مەساو، پارێزەری جیهانی چوارەم

مەساو خودایەکە لە ڕوایەتی هۆپییەکاندا.

گەورەی ئاگر و مردن، پارێزەری جیهانی چوارەم. مەساو لەلای هۆپییەکان وەکو خودای ئاگر و زەوی دەردەکەوێت، و بەشی داهاتوو ئەم دوو ڕۆڵە ڕوون دەکاتەوە.

خودائەمریکای باکوور

مەساو

مەساو، کە بە ماساو یاخود ماساوو‌ش ناسراوە، لەلای هۆپییەکان خودای ئاگر، مردن و زەوییە و پارێزەری جیهانی ئێستا، واتە جیهانی چوارەمە. بەپێی ڕوایەت، ئەو گەلی هۆپی لە کاتی سەرکەوتنیان بۆ ئەم جیهانەدا وەرگرت و ڕێگای ژیانی ڕاست پیشانی دان.

ڕوایەتەکە بە زارەکی و زیندووە؛ هەندێک لە ناوەرۆکەکان بە ئاگایی نادرێن بە کەسانی دەرەوە. ئەم پەڕەیە پەیڕەوی شێوازی ڕوونکردنەوەی نەرمی ئەدەبیاتی زانستی دەکات.

بە کوورتی: مەساو

جۆر: خودای ئاگر، مردن و زەوی، پارێزەری جیهانی چوارەم
سەرچاوە: هۆپییەکان لە ئەریزۆنا، نەریتێکی زیندووی زارەکی
دەقەکان: زۆربەی نووسینی ئیتنۆگرافیایی
ماوە: نەریتێکی زیندوو، بەشێوەی ئیتنۆگرافیایی تۆمارکراو
دیمەن: شێوەیەکی ترسناک کە بە شەو بە مۆشەکیوە دەگەڕێت

دەستەبەندی مێژوویی

سەردەمی دەقەکان

زۆربەی جار بەشێوەی ئیتنۆگرافیایی تۆمارکراو، نەریتێکی زیندووی هۆپی؛ هەندێک ناوەرۆک بە ئاگایی و بە نەرمی ڕادەگیرێت.

بواری باڵاوبوونەوە

خاکی هۆپییەکان لە ئەریزۆنا، لە باشووری ڕۆژاوای ئەمریکای باکوور.

دۆخی سەرچاوەکان

بەشێوەیەکی مامناوەند و بە ئاگایی: توێژینەوەی ئیتنۆگرافی، سەرەڕای هەموو مالوتکی و لۆماتووای‌ما، هەروەها واترز؛ ئەدەبیاتی زانستی بەم شێوەیە بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ مەساو دەکات.

ناو و شێوازەکان

هۆپی: مەساو، هەروەها بە ماساو یاخود ماساوو نووسراوە. ڕوایەتی سەبارەت بەو بە زارەکییە؛ ئەو وەکو گەورەی ڕووی زەوی و جیهانی ژێرزەوی هەردووکیانی وەسف دەکات، وەکو خودای ئاگر و مردن.

شێوەی دەرکەوتن

دیمەن

مەساو وەکو شێوەیەکی ترسناک و بە خوێن پیسکراو وەسف دەکرێت کە بە شەو بە مۆشەکیوە دەگەڕێت؛ ئاگرەکەی تاریکایی شەو و ژێرزەوی ڕووناک دەکاتەوە.

کاریگەری

مەساو بە شەو لەگەڵ ئاگر دەگەڕێت و چاودێری سنووری نێوان ژیان و مردن دەکات. ئەو هەروەها گەورەی مردن و پارێزەری زەوی و بەرهەمداریی ئەوەیە؛ وەکو گەورەی زەوی، ڕێگای ژیانی سادە و ڕاست بۆ هۆپییەکان دەردەخات.

پرۆفایل: مەساو

سەرەکیترین لایەنەکانی خودای ئاگر و زەوی بە کوورتی.

نەریت

کەسایەتییەکی سەرەکی ئەفسانەکانی سەرچاوەی هۆپییەکان: ئەو مرۆڤەکانی وەرگرت لە کاتی سەرکەوتنیان لە جیهانەکانی خوارەوە بۆ ناو جیهانی ئێستا، واتە جیهانی چوارەم.

بەرپرسیارە بۆ

ئاگر، مردن و زەوی: ئەو چاودێری سنووری نێوان ژیان و مردن دەکات و زەوی و بەرهەمداریی ئەوی پارێزراو دەهێڵێتەوە.

دەرکەوتن

شێوەیەکی ترسناک و بە خوێن پیسکراو، کە بە شەو بە مۆشەکیوە دەگەڕێت؛ ئاگرەکەی شەو و ژێرزەوی ڕووناک دەکاتەوە.

کارکرد

پارێزەری جیهانی چوارەم و ڕێنیشاندەر: بۆ گەلی هۆپی، کە زەوی پاراستنی بۆ سپاردووە، ڕێگای ژیانی سادە و ڕاست دەردەخات.

پەرستن

نواندنەوەی لە ئایین و لەڕێگەی شێوەکانی کاتسینا؛ مۆشەک و ئاگر بەشێکن لە ئایینەکانی شەوانە. وردەکارییەکان لەبەر ڕێزلێنان بێ‌باس دەمێننەوە.

هاوتاکان

خوداوەندە ئاگر و مردنی خودۆنی کولتوورەکانی تر؛ لە بوارگەی خودای ئاگرەکاندا وەکو خودای ڕەش ی دینه یاخود خودای ئازتیکی شیوتیکوتلی.

پێشوازیکردن لە بەردەرگای جیهانی چوارەم

مەساو لە باوەڕی هۆپیدا گەورەی ڕووی زەوی و جیهانی ژێرزەوی هەردووکیانە، خودای ئاگر و مردن. لە ئەفسانەکانی سەرچاوەدا، ئەو وەکو ئەو کەسە دەردەکەوێت کە مرۆڤەکان لە کاتی ئیمێرجینس، واتە سەرکەوتنی لە جیهانەکانی خوارەوە، وەرگرت: لە بەردەرگای جیهانی ئێستا، واتە جیهانی چوارەم، پارێزەری ئەم جیهانە ڕووبەڕووی بوونەوە و ڕێگای ژیانی ڕاست و سادەیان پیشانی دان.

ڕوایەتی سەبارەت بەوە بە زارەکی و بەشێکە لە ئایینێکی زیندوو؛ هەندێک ناوەرۆک بە ئاگایی نادرێت بە کەسانی دەرەوە. ئەوەی ئەدەبیاتی ئیتنۆگرافی تۆماری کردووە بۆیە بەشێکە، نەک وێنەیەکی تەواو.

ڕوایەتی بەنرمی و پێداچوونەوە

مەساو لەڕێگەی توێژینەوەی ئیتنۆگرافی سەبارەت بە باشووری ڕۆژاوا ناسراوە، بەڵام لەبەر ڕێزلێنان بۆ ئایینی هۆپی زۆرجار تەنها بەشێوەیەکی بەنرمی پیشان دەدرێت. لە کولتووری گەلی بە کەمی ئامادەیی هەیە.

لە بواری زانستی ئایین، مەساو نموونەیەکە بۆ پەیوەندی نزیکی ئاگر، مردن و زەوی لە کۆسمۆلۆژیایەکی ئەمریکای باکوور: ئاگری شەوانە سنووری نێوان جیهانەکان نیشان دەدەت، و خودای ئاگر هەروەها بەرهەمهێنەری ڕێکخستنی جیهانی ئێستایە. ڕوونکردنەوەیەک: مەساو خودایەکی خراپ نییە. ئەو ترسناکە، بەڵام لەهەمان کاتدا پارێزەری زەوی و ڕێنیشاندەری ژیانی ڕاستە.

ئایین و ڕێزلێنان

مەساو لە ئایینەکان و لەڕێگەی شێوەکانی کاتسینا نواندنەوە دەکرێت؛ ئاگر و مۆشەکەکەی بەشێکن لە ئایینەکانی شەوانە. لەبەر ئەوەی ئەو هەروەها گەورەی مردنە، مامەڵەکردن لەگەڵی بە ڕێزلێنان و یاسای توندوتیژ نیشانە دراوە. لەبەر ڕێزلێنان بۆ نەریتی هۆپی، شێوازەکانی ئایینی وردەکاری لێرە باس نەکراوە.

بەراوردی خوداوەندی ئاگر و مردن

مەساو ئاگر و مردن پێکەوە دەبەستێتەوە هەروەک خوداوەندی خودۆنی ئاگر و مردنی کولتوورەکانی تر؛ وەکو گەورەی زەوی و ڕێنیشاندەری گەل، ئەو هەروەها کەسایەتییەکی بەدیهێنان و ڕێکخستنە. پەیوەندیی ئاگری شەوانە و جیهانی مردووان بەرچاوی چڕی هەیە لە بوارگەی مێسۆئامریکی و یۆنانی لەگەڵ خوداوەندی خودۆنی، وەکو لە بوارگەی خودای ئاگری ئازتیکی شیوتیکوتلی. لە باشووری ڕۆژاوا، خودای ڕەش ی دینه وەکو شێوەیەکی ئاگری کولتوورێکی دراوسێ لە بەرامبەریدا هەیە، لە بوارگەی مەکسیکی ڕۆژاوا باپیرەی ئاگر تاتەواری.

پرسیارە باوەکان سەبارەت بە مەساو

مەساو کێیە؟

خودای هۆپیی ئاگر، مردن و زەوی و پارێزەری جیهانی ئێستا.

بۆچی مۆشەکێک هەڵدەگرێت؟

ئاگرەکەی شەو و جیهانی ژێرزەوی ڕووناک دەکاتەوە؛ ئەو وەکو شێوەیەکی ئاگری شەوانە وەسف دەکرێت.

ئایا خودایەکی خراپە؟

نەخێر. ئەو ترسناکە، بەڵام لەهەمان کاتدا پارێزەری زەوی و ڕێنیشاندەری ژیانی ڕاستە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

خودای ڕەش – خودای ئاگری دینه
تاتەواری – باپیرەی ئاگری هویچۆل
شیوتیکوتلی – خودای ئاگری ئازتیکی
مۆمی پاراستن, سالوی, تیلیسم – ئامرازی پاراستنی ڕوایەتی
قوتوپاسی پاراستن – پێداچوونەوەیەکی گشتی بۆ ئامرازی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

کتێبی کلاسیکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

مەساو (Masaw) لەلای گەلی هۆپی (Hopi) هەر بە خودای ئاگر و مردن دەمێنێتەوە و لەگەڵ ئەوەشدا پارێزەری زەوییە: ڕوخسارێکی ترسناک بەڵام ڕێنیشاندەر، کە ئاگرەکەی شەوانەی سنووری نێوان جیهانەکان دیاری دەکات.