانتا (Pesanta) ڕۆحی کاتالۆنی ترسناکی خەونە: سەگێکی گەورەی ڕەش و مووزۆکاو بە پەنجەی کونکراوە، بەڵام کەمتر جار پشیلەیەک. شەوانە دەچێتە ناو ماڵان، دادەنیشێت لەسەر سنگی خەوتووان و دەبووەتە هۆی گیرگرتنی هەناسە و خەونی ترسناک.
ناوەکە دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕۆکی سەرەکی بیرۆکەکە: لە بۆشایی وشەیی قورس، بار یان پەستان دێت، خزمی وشەی ئیسپانی pesado (قورس) و pesadilla (خەونی ترسناک)ـە. بە شێوەیەکی کلاسیکی، پسانتا وەک لێکدانەوەیەکی گەلی بۆ ڤەلگی خەو دەردەکەوێت، ئەو دۆخەی نێوان خەوتن و بەئاگابوونەوە کە تیایدا کەسەکە خۆی بێهیوا و بارگاوی هەست دەکات بە بوونی مەترسیدارێک.
جۆر: ڕۆحی کاتالۆنی ترسناکی خەون بە شێوەی سەگێکی گەورە
سەرچاوە: باوەڕی گەلی کاتالۆنی، بە زاری گێڕدراوە
دەقەکان: باوەڕی گەلی زاری، پشتیوانیکراو لەلایەن توێژینەوەی هاوچەرخی ڤەلگی خەو
سەردەم: نەریتی زاری، هەتا ئێستاش لە باوەڕی گەلی زیندووە
دیمەن: سەگێکی گەورەی ڕەش و مووزۆکاو، کەمتر جار پشیلە، بە پەنجەی کونکراوە
پێناسەی ڕوایەت
سەردەمی دەقەکان
باوەڕی گەلی کاتالۆنی سەبارەت بە پسانتا بە زاری گێڕدراوەتەوە و هەتا ئێستاش زیندووە، پشتیوانیکراو لەلایەن توێژینەوەی هاوچەرخی ڤەلگی خەو.
بواری باڵاوبوونەوە
بڵاوبووەتەوە لە کاتالۆنیا و لە هەموو ناوچەی زمانی کاتالۆنیدا.
دۆخی سەرچاوەکان
مامناوەند: باوەڕی گەلی زاری پشتیوانیکراوە لەلایەن توێژینەوەی زانستی ڤەلگی خەو، بەتایبەتی کارەکانی داڤید جێ. هافۆرد.
ناو و شێوازەکان
کاتالۆنی: ناوەکە لە بۆشایی وشەیی قورس، بار یان پەستان دێت، خزمی وشەی ئیسپانی pesado، واتە قورس، و pesadilla، واتە خەونی ترسناک. ئەم ناوە ڕاستەوخۆ ئەو ئەزموونی جەستەییە سەرەکییە دەگرێتەوە: بارگاوی پەستێنەر لەسەر سنگ.
شێوەی دەرکەوتن
دیمەن
پسانتا وەک سەگێکی ڕەش و مووزۆکاو بە قەبارەیەکی ترسناک دەردەکەوێت، کەمتر جار وەک پشیلە، بە پەنجەی وەک پۆڵا بەڵام کونکراوە. پەنجەکانی کونکراوە تایبەتمەندی ناسیاوی ئەون و بە باوەڕی گەلی هۆکارێکن بۆ ئەوەی سەرەڕای قورسییەکەی نەتوانێت هیچ شتێک بگرێت. سەگی ڕەش دیاردەیەکی کلاسیکی شەوانی-دیوانەییە.
کاریگەری
شەوانە پسانتا لە ڕیزەکانی کلیل، لەژێر بۆشاییی دەرگا یان لە ناو دیوارەکاندا دەچێتە ناو ماڵان، دادەنیشێت لەسەر سنگی خەوتووان و دەبووەتە هۆی گیرگرتنی هەناسە و خەونی ترسناک. ئەوەی هەڵدەستێتەوە و دەیبینێت، زۆربەی کات تەنها سیبەرێکی ڕاکردوو دەبینێت. ئەو ناکوژێت، بەڵکو خەوتوو بە شەوانە بە پەستانی سنگ و هەستی خنکان ئازار دەدەت.
کارتی ناسنامە: پسانتا
گرنگترین ڕووەکانی ڕۆحی ترسناکی خەون بە یەک نەزەر.
بەشێکی جێگیری زیندەوەرناسی کاتالۆنی، بە زاری گێڕدراوەتەوە و هەتا ئێستاش لە باوەڕی گەلی زیندووە.
خەوتووان لە ماڵی خۆیان، کە شەوانە دادەنیشێت لەسەر سنگیان.
سەگێکی گەورەی ڕەش و مووزۆکاو، کەمتر جار پشیلە، بە پەنجەی وەک پۆڵا بەڵام کونکراوە.
دەبووەتە هۆی پەستانی سنگ، گیرگرتنی هەناسە و خەونی ترسناک، وێنەی جەستەیی سەرەکی ڤەلگی خەو.
دەنکی بڵاوکراو بۆزی دەکات بۆ ژماردن، بەجۆرێک کە ناتوانێت بگاتە خەوتوو.
مارا (Mara)ی ئیسکەندناوی-جێرمانی و ئالپ (Alp)ی ئەڵمانی وەک نزیکترین خزمانی ئەوروپی، و فی ئام (Phi Am)ی تایلەندی فی ئام وەک هاوشێوەیەکی دەرەوەی ئەوروپا.
ناوێک کە بار بە ناوی خۆی دەبانگهێنێت
ناوی پسانتا لە بۆشایی وشەیی قورس، بار یان پەستان دێت و خزمی وشەی ئیسپانی pesado، واتە قورس، و pesadilla، واتە خەونی ترسناک. بەم شێوەیە ناوەکە ڕاستەوخۆ ئەو ئەزموونی جەستەیی سەرەکیە دەگرێتەوە کە دیاردەکە لێی دەردەچێت: بارگاوی پەستێنەر لەسەر سنگ.
بەپێی نەریت، پسانتا لە کلیسای بەجێهێڵدراو یان کاوڵەواری نیشتەجێیە. شەوانە لە ڕیزەکانی کلیل، لەژێر بۆشاییی دەرگا یان لە ناو دیوارەکاندا دەچێتە ناو ماڵان، دادەنیشێت لەسەر سنگی خەوتووان و دەبووەتە هۆی گیرگرتنی هەناسە و خەونی ترسناک. ئەوەی هەڵدەستێتەوە و دەیبینێت، زۆربەی کات تەنها سیبەرێکی ڕاکردوو دەبینێت. بە شێوەیەکی کلاسیکی، وەک لێکدانەوەیەکی پێش-زانستی بۆ ڤەلگی خەو دادەنرێت.
ناوێک بۆ ڤەلگی خەو
پسانتا بەشێکی جێگیری زیندەوەرناسی کاتالۆنیە و لە کولتووری گەڵاڵ و لە ئەدەبیاتی ڤەلگی خەودا زۆر جار وەک نموونەیەکی ئیبیریایی باسی لێوە دەکرێت.
لە بواری زانستی ئایین، پسانتا نموونەیەکی نایابی لێکدانەوەی کولتووری بۆ دیاردەیەکی بایۆلۆژییە، ڤەلگی خەو لەگەڵ پەستانی سنگ و خەونی هیپناگۆژیک. داڤید جێ. هافۆرد دەریدەخات کە هەستی سەرەکی، لە گیرگرتن، پەستان و بوونی بوونەوەرێکی بەدکار پێکدێت کە بەشێوەیەکی جێگیر لە کولتوورگەلی جیاجیادا هەیە، لە کاتێکدا لێکدانەوەکە وەک پسانتا، مارا یان فی ئام بەگوێرەی کولتوور جیاواز دەبێت.
زۆرەملێی ژماردن وەک ڕێگای پارێزگاری
سەرچاوەگیرتوو ئەوەیە کە زۆرەملێی ژماردنی هەیە: ئەوەی گژنی یان دانەوێلە لەسەر زەوی ژووری خەوتن بڵاو بکاتەوە، پسانتا زۆرەملێ دەکات یەکەم جار هەموو دەنکەکان بژمێرێت، بەجۆرێک کە نەگاتە خەوتوو. لە چیرۆکێکدا کەسێک لێی دەرباز دەبێت بەوەی وایلێدەکات هەموو ئەستێرەکانی ئاسمان بژمێرێت. پەنجەکانی کونکراوە بەخۆی وەک لاوازییەک دادەنرێت، چونکە دانەوێلە یان خۆڵ بەناویدا دەڕژێت.
هەروەها بایفوس (Beifuß) وەک ڕووەکێک دادەنرێت کە زۆرەملێی ژماردن دەبەستێتەوە، ئاسنی (Eisen) ساردکراو وەک پارێزگاری لە دژی ڕۆحی ترسناکی خەون، و ئاوی پیرۆزکراوی (Weihwasser) وەک نیشانەیەکی مەسیحی لە دژی گورگی شەوانە.
ڕۆحەکانی ترسناکی خەون بەراوردی کولتووری
پسانتا هاوتای مارا (Mara)ی ئیسکەندناوی-جێرمانی و ئالپ (Alp)ی ئەڵمانی، ئۆڵد هاگ (Old Hag)ی ئینگلیزی و فی ئام (Phi Am)ی تایلەندییە فی ئام، کە لەگەڵیاندا شێوازی ڕۆحی شەوانەی پەستێنەر دابەش دەکات. هاوشێوەیەکی نزیکی ئیبیرۆرۆمانی پیسادێیرا (Pisadeira)ی بەرازیلییە کە پێ دەگاتە سنگی خەوتووان.
پرسیاری ڕوونبژار سەبارەت بە پسانتا
ئایا پێسانتا مەترسیداره؟
بە کێشەی هەناسەدان و خەونی ترسناک ئازار دەدات، بەڵام ناکوژێت؛ ئەزموونەکە زۆر بە ترس هەڵگیراوە، بەڵام لە ڕووی جەستەیی هیچ کاریگەرییەکی نییە.
بۆچی پەنجەکانی کونکونن؟
ئەمە نیشانەی ناسینەوەیەتی و هەروەها لای گەلیزم بە خاڵی لاوازی دەژمێردرێت، چونکە ناتوانێت هیچ شتێک بگرێت.
ئایا ئەمە تەنها لەبۆدانی خەونە؟
لێکدانەوەی هاوچەرخ ئەمە بە لەبۆدانی خەون دەبینێت؛ فۆلکلۆر پێش پزیشکی خەون ڕوخسارێکی داوە بەم ئەزموونە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- فی ئام (Phi Am) – ڕۆحی خستنەخەونی تایلەندی وەک هاوتایەکی ڕۆژهەڵاتی دوور
- پێستا (Pesta) – وەسنیکی خزمی تر
- پیشوو، ئاسن، ئاوی پیرۆز – ئامرازە پارێزەرەکانی سەردەم بەسەردەم
- قوتووپاسی پاراستن – کۆڵگەیەک لەسەر ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە سەرچاوەیی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحی خستنەخەونی کاتالانی، پێسانتا لە سەرەوە هەر یەک شتی سەرەکی دەمێنێتەوە: کوچکێکی ڕەش سنگ بە سنگ لەگەڵ خەوتوو، کە لێکدانەوەی هاوچەرخ بارستایی ئەو بارودۆخە بە لەبۆدانی خەون شی دەکاتەوە.
