ئێلیلدان، ئاگری ئێلفی زۆنگاوییەکانی ویلز
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئێلیلدان ڕۆحێکی نەریتی ویلزییە.
ئاگری ئێلفی ئێلیلۆنە، کە بەرەو کەلوپەل و ئاوی ڕۆیشتوو ڕادەکێشێت. زۆنگاوییەکانی ویلز وەک شوێنی حەزکراوی مانەوەی ئێلیلدان دادەنرێن.
ئێلیلدان، کە بە ئێلیل دان (Ellyll Dan) ش ناسراوە، ئاگری ئێلفی ویلزییە، جۆرێکی لاوەکییە لە ئێلیلۆن، ئێلفەکانی ویلز. ناوەکە واتای ئاگری ئێلف دەبەخشێت. ئەم بوونەوەرە بە ئاگری چراکانی هەڵبڵێ سەفەرکەران بۆ سەر زۆنگاوی ڕادەکێشێت، تاوەکوو لەبەردەم شکاوگا یا لێوی جۆگەیەکی توفانی ڕادەوەستن.
سەرچاوەی کلاسیکی، کتێبی British Goblins ی وێرت سایکسە (Wirt Sikes) لە ساڵی 1880. لەو چیرۆکە یاداشتکراوەدا، جوتیارێک بۆ کیلومەترەکان دوای ڕووناکییەکە دەکەوێت و لەناکاو خۆی لەسەر لێواری شکاوگایەکی سەروویی جۆگەیەکی هەڵچووی وحشیانە دەبینێتەوە.
جۆر: ئاگرینی هەڵبڵێ، جۆرێکی لاوەکی لە ئێلیلۆن
سەرچاوە: بیروباوەڕی گەلی ویلز
دەقەکان: وێرت سایکس، British Goblins (1880)؛ جۆن ریس، Celtic Folklore (1901)
سەردەم: بیروباوەڕی گەلی ویلز، بە شێوەی کلاسیکی لە 1880 تۆمارکراوە
ڕواڵەت: ئاگرینی هەڵبڵێ، پەیکەرێکی بچووکی تاریک لەگەل چرا
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
بیروباوەڕی گەلی ویلز؛ بە شێوەی کلاسیکی لەلایەن وێرت سایکس لە 1880دا تۆمارکراوە، پاشتر بە کاری جۆن ریس لە 1901 تەواوکراوە.
بواری باڵاوبوونەوە
ویلز: ئێلیلدان لە زۆنگاوی چاوەڕوانی دەکات و لەوێدا ئاگری هەڵبڵێکانی تیشکی دەداتەوە.
دۆخی سەرچاوەکان
مامناوەند: سەرچاوە سەرەکییەکان کتێبی British Goblins ی سایکس و Celtic Folklore ی ریسن؛ یەکخستنی لەگەل پووکا سایکس خۆی پێشنیاری کردووە.
ناو و شێوازەکان
ویلزی: ellyll واتای ئێلف یاخود کۆبۆڵد دەگەیەنێت، dan لە tân، واتا ئاگر، دێت و دەگۆڕدرێت بۆ dan؛ ئێلیلدان واتای ئاگری ئێلفە. بەپێی شیکردنەوەی خودی سایکس، لە dan مانای ڕاکێشان یان داویش دەردەکەوێت: ئاگری ئێلفی ڕاکێش.
شێوە و کاریگەری
ڕواڵەت
ئێلیلدان ئاگرینی هەڵبڵێیەکە؛ لە چیرۆکی سایکسدا وەک پەیکەرێکی بچووکی تاریک لەگەل چرایەک دەردەکەوێت. ئەمە نمایشی ئاگری فریودەری ئێلفە کە لە تاریکیدا هەڵدەبڵێتەوە.
کاریگەری
ئێلیلدان لە زۆنگاوی چاوەڕوانی دەکات و ئاگری داوی خۆی تیشکی دەداتەوە. لە چیرۆکی یاداشتکراوی سایکسدا، جوتیارێک بۆ کیلومەترەکان دوای ڕووناکییەکە دەکەوێت و لەناکاو خۆی لەسەر لێواری شکاوگایەکی سەروویی جۆگەیەکی هەڵچووی وحشیانە دەبینێتەوە؛ ئەمە بونەوی کلاسیکی ڕاکێشانە بۆ ناو نابوونی.
کارتی ناسنامە: ئێلیلدان
گرنگترین لایەنەکانی ئاگری ئێلف بە یەک تێڕوانین.
بیروباوەڕی گەلی ویلز: جۆرێکی لاوەکی لە ئێلیلۆن، ئێلفەکانی ویلز، بە شێوەی کلاسیکی لەلایەن وێرت سایکس لە 1880 وەسفکراوە.
سەفەرکەرانی شەوانە لە زۆنگاوی: ئێلیلدان ئاگری داوی خۆی بۆ ئەوان تیشکی دەداتەوە و لە ڕێگای پارێزراو دووریان دەخستەوە.
ئاگرینی هەڵبڵێ؛ لە چیرۆکی سایکسدا پەیکەرێکی بچووکی تاریک لەگەل چرایەک، کە هەمیشە پێشەوایی دەکات.
بە ئاگری داوی خۆی بەسەر زۆنگاودا ڕادەکێشێت، تاوەکوو ڕاکێشراوەکە لەبەردەم شکاوگا یاخود لێوی جۆگەیەکی توفانی بوەستێت.
هیچ ڕێبازی بەرگری تایبەت بە ئێلیللدان (ellylldan) بەڵگەدار نییە، بەڵام بە گشتی بەرامبەر پەریە وێڵزییەکان باوەڕیان بە ئاسن یان سواردنی جلوبەرگ بە پێچەوانەوە هەبوو.
بەگوێرەی سایکس، پووکا، ئەو پووکی ویلزییە؛ هەروەها ویل-ئۆ-ذا-ویسپی ئینگلیزی، لیکتگوبی ئیسکاندیناوی و ساند یان ی تادی بریتانی.
سایکس و ڕووناکییە ڕاکێشە لە ویلز
ویلزی ellyll واتای ئێلف یا کۆبۆڵد دەگەیەنێت، dan لە tân، واتا ئاگر، دێت؛ ئێلیلدان واتای ئاگری ئێلفە. سەرچاوەی کلاسیکی، کتێبی British Goblins ی وێرت سایکسە لە ساڵی 1880، کە بە کتێبی Celtic Folklore ی جۆن ریس لە 1901 تەواوکراوە.
سایکس تێبینی دەکات کە dan لەوانەیە ماناکانی ڕاکێشان یا داویەک بگەیەنێت، کە مانای ئاگری ئێلفی ڕاکێش دەبەخشێت؛ ئەم ڕستە دووەمە شیکردنەوەکەی خۆیەتی. چیرۆکەکەی هەروەها وێنەی نموونەیی پیشان دەدات: جوتیارێک بۆ کیلومەترەکان دوای ڕووناکییەکە دەکەوێت و لەناکاو خۆی لەسەر لێواری شکاوگایەکی سەروویی جۆگەیەکی هەڵچووی وحشیانە دەبینێتەوە.
کاریگەری و شیکردنەوە
ئێلیلدان لە ڕێگەی سایکسەوە بەشێوەیەکی بەرفراوان وەرگیراوە و وەک نموونەیی ستانداردی ئاگری هەڵبڵێی ویلزی دادەنرێت. یەکخستنی لەگەل پووکا لە سایکسەوە دێت و زۆرجار بەبێ لێکۆڵینەوەی وردتر وەرگیراوە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینییەوە، ئێلیلدان نموونەی ئاگری هەڵبڵێ بە شێوەی ویلزی وەک ئاگری ئێلفی ئێلیلۆن پیشان دەدات. وەک هەمیشە، شیکردنەوەی زانستی سرووشتی لە گازی زۆنگاوییدا دەبینرێت. یەکخستنی لەگەل پووکا دەبێت وەک شیکردنەوەی خودی سایکس نیشان بدرێت، نەک وەک دڵنیایییەکی گشتی ویلزی.
بەرگری لە کاتی کەمی بەڵگە
هیچ شێوازێکی بەرگری تایبەت بە ئێلیلدان بەڵگە نییە. بەشێوەیەکی گشتی دژی پەریەکانی ویلز شتەکانی وەک ئاسن یاخود هەڵگوماردنی جامانە بەکاردێهاتوون؛ بەڵام تایبەت بۆ ئێلیلدان ئەمە نەگوازراوەتەوە، بۆیە ڕاستگۆیانە دەبێت گوترێت کە بەڵگە کەمە. ئەوەی چیرۆکەکە خۆی پێشنیاری دەکات، بە سادەیی، دووریگرتنی لە بەدواداچوونی ڕووناکییە هەڵبڵێکە لە زۆنگاودا.
پووکا، پووک و ڕووناکییەکانی دراوسێکان
بەگوێرەی سایکس، پووکا، ئەو پووکی ویلزییە، تەنیا ناوێکی تری ئێلیلدانە، کە ئەمە پەیوەندییان بە بازنەی پووک و ڕۆبین گوودفێلۆوە دەبەستێتەوە؛ بەڵام ئەم یەکخستنە شیکردنەوەی خودی سایکسە. ئێلیلدان لەگەل ویل-ئۆ-ذا-ویسپی ئینگلیزی، لیکتگوبی ئیسکاندیناوی و ساند یان ی تادی بریتانی هاوتایە. لە دووریرگای بریتانیادا، هینکیپانکی ئینگلیزی Hinkypunk، سپانکی سکۆتلاندی Spunkie و تاین گیالانی ئیرلاندی Tine Ghealáin لەگەلیدان.
پرسیارە باوەکان دەربارەی ئێلیلدان
ئێلیلدان چی مانایە؟
ئاگری ئێلف، لە ellyll، واتا ئێلف، و dan کە دەگەڕێتەوە بۆ tân، واتا ئاگر.
ئێلیلدان چی دەکات؟
سەفەرکەران بە ئاگری هەڵبڵێوە بەسەر زۆنگاودا ڕادەکێشێت، تاوەکوو دەگاتە شکاوگا و جۆگەی توفانی.
ئایا ئێلیلدان هەمان پووکایە؟
وێرت سایکس هەردووکیانی یەک دەزانێت؛ ئەمە شیکردنەوەی خۆیەتی و نەک دڵنیایییەکی گشتی ویلزی.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- کێلتی – هەموو بوونەوەرەکانی ناوچەی کولتووری کێلتی
- Hinkypunk، Joan the Wad – ڕووناکییە ڕۆحییەکانی دراوسێی ئینگلیزی
- Spunkie، Tine Ghealáin – خزمانی سکۆتلاندی و ئیرلاندی
- ئاسن، خوێ، تیلیسم – شێوازە پارێزەرە نەقلکراوەکان
- پشکۆی پاراستن – کوێرەیی شێوازە پارێزەرەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە ستانداردی تری لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ئاگرێکی گومڕاکەرەوەی ویلزی خاوەن ناوی تایبەت و چیرۆکی تایبەت، ئێلیلدان (Ellylldan) بە باشی دەگیرێت: ئاگری ئێلفی ئێلیلۆنەکان (Ellyllon) ڕێبوار هەتا بەرزایی و شیوی چۆمی کوێستان دەبات، و چیرۆکەکەی بەرەوڕوی هەر ئەو مەترسییە خەبەردار دەکات.
