جێنی گرینتیس، جادووگەری ئاو لەژێر گیای ئاو

جێنی گرینتیس ژنجنێکی نەریتی ئینگلیزیە.

ددانی سەوز لەژێر گیای ئاو، کە بێدەنگانە منداڵان بۆ ناوی ڕادەکێشێت. لە ناونیشاندا جێنی گرینتیس وەک جادووگەری ئاو لە گۆمەلاکانی ئینگلستان دەردەکەوێت.

ديوئینگلستان

جێنی گرینتیس (Jenny Greenteeth)

جێنی گرینتیس جادووگەری ئاوی باکووری ڕۆژاوای ئینگلستانە: بەگوێرەی باوەڕی گشتی، لەژێر داپۆشینی سەوزی گیای ئاوی گۆمەڵاکانی هێمن ڕادەکشا، و منداڵانی هەڕەشەی لێدەکرا کە ئەگەر لە کەناری زۆر نزیک بونەوە، هەرکەسێک دەگرێت و بێدەنگانە بۆ ناوی ڕادەکێشێت. ئەم شێوەیە نموونەیەکی چاکی چۆنیەتی گۆڕینی مەترسییەکی ڕاستەقینەیە بۆ کەسایەتییەکی هەڕەشەکار.

بەڵگەکانی سەبارەت بەو لە سەدەی 19 لە لانکاشایر، چێشایر، مێرسیساید و شرۆپشایر هەن، زۆربەی جار وەک هەڕەشە بۆ منداڵانی وردکار لە کەناری گۆمی گوندەکان و کانی مێرگڵی داماوی ژێراوکراو. بەم شێوەیە مەترسی خودی ئاو ناوێک و ڕوویەکی وەرگرت: ددانی سەوز لە جیاتی تەنها ئاگادارکردنەوەیەک لە ئاوی قوڵ و پۆشراو بە گیا.

لە یەک تیشکدا: جێنی گرینتیس

جۆر: جادووگەری ئاو، کەسایەتیی ترسناکی منداڵان لە گۆمەلاک و کانی مێرگڵ
سەرچاوە: باکووری ڕۆژاوای ئینگلستان (لانکاشایر، چێشایر، مێرسیساید، شرۆپشایر)
دەقەکان: تێبینی گشتگیر لاوکاری کورت، لەگەڵ لێکۆڵینەوەی سیستماتیکی ڕۆی ڤیکری
ماوە: تۆمارکراوە لە سەدەی 19، پرسیارکردن تا کۆتایی سەدەی 20
دیمەن: زۆرجار وەک نادیار لەژێر داپۆشینی گیای ئاو، بەڵام هەندێک جار وەک پیرەژنێکی پۆست‌سەوز بە دەست دوور و ددانی تیژ وێنا کراوە

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

تۆمارکراوە لە سەدەی 19، لەگەڵ پرسیارکردنی پشتڕاستکەرەوە تا کۆتایی سەدەی 20: ئەم ئاگادارکردنەوەیە بۆ چەندین نەوە بۆ منداڵان گەیەنراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

باکووری ڕۆژاوای ئینگلستان: لانکاشایر، چێشایر، مێرسیساید و شرۆپشایر، بە تیبینی تایبەت لە کانی مێرگڵی ژێراوکراوی ناوچەکە.

دۆخی سەرچاوەکان

کورت بەڵام باوەڕپێکراو: تێبینی لاوکاری و بەتایبەتی لێکۆڵینەوەی سیستماتیکی ڕۆی ڤیکری لە ناوچەی لیڤرپول، کە پەیوەندی لەگەڵ گیای ئاو ڕوونکردەوە.

ناو و شێوازەکان

ئینگلیزی: شێوازەکانی ناو لەنێوان جێنی، جینی و گینی گرینتیس دەگۆڕێن، هەروەها ویکد جێنی. لە هەندێک بەشی باکووری ڕۆژاوای ئینگلستان جێنی گرینتیس هەروەها ناوی خودی گیای ئاو (Lemna minor) بووە، وەک ڕۆی ڤیکری لە ساڵی 1983 لە ڕێگەی پرسیارکردن لە ناوچەی لیڤرپول ڕوونیکردەوە: ناوەکە هەم ڕووەک و هەم جادووگەری ئاو پێکەوە ناودەبرد.

شێوە و کاریگەری

دیمەن

جێنی گرینتیس بەتەواوی شێوەیەکی جێگیر نییە، چونکە هێزی هەر لەوەدایە کە نایبینرێت. لەو کاتانەی گێڕەرەکان وێنای دەکێشن، پیرەژنێکی زوقاو بە پۆستی سەوز و لیس، بە قژی تارتاری وەک ڕووەکی ئاو، دەستی زۆر درێژ و ددانی سەوزی تیژە، کە ناوی لێوە کراوە. بەڵام وێنەی ڕاستەقینەی ئەو خودی ڕووی ئاوەکەیە: داپۆشینی سووک و سەوزی ڕووناک کە بێدەنگانە لەسەر منداڵێک دادەخرێت و دواتر بێ کێماسی دووبارە پەیدا دەبێتەوە.

کاریگەری

جێنی گرینتیس لە ئاوی وستایی کاردەکات: لە گۆمی گوندەکان، بژنی ئاشەکان و بەتایبەتی لە کانی مێرگڵی ژێراوکراوی کە دوای کۆتایی چاڵکردنی مێرگڵ بە سەدان لە خاکی لانکاشایر و چێشایر دیارن. لەژێر داپۆشینی ڕووەکی لای کەنارەکان تازیا دەبینێت، بە دەستی درێژ قۆزاخ یا مەچەکی دەگرێت و بێ هیچ ئاگاداریی قوربانی بۆ ناوی ڕادەکێشێت. بەتایبەتی منداڵان یادکراون، هەندێک جار پیرەکانیش.

کارتی زانیاری: جێنی گرینتیس

گرنگترین لایەنەکانی جادووگەری گۆمەڵاک لە یەک تیشکدا.

کۆنتێکستی کەلتووری

کەسایەتیی ترسناکی منداڵانی ئینگلیزی (nursery bogey) لە باکووری ڕۆژاوای ئینگلستان، کە کاسرین بریگز خستووەتییە ناو ڕیزی بوونەوەرانی ئامانج‌بەخۆوە بەبێ پاشخانی ئەفسانەیی کۆن.

ناوچەی کاریگەری

منداڵانی نزیکبووەوە لە ئاوی وستایی پۆشراو بە گیا؛ هەندێک جار پیرەکانیش وەک قوربانی یادکراون.

دەرکەوتن

پیرەژنی زوقاوی پۆست‌سەوز بە قژی تارتاری، دەستی زۆر درێژ و ددانی سەوزی تیژ، بەڵام زۆرجار بە سادەیی وەک نادیار لەژێر گیای ئاو دەبیندرێت.

بواری کاریگەری

گۆمەلاکی وستایی، گۆمی گوندەکان، بژنی ئاشەکان و بەتایبەتی کانی مێرگڵی ژێراوکراو لە لانکاشایر و چێشایر.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

پاراستنی دووری تاکە شێوازی پاراستنی گەیشتووەتەوەیە؛ منداڵان بە دیاریکردن بە ناوی ئەم بوونەوەرە لە ئاوی مەترسیدار دوور خرانەوە.

پەیوەندیدار

پێگ پاولەر لە ڕووباری تیس و گریندیلۆ لە یۆرکشایر وەک نزیکترین خزمی ئینگلیزی.

لە ترسناکی منداڵان بۆ ناوی گیای ئاو

جێنی گرینتیس لە سەرچاوەکانی سەدەی 19 لە لانکاشایر و ولاتانی نزیک بەرچاو دەکەوێت؛ شێوازەکانی ناو لەنێوان جێنی، جینی و گینی گرینتیس دەگۆڕێن، هەروەها ویکد جێنی. جاکلین سیمپسن و ستیڤ ڕاود ڕایاندەگەیێنن کە منداڵان لە لانکاشایر، چێشایر و شرۆپشایر لە سەدەی 19 تا یادی زیندووی ئێستا بەم شێوەیە لە گۆمەلاک دوور خراونەتەوە.

پەیوەندییە ورده‌کارییەکەی ڕۆی ڤیکری، لاوکار و ڕووەکناس، لە ساڵی 1983 لە گۆڤاری Folklore ڕوونکردەوە: پرسیارکردن لە ناوچەی لیڤرپول نیشانی دا کە جێنی گرینتیس لە زۆر شوێن بە سادەیی ناوی گیای ئاو (Lemna minor) بووە، ئەو ڕووەکی بچووکەی ئاوەی داپۆشینی داخراوی وا لێدەکات گۆمەڵاک وەک زەوی جێگیر دیار بێت و لەسەر هەرچی بکەوێتە ناوی دادەخرێت. کاسرین بریگز ئەم کەسایەتییە خستووەتییە ناو کەسایەتییە ترسناکەکانی منداڵان، nursery bogies: بوونەوەرانێک کە گەورەکان هەرگیز بە دڵنیاییەوە باوەڕی پێ نەبووە، بەڵام دەبووایە منداڵان لە زەوی مەترسیدار دوور خەن.

لە مەنجەڵی سوورکردنەوە بۆ هاری پۆتەر

جگە لە لاوکار، ئەم شێوەیە بەرباوترین بەرهەمی وێنەیی Faeries بۆ برایان فرۆود و ئالان لی (1978) بەناوبانگ کرد، کە وێنەی جێنیی ئەم بەرهەمە هەتا ئێستا کاریگەری هەیە. تێری پراتچت لە The Wee Free Men (2003، بە ئینگلیزی وشەکانی وەرگیراو) جادووگەرە گەنجەکەی خۆی تیفانی لە سەرەتای کتێبەکە بە مەنجەڵی سوورکردنەوە لە جێنی گرین‌تیس دەدەت. لە ڕێگەی خزمانی نزیکی وەک گریندیلۆ، ئەم جۆرە خۆی گەیاندووەتە ناو ڕۆمانەکانی هاری پۆتەریش، و لە یارییەکانی کۆمپیوتەر و چیرۆکی ترسناک، پیرەژنی ددانی سەوزی گومەڵاک بووەتە کەسایەتییەکی جێگیری لاوەکی.

جێنی گرینتیس نموونەی کتێبخانەیی کەسایەتییەکی ترسناکی پەروەردەییە: بوونەوەرێک کە نایان پەرستراوە، گەورەکان زۆرجار باوەڕی پێ نەبووە، بەڵام سەرەڕای ئەوە بۆ چەندین نەوە گەیشتووەتەوە، چونکە مەترسییەکی پێوانەیی، خنکان لە کانی پۆشراو بە گیا، خستووەتییە ناو چیرۆکێکی بەکاربردەیی. بەپێچەوانەی کێلپی یا نێکن، هیچ چینی ئەفسانەیی کۆن بوونی نییە: لاوکار ئەمە بە دروستکردنێکی گەنج و ئامانج‌بەخۆ دەبینێت کە ئەزموونی زەوی وەک کانی مێرگڵ و گیای ئاو ڕاستەوخۆ دەگۆڕێت بۆ کەسایەتییەک. لەم شتەدایە بەهای ئەم شێوەیە بۆ لێکۆڵینەوە: تێیدا دەتوانین ببینین چۆن دەروویینکردن وەک تەکنیکی پەروەردە و پاراستن دەکاتوایە، بەبێ هیچ پاشخانێکی ئایینی.

ئاگادارکردنەوە وەک تاکە شێوازی پاراستن

پاسەکاری کۆنەوە بە سادەیی چاوسورکەرێکە: دووری گرتنەوە. لە دژی جێنی گرینتیس (Jenny Greenteeth) هیچ ئایین یا نەفرینێکی نیشتوو نییە؛ خودی ئاگادارکردنەوەکە خۆی وەک پاراستنمایە دەکار دێت، و یەکە یاسای ئەوەیە کە نابێت لە ئاوی ڕاوەستاوی گیادار زۆر نزیک بکەوی و منداڵانیش هەرگیز لەوێ بەبێ چاودێری جێبهێڵدرێن. لە چوارچێوەی گشتیتری چیرۆکەکانی ئینگلیزیدا، دژی پەری و جادوگەرەکانی دووگیانەکانی بریتانی بەگشتی ئاسن و خوێ وەک پاراستنی سەلماوی دان؛ بۆ جێنی گرینتیس بەتایبەتی هیچیان بەڵگە نییە، چونکە مەترسیەکە لە ئاودایە، نەک لە خودی ئەو بوونەوەرەدا. کاربردیتر ئەوەیە کە منداڵ تیلیسمێک لەگەڵ خۆی هەلبگرێت، کە ئەرکی ئاگادارکردنەوەی ئەو کارەکتەرە دەگوازێتەوە بۆ ژیانی ڕۆژانە.

کارەکتەرانی ئاگادارکەرەوە لە کەنار گۆم و حەوزەکان

لە چیرۆکەکانی ئینگلیزیدا چەندین بوونەوەری ئاودار هەن کە منداڵ ڕادەکێشن: نزیکترین یەکەیان بۆ جێنی گرینتیس بریتییە لە پێگ پاولەر (Peg Powler)، کە ئەویش پۆستی سەوزی هەیە بەڵام ناوچەکەی لە جۆگەی تیس (Tees) دایە نەک حەوزەکان، هەروەها گریندیلۆ (Grindylow) لە یۆرکشایر (Yorkshire). زۆر نەرمتر لەوان ئازرای (Asrai)ی چیرۆکەکانی ئینگلیزییە، بوونەوەرێکی ئاودار و شەرمنە بەبێ خراپی جێنی.

پرسیارە باوەکان دەربارەی جێنی گرینتیس

ئایا بەڕاستی باوەڕیان بە جێنی گرینتیس هەبووە؟

گەورەان کەم باوەڕیان پێی هەبووە: کاثرین بریگز (Katharine Briggs) ئەم کارەکتەرە دەخاتە ناو ئەو کارەکتەرانەی کە تەنها بۆ ترساندنی منداڵان داهێنراون. بەڵام بۆ ئەو منداڵانەی کە بەم کارەکتەرە هەڕەشەیان لێکراوە، ترسەکە زۆر ڕاستەقینە بووە، وەک لێکۆلینەوەکان لە سەدەی 20ەم پیشانی داوە.

بۆچی هەر ددانی سەوز؟

ڕەنگی سەوز لە گیای ئاودان (entengrütze) وەرگیراوە: چڵکینی داپۆشەری گیای ئاو وەکو زەوییەکی سەوزی توند دیارە و بەبێ دەنگ لەسەر هەرچی دەکەوێتە ناوی دادپۆشرێت. لە بەشێک لە باکووری ڕۆژاوای ئینگلستان، خودی ئەم گیایە پێی دەگوترا جێنی گرینتیس؛ ددانەکانی جادووگەرەکە لاسایی داپۆشەری گیاکەن بە شێوەی جەستە.

ئایا جێنی گرینتیس تەنها لە ئینگلستان هەیە؟

ناوەکە هی باکووری ڕۆژاوای ئینگلستانە، بەڵام جۆرەکەی وەک کارەکتەرێکی ئاگادارکەرەوە لە کەنار ئاوی مەترسیدار باوترە، بۆ نموونە لە ئینگلستان وەک گریندیلۆ (Grindylow). لە نێوان ئەم کارەکتەرانەدا هاوبەشیان ئەرکی دووری گرتنی منداڵانە لە ئاوی مەترسیدار.

لینکی زیاتر

بەستەرە ناوخۆییە پێشنیارکراوەکان:

پێگ پاولەر (Peg Powler) – جادوگەری ئاوی خزمی جۆگەی تیس
گریندیلۆ (Grindylow) – کارەکتەری ترساندنی خزم لە یۆرکشایر
ئازرای (Asrai) – بوونەوەری ئاودار نەرمتری ئینگلیزی
ئاسن، خوێ، تیلیسم – پاراستنمایە کۆنەکان
قوتوپاسی پاراستن – کۆنسپکتی پاراستنمایەکان

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

ئەفسانەی جێنی گرینتیس و جادووگەری سەوزی ئاو: دوو زاراوەی گەران بۆ یەک کارەکتەری هەمان، کە کەمتر بە ددانە سەوزەکانی دیارە و زیاتر بەو گیای ئاودانەی کە هەرگیز بەڕاستی لەژێری نایبینین.