یووی، شێوەی ئەفسانەیی مرۆڤی کێوی لە نەریتی ئەبۆریجینالی ئوسترالیای ڕۆژهەلات

یووی شێوەیەکی زیانبەخشە کە لە چەندین زمانی ئەبۆریجینالی ئوسترالیای ڕۆژهەلات دیارە. لەلای یووین (باشووری نیوساوت ویلز) ناوی دوولاگارلە؛ لەلای گاندانگارا جوراوارا؛ لە هەندێک گروپی کوینزلاند یاهوو. ناوی گشتی «یووی» ئینگلیزیکراوێکە کە لە کۆتایی سەدەی ١٩ کەوتووەتە ناو فۆلکلۆری ئەورووپی-ئوسترالیایی.

لە ناو نەریتی ئەبۆریجینالدا، یووی تەنیا شێوەیەکی ترسناکە بەبێ کاری بەدیهێنان یا فێرکردن. مەترسیدارە، مرۆڤ هەڵلووشدەکات، ژن و منداڵ دەڕفێنێت؛ بە ڕوونی خەڵک لێی ئاگادار کراوەتەوە. لەم بارەیەوە لە بۆنی جۆری لەگەڵ بونیپ نزیکە، هەردووکیان شێوەی تەنیا زیانبەخشن، بەڵام بونیپ پەیوەندیدارە بە ئاوەوە، لە کاتێکدا یووی پەیوەندیدارە بە زەوییەوە.

لە ڕوانگەی مێژووی دینەوە سەرنجڕاکێشە: یووی لە بۆنی جۆری پەیوەندیدارە بە بیرۆکەی جیهانی «مرۆڤی کێوی» (بیگفوت، یەتی، ئالماستی، ساسکواچ). تۆنی هیلی و پۆل کرۆپەر لە کتێبی The Yowie (٢٠٠٦) بە وردی ئەم لاسایییانەیان لێکداوەتەوە.

ناوی یووی ئینگلیزیکراوێکە کە سەرچاوەی وردی ئەبۆریجینالی جێی ناکۆکییە. یەک ڕستەیی نەریتی ئەو دەبەستێتەوە بە وشەی گاندانگاراییی یووی («بوونەوەری خراپ»)؛ هەندێکی تر پیشنیاری پەیوەندی لەگەڵ «یاهوو» دەکەن، وشەیەک کە باوەڕ کراوە چەندین زمانی ئەبۆریجینالی ئوسترالیای ڕۆژهەلات هاوبەشیان تیایدا هەیە.

لە زمانە جۆراوجۆرەکانی ئەبۆریجینالدا، بوونەوەرەکە بە ناوی جیاواز دەناسرێت: دوولاگارل (یووین)، جوراوارا (گاندانگارا)، یاهوو (کوینزلاند)، چانگارا (تیوی). ئەم جۆراوجۆرییە پیشان دەدەت کە «یووی» بوونەوەرێکی یەکگرتوو نییە، بەڵکو خێزانێکی شێوە ترسناکی پەیوەندیدارە.

گراهام جۆینەر لە کتێبی The Hairy Man of South Eastern Australia (١٩٧٧) مێژووی زمانەوانی چەمکی یووی بە وردی تۆمار کردووە. کارەکەی گرنگترین لێکۆڵینەوەی مێژووی زمانەوانییە.

یووی وەک مرۆڤێکی کێوی گەورە، موودار و لەبار بیانووی مریشکبیران باس دەکرێت. دیاردە باوەکان ئەمانەن: بەرزی ٢ تا ٣ مەتر، مووی چڕی تاریک، بازووی درێژ، مل کورت، بۆنی بەهێز، بارینی گرمولاند. هەندێک وردەکاری چاوی سوور یاداشت دەکەن، هەندێکی تر پێنجەی درێژ.

ئەم وردەکارییە لە بۆنی جۆری لەگەڵ خێزانی جیهانی «مرۆڤی کێوی» (بیگفوت، یەتی) هاوشێوەیە. لە ڕوانگەی ئانتروپۆلۆجیای دینی، پرسیارە سەرنجڕاکێشەکە ئەوەیە کە ئایا ئەم هاوشێوەییە بۆ لێکچووی جۆری یان بۆ ئارکیتایپی گشتگیری «مرۆڤی کێوی» دەگەڕێتەوە، پرسیارێک کە لەدوای تیۆری ئارکیتایپی کارل گوستاف یۆنگ بەردەوام مشتومڕی لەسەرە.

لە وێنە بەردینەکانی ئەبۆریجینالی ئوسترالیای ڕۆژهەلاتدا هەندێک وێنە هەیە کە وەک وێنەی «یووی» لێک دەدرێنەوە؛ بەڵام ئەم لێکدانەوەیە لە هەموو حاڵەتەکان دڵنیا نییە. نەریتی وێنە بەردینەکانی ئوسترالیای ڕۆژهەلات کەمتر چڕترن لە نەریتی ئارنهێم لاند یا کیمبەرلی.

گێڕانەوەی سەرەکی یووی شێوازێکی ئاساییی هەیە: کەسێک دیوی دارستانێکی چڕ یا ناوچەیەکی شاخاوی دەکەوێتە ناوی؛ بارینێکی بەرز دەبیسترێت؛ بوونەوەرێکی مووداری دەردەکەوێت؛ کەسەکە پەلاماردراو یا ڕفێنراوە. لە هەندێک وەرزیوندا کەسەکە بە کۆرت لادەدرێت؛ لە هەندێکی تر هەڵدەلووشرێت.

ئا. و. هووئیت لە کتێبی The Native Tribes of South-East Australia (١٩٠٤) هەندێک گێڕانەوەی یووی لە ناوچەی یووین و گاندانگارا کۆکردووەتەوە. ئەوان شێوازێکی گێڕانەوەیی جیاناکراو دیارییان دەکەن و بە ڕوونی بۆ ئاگاداری لە مەترسی دارستان بەکار هاتوون.

یەکێک لە گێڕانەوە بەناوبانگەکانی یووی لە ناوچەی بریندابێلا (باشووری کانبێرا) باس لە کامپێکی خزمانی هۆزێک دەکات کە لە شەودا لەلایەن یووییەوە پەلاماردران؛ تەنیا بەهۆی ئاگرێکی هاوبەشەوە توانیویانە ئەو دووربخنەوە.

یووی هیچ کولتی نییە؛ ئەو تەنیا شێوەیەکی ترسناکە. لە پراکتیزەدا ئەمە واتای ئەوەیە: هەندێک ناوچەی دارستان و شاخاوی، بەتایبەت بە شەو، دووردەخرێنەوە؛ منداڵان بە چیرۆکی یووی ئاگادار دەکرێنەوە؛ گەشتیارەکان لووتکە شاخاو دیاریکراوان دووردەخرێنەوە.

پراکتیزیکی تایبەت بانگکردنی ئاگرە وەک پارێزگاری: یووی لە ئاگر دوور دەکەوێتەوە، بۆیە ئاگرەکانی کامپ لە کاتی مانەوە بەشەو لە «خاکی یووی» زۆر گرنگ بوون. ئەم پراکتیزە پاشخانێکی زیندەزانی-پراکتیکیی ڕوونی هەیە (پارێزگاری لە ئاژەڵی کێوی)، بەڵام بە شێوەیەکی ئەفسانەیی بە یووییەوە پەیوەستکراوە.

لە فۆلکلۆری ئەورووپی-ئوسترالیایی، یووی ڕۆلێکی تایبەتی بۆ خۆی وەرگرتووە: بووە بۆ نموونەی نەریتی «بیگفوتی خوارووی زەوی». چەندین «بینینی یووی» لە چەند دەیەی ڕابردوودا لە میدیای ئوسترالیا دەرکەوتوون؛ هەندێک توێژەر (ڕێکس گیلرۆی، پۆل کرۆپەر) بە شێوەیەکی سیستماتیک تۆماریان کردووە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایین: ڕەوشتەکانی خۆپاراستن لە دژی یاووی (Yowie) بریتین لە دووركەوتنەوە لە هەندێک ناوچەی دار و چیا، هەڵگرتنی ئاگر لە کاتی مانەوەی شەوان، بەرزگۆرانی یاخود قسەکردنی بەرز لە دارستانەکاندا (یاووی لە دەنگی بەرز دەترسێت)، هەڵگرتنی پەیکەرە بچووکەکانی دار وەکو پارێزەر.

ڕەوشتێکی تایبەت ئەوەیە کە پێش چوونە ناو ناوچە دارستانییەکانی نوێ، بانگهێشتی پیرانی هۆز دەکرێت؛ پیران شوێنەکانی «یاووی»یان دەناسن و دەتوانن ئاگاداری بدەن یاخود بەشێوەیەکی ڕیتوواڵی پاراستن پێش بکەن.

لە ڕوانگەی دەرەوەی ئیتنۆگرافیک، ئەم ڕەوشتانە یاسای ڕێکخستنی ژیانی ڕۆژانەن کە وریایی ژینگەیی (پاراستن لە مەترسیەکانی دارستان) لەگەڵ دەسەلاتی کۆمەلایەتی (زانیاری پیران) بەیەکەوە دەبەستنەوە. لە ڕوانگەی ئانتروپۆلۆژیای ئایین، ئەمە نموونەیەکی کلاسیکی ئەرکی پەروەردەیی چیرۆکی ترسناکی میتۆلۆژییە.

بیرۆکەی مرۆڤی کێوی لە ڕووی دیاردەناسی ئایین لە سەرانسەری جیهان بەڵگەدار کراوە. بەشێوەیەکی پێکهاتەیی بەراوردکراو هەن: بیگفوت/ساسکواچ لە ئەمریکای باکوور، یەتی لە تیبت/نیپاڵ، ئالماستی لە دەشتاییەکانی ئاسیای ناوەڕاست، یەرێن لە چین، ئۆرانگ پێندێک لە سوماترا. لە هەموو ئەم بارودۆخانەدا، باس لە بوونەوەرێکی گەورە، مووداری و شەرمنیشین دەکرێت کە لە ناوچە دارستانی و چیاییەکانی دووردا نیشتەجێ بووە.

خستنەڕووی دیاردەناسانەی ئایینی سەبارەت بەم بوونەوەرانە ئەرکی ئەوانە وەکو «دژی-مرۆڤ»، کە ئەوانە نوێنەرایەتی ئەوە دەکەن کە مرۆڤ نییە یاخود ئیتر نیشانی ئەوان نییە. یاووی لێرەدا شێوازی تایبەتی ئوسترالیایە؛ لە ڕووی مێژووی ئایین سەربەخۆیە، بەڵام لە ڕووی جۆربەندی لەگەڵ خێزانی جیهانی مرۆڤی کێوی بەستراوەتەوە.

تۆنی هیلی و پۆڵ کرۆپەر لە The Yowie (2006) بەشێوەیەکی گشتگیر باسی هاوشێوەیی جۆربەندی کردووە. ئەوان ئاگادار دەکەنەوە کە یاووی بەشێوەیەکی سادە وەکو «بیگفوتی ئوسترالیا» بزانرێت، و پارێزگاری لە خوێندنەوەیەکی تایبەت بە کولتوور دەکەن.

گرنگترین سەرچاوەی هاوچەرخ ئەمەیە: تۆنی هیلی و پۆڵ کرۆپەر: The Yowie: In Search of Australia’s Bigfoot (Anomalist Books 2006). ئەوان سەرچاوەکانی ئابۆریجینال لەگەڵ ڕاپۆرتەکانی بینینی ئەورووپی-ئوسترالیایی و کریپتۆزۆلۆژیای هاوچەرخ تێکەڵ دەکەن. کتێبەکەیان مشتومرگیرە، بەڵام هەرکام لە گرنگترین کۆکراوەکانە.

لێکۆڵینەوەی گراهام جۆینەر بەناوی The Hairy Man of South Eastern Australia (1977) گرنگترین توێژینەوەی زمانەوانی و مێژووی فۆلکلۆرییە. رێکس گیلرۆی لە Mysterious Australia (1995) ڕاپۆرتەکانی بینینی هاوچەرخ تۆمار دەکات (لەگەڵ دووربینییەکی ڕەخنەیی کە لێکۆڵینەوەی زانستی داوای دەکات).

لە خۆنیشاندانی هاوچەرخی ئابۆریجینال، یاووی زیاتر بە دووربینی مامەلەی پێوە دەکرێت؛ نەبووەتە فیگوری ناسنامەیی کولتووری. چەند دەنگێکی ئابۆریجینال ئاگاداری دەکەنەوە لە تێکەلکردنی لەگەڵ ترادیسیۆنی گشتی بیگفوت.

چەند گفتوگۆیەکی لێکۆڵینەوەیی سەبارەت بە یاووی هەن. یەکەم: چۆن دەبێت مامەلە لەگەڵ ڕاپۆرتەکانی بینینی هاوچەرخ بکرێت لە ڕووی زانستی؟ ئەوان لە ڕووی مێتۆدی گوماناوین، بەڵام وەکو دیاردەیەکی باوەڕی خۆماڵی لە ڕووی ئانتروپۆلۆژیای ئایین گرنگن.

دووەم: پەیوەندی نێوان ترادیسیۆنی یاووی و خێزانی جیهانی مرۆڤی کێوی چۆنە؟ تۆنی هیلی پارێزگاری لە خزمایەتییەکی ژینەتیکی دەکات (بیرۆکەیەکی سەرەتایی و پالیۆلیتیکی مرۆڤی کێوی)؛ لێکۆڵەرانی تر یەکخستنی جۆربەندی لەژێر بارودۆخی ژینگەیی هاوشێوە دەبینن.

سێیەم: یاووی چ ڕۆلێک لە کولتووری گشتی هاوچەرخی ئوسترالیا دەبینێت؟ ئەو ماسکۆتی چەند کۆمەڵگای وەرزشییە، فیگورە لە کتێبی منداڵان، بەشێکە لە گەشتیاری ئاوت‌باک. ئەم خۆگرتنە لە ڕووی جامیعەناسی ئایین نموونەیەکی جێگای سەرنجی توێژینەوەیە بۆ میتۆلۆژیکردنی ترادیسیۆنی خۆماڵی.

ڕوانگەیەکی ئانتروپۆلۆژیای ئایینی سەرنجڕاکێش، ترادیسیۆنی یاووی بە دیاردەناسی دارستانی کۆمەڵگاکانی ئابۆریجینالی ئوسترالیای ڕۆژهەلات دەبەستێتەوە. چیرۆکەکانی یاووی بۆ ئاگادارکردنەوە لە مەترسییەکانی ڕاستی دارستانی بەکاردێن: ئاژەلی مەترسیدار (بەراز کێوی، دینگۆ و لە کاتی کۆن Thylacinus)، ڕێگای ناسەلامەت، بەرد بارین لە ناوچە چیاییەکاندا.

لەم ڕوانگەیەوە، چیرۆکەکانی یاووی نموونەیەکی کلاسیکی «ئەرکی دیاردەناسی»یی چیرۆکی خۆماڵین. ئەوان مەترسییەکانی ڕاستی بۆ شێوازی میتۆلۆژیک دەگۆڕن، کە لە ڕووی پەروەردەیی کاریگەرە، چونکە مەترسییەکان بە کاریگەریی هەستیارانە دەگەیەنێت.

ئەم ڕوانگە دیاردەناسییە وێنای یاووی دەگۆڕێت: ئەو نەک تەنها «کریپتید»یەک لە ڕاپۆرتەکانی بینینی هاوچەرخدا، بەڵکو کۆدکردنی کولتووری مەترسییەکانی ڕاستی دارستانییە. ئەم کۆدکردنە بۆ ئاسایشی کۆمەڵگاکانی ئابۆریجینال گرنگ بووە.

خۆپاراستنی کولتووری گشتی هاوچەرخی یاووی شایانی توێژینەوەیەکی تایبەتییە. لە دەیەی 1970 ەوە یاووی فیگورێکی گەشتیاری ئاوت‌باکی ئوسترالیا، ئەدەبیاتی منداڵان و ڕیکلامەکانی. فیگورێکی شۆکۆلاتی ناسراو (Cadbury Yowies، 1995، 2005) یاووی گۆڕیوەتە ماسکۆتێکی منداڵانەی دۆستانە و کۆکراوی.

ئەم دەستڕاگرتنە لە ڕووی جامیعەناسی ئایین دوو ڕەهەندییە. لە یەک لایانەوە یاووی لە یادی کولتووری زیندوو ڕادەگرێت؛ لە لایەکی ترەوە، سیفەتی مەترسیداری ئابۆریجینالی سەرەتایی دەگۆڕێت بۆ فیگورێکی بازاڕکردنی دۆستانە. ڕەخنەکانی ڕۆبێرت هۆڵدن سەبارەت بە دەستڕاگرتنی بونیپ بەشێوەیەکی هاوشێوە بۆ یاووی ئەکاردا.

چەند کۆمەڵگای وەرزشی ئوسترالیایی ماسکۆتی پەیوەندیدار بە یاووی بەکاردەهێنن. لە گفتوگۆی هاوچەرخی ئابۆریجینال، ئەم بەکارهێنانە تێکەڵ وەردەگیرێت، هەندێک ئەوە بە ناسینی کولتووری دەبینن، هەندێکی تر بە خۆگرتن.

لە توێژینەوەی یاووی چەند کێشەی مێتۆدی هەن. یەکەم: بنەمای سەرچاوەکان پارچە پارچەیە. A. W. Howitt چەند ڕاپۆرتی ئابۆریجینال دەخاتەڕوو؛ ڕاپۆرتەکانی بینینی هاوچەرخ لە ڕووی ئیتنۆلۆژیای ئایین سەرنجڕاکێشن، بەڵام لە ڕووی ئەزموونی گوماناوین.

دووەم: تێکەڵبووی ترادیسیۆنی ئابۆریجینال لەگەڵ فۆلکلۆری ئەورووپی-ئوسترالیایی شیکردنەوەی سەرچاوەکان زۆر ئاست بەرز دەکات. کام بەشی ڕاستەقینەی ئابۆریجینالییە، کام بەشی خۆگرتنی «پاش-پەیوەندی»یە، کام بەشی داهێنانی نوێی ئازادانەیە؟

سێیەم: پرسیاری ئەخلاقی مامەلەی ڕێزلێنانە لەگەڵ فیگورەکانی ترسناکی ئابۆریجینال لێرەشدا خۆی دەنوێنێت. دەستڕاگرتنی لە کولتووری گشتیدا لە بنەڕەتدا کێشەدارە و پێویستە لە ڕووی ئیتنۆلۆژیای ئایین بیرکراوەیی لەسەر بکرێت.

ئەوانەی دەیانەوێت گشتی کۆمپلێکسی یاووی بخوێننەوە، لە پەڕەی گشتی ترادیسیۆنی ئابۆریجینال گرنگترین لینکەکانی پەیوەندیدار بە فیگورەکانی هاوشێوە وەکو بونیپ، ڕۆحەکانی میمی و بایامی دەدۆزنەوە.

لێکۆڵینەوەیەکی تایبەت لە یاوی (Yowie) لە ڕوانگەی کریپتۆزۆئۆلۆجیدا دەکۆڵێتەوە. کریپتۆزۆئۆلۆجی خەتێکی لێکۆڵینەوەی ناکۆکیدارە کە بە ئاژەڵە «شاراوەکان» وەک بیگفوت، یەتی و مۆنستەری لۆخ نێس هەڵسوکەوت دەکات، بەڵام زۆرینەی زوولۆجیای ئەکادیمی ڕەتیان دەکاتەوە.

ڕێکس گیلرۆی (Rex Gilroy) یەکێکە لە ناسراوترین توێژەرانی یاوی لە ئوسترالیا؛ کتێبەکانی (Mysterious Australia، 1995) و وتارەکانی یاوی لە کولتووری گشتیدا جێگیر کردووە. لە ڕوانگەی ئیتنۆلۆجیای ئایینییەوە، کارەکانی وەک سەرچاوەیەک بۆ فۆلکلۆری نوێی یاوی بایەخدارن، بەبێ ئەوەی بریتییەکانی کریپتۆزۆئۆلۆجی بە جدی بسەلمێنرێن.

گرنگترین پرسیار لە ڕوانگەی ئیتنۆلۆجیای ئایینییەوە ئەوە نییە کە «ئایا یاوی لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بوونی هەیە؟»، بەڵکوو «یاوی چ فەرمانێکی هەیە لە فۆلکلۆر و ناسنامەی ئەمڕۆدا؟». ڕۆبێرت هۆڵدن (Robert Holden) ئەم پرسیارەی بۆ بونیپ لە کتێبی Bunyips (2001)دا وەڵام داوەتەوە؛ لێکۆڵینەوەیەکی هاوشێوە بۆ یاوی هێشتا نەکراوە.

نەریتی یاوی لە گفتوگۆی هاوچەرخی ئەبۆریجیناڵدا وەک نموونەیەکی نمایشکارانە بۆ پرسیاری ئەخلاقی سەبارەت بە بەکارهێنانی گەلایلی ترسناکی خۆجێیی وایە. تا چ ڕادەیەک دەکرێت وەسفی خۆجێییان لە کولتووری گشتی، بازاڕکاری و گەشتیاریدا بەکاربهێنرێت؟

دەنگی ئەبۆریجیناڵییەکان وەک مارسیا لانگتۆن (Marcia Langton)، بروس پاسکۆ (Bruce Pascoe) و کەسانی دیکە لە دەیەکانی ڕابردوودا ئەم پرسیارەیان زیاتر بە ڕوونی هێناوەتە کایەوە. «یاوی» وەک لۆگۆی شۆکۆلاتی دۆستانە (Cadbury Yowies 1995، 2005) لەلایەن هەندێک نوێنەری ئەبۆریجیناڵییەوە وەک خۆیگرتنی نادروست خرایە بەر ڕەخنە، بەڵام لەلایەن هەندێکی دیکەوە وەک ناساندنی کولتووری تەماشا کراوە.

لە ڕوانگەی سۆسیۆلۆجیای ئایینییەوە، ئەم دەبگبوانە نموونەیەکی وانەیی بۆ سیاسەتی کولتووری خۆجێییانەی هاوچەرخە. وەڵامێکی ڕوون نییە، بەڵکوو پێویستی بە ڕامانی تایبەت بە بارودۆخ و گوتووبۆ لەگەڵ خاوەنداری نەریتیی هەیە.

قوڵکردنەوەیەکی نێوان‌کولتووری شایانی گەڕانەوەیە بۆ جێگای یاوی لە خێزانی جیهانیی مرۆوی کێویدا. لە ڕوانگەی فینۆمۆنۆلۆجیای ئایینییەوە، ئەو بەشێکە لە خێزانێک لە گەلایل: بیگفوت/سەسکواچ لە ئەمریکای باکوور، یەتی لە تیبەت/نیپاڵ، ئالماستی لە زۆزانی ئاسیای ناوەند، یەرین لە چین، ئۆرانگ پێندێک لە سوماترا.

تۆنی هیلی (Tony Healy) و پۆل کرۆپەر (Paul Cropper) لە کتێبی The Yowie (2006)دا ئەم هاوشیبووییانەی جۆرزانستی بەوردی توێژیوونەتەوە. ئاگاداری دەدەنێ کە یاوی بە سادەیی وەک «بیگفوتی ئوسترالیایی» نەبینرێت؛ هەر نەریتێکی مرۆوی کێوی ئاستەکانی واتای کولتوریی خۆی هەیە.

لە ڕوانگەی ئانتروپۆلۆجیای ئایینییەوە پرسیاری بایەخدار ئەوەیە، بۆچی زۆر کولتوور بیرۆکەی هاوشێوەی مرۆوی کێویان گەشە پێداوە. شتی وا لەوانەیە: بیرەوەری لە هۆمینیدی ڕاستەقینە (هۆمۆ ئێرێکتوس، نێئاندێرتاڵ)، هاتنەیەک لە ژێر بارودۆخی ژینگەیی هاوشێوە، یان بیرۆکەیەکی ئارکیتایپیی گشتی بەپێی مانای یۆنگ.

پرسیارێکی ئەخلاقیی سەرەکی پەیوەستە بە خۆیگرتنی یاوی لەلایەن کولتووری نا-ئەبۆریجیناڵییەوە. پەیکەری شۆکۆلاتی یاوی (Cadbury Yowies 1995، 2005)، لۆگۆی یاوی بۆ چەند یانەیەکی وەرزشی، بابەتی یاوی لە گەشتیاریی ئاوتباکدا: هەموو ئەمانە نەریتی خۆجێیی بۆ مەبەستی بازرگانی بەکاردەهێنن.

نوێنەرانی ئەبۆریجیناڵ وەک مارسیا لانگتۆن و بروس پاسکۆ لە دەیەکانی ڕابردوودا ئەم خۆیگرتنەیان زیاتر بە ڕوونی ڕەخنە گرتووە. دەنگی خۆجێییی تری ئەمە وەک ناساندنی کولتووریی ئەرێنی دەبینن. گوتووبۆکە ناتوانرێت بە ڕوونی چارەسەر بکرێت و پێویستی بە ڕامانی تایبەت بە بارودۆخ هەیە.

لە ڕوانگەی سۆسیۆلۆجیای ئایینییەوە، ئەم گوتووبۆیە نموونەیەکی وانەیی بۆ سیاسەتی کولتووری خۆجێییانەی هاوچەرخ لە ئوسترالیایە. لە ساڵانی داهاتوودا زیاتر بایەخی خۆی بەرزتر دەکاتەوە، بەتایبەت لەگەڵ بەرزبوونەوەی دیارییی دەنگی ئەبۆریجیناڵییەکان لە کۆمەڵگای ئوسترالیایدا.

قوڵکردنەوەیەکی گرنگ لە ڕوانگەی ئانتروپۆلۆجیای ئایینییەوە شایانی گەڕانەوەیە بۆ جێگای یاوی لە نەریتی چیرۆکی ئەبۆریجیناڵی ئوسترالیای ڕۆژهەڵاتدا. جیاواز لە دیاردەکانی گەورەی بەدیهێنان، چیرۆکی یاوی زیاتر لە پۆلی «چیرۆکی ئاگادارکردنەوە»دا دەبینرێتەوە، چیرۆکی کورتی پەروەردەیی کە بۆ منداڵان و گەڕۆکان یاسای هەڵسوکەوت دەگەیەنن.

بیل ئێدواردز (Bill Edwards) لە کتێبی An Introduction to Aboriginal Societies (1998)دا فەرمانە جۆراوجۆرەکانی چیرۆکی ئەبۆریجیناڵی پۆلێن کردووە: چیرۆکی بەدیهێنان، چیرۆکی دەستپێکردن، چیرۆکی فێرکردن، چیرۆکی ئاگادارکردنەوە. چیرۆکەکانی یاوی سەر بەم پۆلی کۆتاییانەن.

لە ڕوانگەی فینۆمۆنۆلۆجیای ئایینییەوە ئەم جیاکردنەوەیە گرنگە. هەر چیرۆکێکی ئەفسانەیی هەمان کێشی ئایینیی نییە؛ نەریتی یاوی لە مێژووداییدا لای کۆترە لە نەریتی مار-ڕەشمین یان بایامی، بەڵام ئەمە فەرمانی خۆی کەم بایەختر نەکردووە.