جوالا جی، خواژن لە ناو گڕی هەتاهەتایی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
جوالا جی خواژنێکە لە نەریتی هیندووسی.
لە جێی وێنەیەکی پەرستن، خودی خواژن وەک گڕ دەکەوێت.
جوالا جی، کە بە جوالاموخی ناش دەناسرێت، ئاگری سروشتی هەتاهەتاییە کە وەک خواژن لە پەرستگایەکی هەمان ناوی لە هیماچال پرادێش دەردەکەوێت. لە جێی وێنەیەکی پەرستن، گڕی گازی زەوی کە بە شێوەیەکی سروشتی دیارین، وەک دیاردانی زیندووی خودی خواژن دەپەرسترێن.
پەرستگاکە یەکێکە لە 51 شاکتی پیتاکان، ئەو شوێنانەی کە بەپێی ئەفسانە پارچەکانی لاشەی خواژن ساتی تێیدا کەوتنە خوارێ؛ لێرە بەپێی ڕاگەیاندنی زیاتر باوی، زمانی کەوتووەتە خوارێ. زردەشتی لەم بابەتە جیاوازە؛ ئەمە کوێشێکی هیندووسی شاکتیانەیە.
جۆر: خواژن وەک ئاگری سروشتی زیندووی بێ سووتەمەنی، شاکتی پیتا
سەرچاوە: هیماچال پرادێش، شارستانی کانگرا، هیندستانی باکووری
دەقەکان: ئەدەبیاتی شاکتا-پیتا، تاریخ-ی-فیروز-شاهی (سەدەی 14)
سەردەم: بەڵگەدراو لە سەردەمی ناوەڕاست، کوێشێکی زیندوو
دەرکەوتن: گڕی گازی زەوی سروشتی لە کەلیشی بەرد
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
بەڵگەدراو لە سەردەمی ناوەڕاست: یەکەم بەڵگەی ناوی لە تاریخ-ی-فیروز-شاهی شامس-ی سیراج عافیف لە سەدەی 14 هاتووە؛ کوێشەکە تا ئێستا زیندووە.
بواری باڵاوبوونەوە
هیماچال پرادێش لە شارستانی کانگرا، هیندستانی باکووری؛ پەرستگای جوالاموخی یەکێکە لە دیارترین شوێنە حاجییانی شاکتی لە وڵاتەکە.
دۆخی سەرچاوەکان
باشە: ئەدەبیاتی شاکتا-پیتا، بەڵگەی سەرەتایی لای شامس-ی سیراج عافیف و کوێشی حاجییانی زیندووی بە باشی بەڵگەدراو.
ناو و شێوازەکان
سانسکریتی: جوالا واتا گڕ، موخ واتا دەم یا دەمگای؛ جوالاموخی واتا ئەو کەسەی دەمی ئاگرینە. جوالا جی نازناوی ڕێزلێنانی هەمان خواژنە.
وەسف
دەرکەوتن
سەرەکی شتی پەرستن وێنە نییە، بەڵکوو گازی زەوی سروشتی و سووتاندراوە کە لە کەلیشی بەرد وەک گڕی شینباو دەسووتێت. بەپێی نەریت، نۆ گڕ ناودراون و هەریەکە بۆ دیاردانێکی خواژن دیاریکراون، لەوانە مهاکالی، ئنناپورنا و چاندی. گڕەکە وەک سوایامبهو، واتا بەخۆیی پەیدابووی دادەنرێت.
کاریگەری
گڕەکە بەبێ سووتەمەنی مرۆیی دەسووتێت و وەک ئامادەبووی زیندووی خودی خواژن دادەنرێت، نەک تەنها نیشانەیەک. ئەم بێ سووتەمەنییە بنەمای بەهای پیرۆزی ئەوە پێکدەهێنێت.
پرۆفایل: جوالا جی
گرنگترین لایەنەکانی خواژنی گڕ بە یەک نەزەر.
یەکێک لە 51 شاکتی پیتاکانی شاکتیزم: شوێنانەی بەپێی ئەفسانە پارچەکانی لاشەی خواژن ساتی تێیدا کەوتنە خوارێ؛ لێرە زمانی.
حاجی و پەرستکارانی خواژن: جوالا جی تەنها شتێکی پەرستنە، بەردەوام دلخۆشکار، بەبێ لایەنی بەرگری.
گڕی گازی زەوی شینباو لە کەلیشی بەرد؛ نۆ گڕی ناودراو، دیاریکراو بۆ نموونە مهاکالی، ئنناپورنا و چاندی.
دیاردانی زیندووی خودی خواژن: گڕی بێ سووتەمەنی و بەخۆیی پەیدابوو ئامادەبوونی خۆیەتی، نەک وێنەی خۆی.
کوێشی حاجییانی زیندوو، بەتاییبەتی لە جەژنی نافراتری: پێشکەشکردنی ڕابری، شیرینی و پارچە کلاش سوورەکانی چوننی، هەروەها ڕێوڕەسمی ڕووناکی ئارتی.
کیمایرای لیکی و ئاگرەکانی هەتاهەتایی باکو لەلای ئاتەشگاه: ئاگری گازی زەوی بەردەوام بە پلەی پیرۆزی، هەمان هۆکاری زەوینەناسی.
زمانی ساتی و بەڵگەی نووسەری میژووی
سانسکریتی جوالا واتا گڕ، موخ واتا دەم یا دەمگای؛ جوالاموخی واتا ئەو کەسەی دەمی ئاگرینە. پەرستگاکە یەکێکە لە 51 شاکتی پیتاکان، شوێنانەی بەپێی ئەفسانە پارچەکانی لاشەی خواژن ساتی تێیدا کەوتنە خوارێ؛ لێرە بەپێی ڕاگەیاندنی زیاتر باوی، زمانی کەوتووەتە خوارێ، ئەو ئۆرگانەی کە گڕی ناو کەلیشی بەرد لەگەڵی یەکسانە.
یەکەم بەڵگەی ناوی لە تاریخ-ی-فیروز-شاهی شامس-ی سیراج عافیف لە سەدەی 14 هاتووە. بەڵام چیرۆکی ئەوەی کە ئیمپراتۆر ئەکبەر بەبێ سەرکەوتن هەوڵی کوژاندنەوەی گڕەکەی دابووە، دەبێ وەک ئەفسانە بژمێردرێت؛ ڕیلیکوی سایەبانی زێڕینی کە وەک بەخشینی ئەکبەر ڕاگەیەندراوە، لە پەرستگاکە پیشان دەدرێت.
شوێنی حاجی و شیکردنەوە
جوالا جی یەکێکە لە دیارترین شوێنە حاجییانی شاکتی لە هیندستانی باکووری و بەشێوەیەکی بەرین لە نووسینی گەشتیاری و دیندارییدا دەردەکەوێت. لە بواری زانستی، ئەم شوێنە لە چوارچێوەی توێژینەوەی شاکتا-پیتا لێکۆلراوەتەوە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایین، جوالا جی نموونەیەکی نایابە بۆ پیرۆزکردنی دیاردەیەکی سروشتی: ئاگرێکی گازی زەوینەناسی وەک دیاردانی خودی خواژن دەپەرسترێت. گرنگە ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە ئەمە فۆرکانۆ نییە؛ ناونانی دەمی ئاگرین وێنایانەیە، گڕەکانی گازی زەوین.
کوێشی حاجی لە جێی بەرگری
ئەوەی بە بەڵگە جێگیرکراوە کوێشی حاجییانی زیندووە، بەتاییبەتی لە کاتی جەژنەکانی نافراتری. پێشکەشکردنی باوی خواردنی شیری ڕابری، شیرینی، پارچە کلاش سوورەکانی چوننی و ڕێوڕەسمی ڕووناکی ئارتییە؛ ڕیلیکوی سایەبانی زێڕینی کە وەک بەخشینی ئەکبەر ڕاگەیەندراوە پیشان دەدرێت. لایەنێکی بەرگری بە قەصد بوونی نییە: جوالا جی شتی پەرستنە، نەک بەرگری، و لەم ڕوانگەیەوە خواژنی گڕ لە کەسایەتییە ترسناکەکانی فۆلکلۆری ئاگر جیاوازە.
ئاگری هەتاهەتایی و ڕووناکییە گەڕۆکەکان
وەک ئاگری گازی زەوی بەردەوام بە پلەی پیرۆزی، جوالاموخی لەگەڵ کیمایرای لیکی و ئاگرەکانی هەتاهەتایی باکو لەلای ئاتەشگاه لە یەک ڕیزدایە؛ هەموویان هەمان هۆکاری زەوینەناسییان هەیە، گازی هایدرۆکاربۆنی دەرکەوتوو. جیاواز لە ڕووناکییە گەڕۆکەکانی چیر باتی و ئالێیا، ئەمە ئاگرێکی جێگیر و بەردەوامە. ئاگری پیرۆزی زردەشتی لە دەوری ئاتەر لەم بابەتە جیاوازە، هەروەها خوداوەندی ئاگری ڤیدی ئەگنی بە ئاگری قوربانییەکەیدا.
پرسیارە باوەکان دەربارەی جوالا جی
ئایا جوالا جی فۆرکانۆیەکە؟
نەخێر. گڕەکان گازی زەوی سروشتی دەرکەوتوون؛ ناونانی دەمی ئاگرین وێنایانەیە.
بۆچی لەوێ هیچ وێنەیەکی خواژن نییە؟
لەبەر ئەوەی گڕی بێ سووتەمەنی خۆی وەک ئامادەبووی زیندووی خواژن دەپەرسترێت.
شاکتی پیتا چییە؟
شوێنێکە کە بەپێی ئەفسانە پارچەیەک لە لاشەی خواژن ساتی تێیدا کەوتووە خوارێ؛ لێرە زمانی کەوتووەتە خوارێ.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- هیندووسیزم – هەموو وەسانەکانی جیهانی باوەڕی هیندووسی
- ئەگنی – خوداوەندی ئاگری ڤیدی
- ئاتەر – ئاگری پیرۆزی زردەشتی
- چیر باتی – ڕووناکییە گەڕۆکی ڕۆحی وەک وێنەی بەرامبەر
- مۆمی پارێزەر، بخوور کردن، تیلیسم – ئامرازی پارێزەری ڕاگەیەندراو
- کۆمپاسی پارێزەر – کۆتاییی گشتی ئامرازی پارێزەر
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە بنەڕەتییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
جوالا جی (Jwala Ji) وەک ئاگرێکی سرووشتی هەمیشەیی لە هیندستان و شاکتا پیثای ئاگر، جوگرافیا و ئاینداری دەگرێتەوە: لە کەلێنێکی تاشەبەردەوە گازی زەوی دەردەچێت، و بۆ سەدەها ساڵ حاجیان لەم دیمەنەدا نەک کیمیا، بەڵکوو زمانی گڵۆپیی خواژنەکە دەبینن.
