نیلتسی، بایەکە کە ژیان دەبەخشێت

نیلتسی خودایەکی نەریتی نافاجۆیە بە واتای فرەیی: بنەمایەکی بایی، نەک کەسێک.

بای پیرۆز: هەوا، هەناسە و ڕۆح لە یەکدا.

خودانافاجۆ

نیلتسی

نیلتسی، هەروەها نیلچی، لای نافاجۆکان، دینه‌کان، بای پیرۆزە، بنەمایەکی سەرەکی کۆسمۆلۆژییە. ئەو هەوا، هەناسە و ڕۆحە لە یەکدا و بە هەموو زیندەوەرەکان ژیان، جوڵە و ئاراستەی ناوەکی بۆ ڕەوشتی هەماهەنگ دەبەخشێت.

نیلتسی خوداوەندێکی کەسیی نییە، بەڵکو ڕاستییەکی هەمووکاتیی حازرە. سەرچاوەی سەرەکی توێژینەوەی جیمس کیل مکنیلییە بەناوی Holy Wind in Navajo Philosophy کە لە کارگۆڕینی مێدانی ساڵانی ١٩٧٠ تا ١٩٧٢ سەرچاوەی گرتووە؛ لەبەر ڕێزگرتن لە دینی زیندووی دینه‌، زانیاری ئایینی پارێزراو لێرە بە وردی و دوورهەڵگری مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت.

بە کۆتایی: نیلتسی

جۆر: بنەمای بایی بەخشەری ژیان، هەمووگیرکەر
ڕەچەڵەک: نافاجۆ (دینه‌)، باشووری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان
دەقەکان: مکنیلی ١٩٨١، کۆنترەکان: مسیوز ١٨٩٧ و ڕایچارد ١٩٥٠
ماوە: زۆربەی جار بە شێوەی ئێتنۆگرافی تۆمارکراوە، نەریتی زیندووی دینه‌
دیارکردن: نەک بە شێوەی وێنەیی-کەسی، بایەکی هەمووکاتیی حازر

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

زۆربەی جار بە شێوەی ئێتنۆگرافی تۆمارکراوە و بەشێکی نەریتی زیندووی دینه‌یە؛ توێژینەوەی سەرەکی پشت بە کارگۆڕینی مێدانی ساڵانی ١٩٧٠ تا ١٩٧٢ دەبەستێت.

بواری باڵاوبوونەوە

گەلی دینه‌ لە باشووری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ نیلتسی بەشێکی سەرەکی کۆسمۆلۆژیای نافاجۆیە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: کتێبی مکنیلی Holy Wind in Navajo Philosophy لە ١٩٨١ وەک سەرچاوەی سەرەکی، کۆنترەکان مسیوز ١٨٩٧ و ڕایچارد ١٩٥٠.

ناو و شێوازەکان

نافاجۆ: نیلچی بە واتای بایە و مەبەستی هەوا و ئاتمۆسفیرە بە گشتی؛ مکنیلی باسی لە Holy Wind دەکات، نیلچی دیینی. بای، هەناسە و ڕۆح لە ڕوانگەی چەمکییەوە یەک دەبن.

کەسایەتی و کارکرد

دیارکردن

نیلتسی نەک بە شێوەی وێنەیی-کەسیی، بەڵکو ڕاستییەکی تاک و هەمووکاتیی حازرە کە هەموو زیندەوەرەکان بەشدارین تیایدا. کارکردنی لە خڵۆزەکانی پەنجە، پەنجەی پێ و سەروپشت و لە هەناسەدا دەردەکەوێت.

کاریگەری

نیلتسی ژیان، جوڵە، بیرکردنەوە، زمان و ڕەوشت دەبەخشێت. دوای لەدایکبوون، منداڵان بۆ بایەکانی چوار ئاراستە پێشکەش دەکرێن؛ ئەمانە بایی ناوەکی، نیلچی بیی سیزینی، دەبەخشن کە بەبێ وشە بەرەو ڕەوشتی هەماهەنگ دەبات و سەرچاوەی سەرەکی ئاراستەی ئەخلاقییە.

پرۆفایل: نیلتسی

گرنگترین لایەنەکانی بای پیرۆز بە یەک نەزەر.

کۆنتێکستی کەلتووری

بنەمایەکی سەرەکی کۆسمۆلۆژیای دینه‌: هەوا، هەناسە و ڕۆح لە یەکدا، نەک خوداوەندێکی کەسیی، بەڵکو ڕاستییەکی حازر.

بەرپرسیارە بۆ

ژیان، جوڵە، بیرکردنەوە، زمان و ڕەوشتی هەموو زیندەوەرەکان؛ بایی ناوەکی سەرچاوەی سەرەکی ئاراستەی ئەخلاقییە.

دەرکەوتن

نەک بە شێوەی وێنەیی-کەسیی. کارکردنی لە خڵۆزەکانی پەنجە، پەنجەی پێ و سەروپشت و لە هەناسەدا دیارە.

کارکرد

بنەمای بایی بەخشەری ژیان: دوای لەدایکبوون، بایەکانی چوار ئاراستە بایی ناوەکی دەبەخشن کە بەبێ وشە بەرەو هەماهەنگی دەبات.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

پەرستنی خودا بە واتای دووریش نییە؛ نوێژ و بەخشین بۆ بایە بچووکەکان بەڵگەدارکراوە، لەناو ڕێوڕەسمی چاکردنەوە وەک بلێسینگوی.

شتی هاوشێوە

بیرۆکەی هەناسە-ڕۆح وەک ڕواح، پنێوما، ئانیما یا پرانا تەنها وەک یارمەتیدەری وەرگێڕان؛ لە ئەمریکای باکور، ڕۆحی بایی پاونی هۆتۆرو.

لە مسیوز بۆ مکنیلی: بای پیرۆز لە سەرچاوەکاندا

نیلچی بە واتای بایە و مەبەستی هەوا و ئاتمۆسفیرە بە گشتی؛ مکنیلی باسی لە Holy Wind دەکات، نیلچی دیینی. بای، هەناسە و ڕۆح لەم چەمکەدا یەک دەبن. سەرچاوەی سەرەکی توێژینەوەی جیمس کیل مکنیلییە بەناوی Holy Wind in Navajo Philosophy، کە لە کارگۆڕینی مێدانی ساڵانی ١٩٧٠ تا ١٩٧٢ سازکراوە؛ بەڵگەی کۆنتر لە مسیوز ١٨٩٧ و ڕایچارد ١٩٥٠ هەیە.

لەبەر ڕێزگرتن لە دینی زیندووی دینه‌، زانیاری ئایینی پارێزراو لێرە بە دوورهەڵگری مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. ئەوەی دەکرێت بگوترێت: نیلتسی وێنەیەک نییە لەنێو وێنەکانی تر، بەڵکو ڕاستییەکی تاکە کە هەموو زیندەوەرەکان تیایدا بەشدارین، لە هەناسەی تاک تا ئاتمۆسفیر بە گشتی.

پاڵنانەوە و شیکردنەوە

کتێبی Holy Wind ی مکنیلی وەک شاکاری فەلسەفەی نافاجۆ دادەنرێت. لە چوارچێوەی نامۆفیزیکی گشتی-باوانە هەندێک جار نیلتسی لەگەڵ ڕۆحی پیرۆز یەکسان دەکرێت، کە جۆرێک لە خۆگرتنی نادروستە.

لە ڕوانگەی زانستی دین، نیلتسی خودایەکی کەسیی بایی نییە، بەڵکو بنەمایەکی هەمووگیرکەری ژیانە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: ئەو لەگەڵ بیرۆکەی ڕۆژاوایی ڕۆح لە جەستەدا یەکسان نییە، و یەکسانکردنی لەگەڵ ڕۆحی پیرۆزی مەسیحی تەنها هاوشێوەیەکی وەرگێڕانییە.

نوێژ بۆ بایە بچووکەکان

پەرستنی خودا بە واتای دووریش بوونی نییە. نوێژ و بەخشین بۆ بایە بچووکەکان بەڵگەدارکراوە، بۆ بەهێزکردنی بایی ناوەکی و دوورخستنەوەی بایە زیانبەخشەکان، لەناو ڕێوڕەسمی چاکردنەوە وەک بلێسینگوی. زانیاری ورد لەبارەی ڕێوڕەسم بە ئاگایانە بە دوورهەڵگری مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت؛ دینی زیندووی دینه‌ لێرە سنووری ئەوە دەکێشێت کە پێویستە پەڕەیەکی گشتی بگەیەنێت.

بەراوردی هەناسە-ڕۆحەکان و ڕۆحی بایی

نیلتسی لە بیرۆکەی هەناسە-ڕۆحی کولتوورەکانی تر، وەک ڕواح، پنێوما، ئانیما یا پرانا، دەچێت، بەڵام ئەمە تەنها وەک یارمەتیدەری وەرگێڕان بەکاردێت، نەک وەک یەکسانکردن. لەناو ئەمریکای باکور، ئەو لە ڕۆحی بایی پاونی هۆتۆرو وەک هەناسەی ژیانبەخش نزیکترە. لە ڕووی جۆرییەوە بەراوردکراو، بەڵام سەر بە نەریتێکی تر، هێزی لاکۆتای تاکو سکانسکانـە کە ئاسمان و جوڵە پێکەوە دەبەستێت.

پرسیارە باوەکان دەربارەی نیلتسی

نیلتسی چییە؟

بای پیرۆزی نافاجۆیە، بنەمایەکی هەمووگیرکەری ژیان لە هەوا، هەناسە و ڕۆح.

ئایا نیلتسی خودایەکی کەسییە؟

نەخێر. ئەو خودایەکی کەسیی بایی نییە، بەڵکو ڕاستییەکی هەمووکاتیی حازرە کە هەموو زیندەوەرەکان بەشدارین تیایدا.

ئەو چ پەیوەندییەکی هەیە بە ئەخلاقەوە؟

بایی ناوەکی بەبێ وشە بەرەو ڕەوشتی هەماهەنگ دەبات و سەرچاوەی سەرەکی ئاراستەی ئەخلاقییە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

هۆتۆرو (Hotoru) – ڕۆحی با لە باوەڕی گەلی پاونی، وەک نزیکترین لاوازکاری
تاکو سکانسکان (Taku Skanskan) – ئاسمان و جوڵه لە بیرکردنەوەی لاکۆتا
چیندی (Chiindii)، یی نالدلوشی (Yee Naaldlooshii) – وەسانی تری باوەڕی گەلی ناڤاجۆ
سالفی، تیلیسم، کاندێلی پارێزەر – نیشانەی ڕێزگرتن و پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

ئەوەی وشەی سەرەکی «بای پیرۆزی ناڤاجۆ» کۆیدەکاتەوە، لە نیلتسی (Niltsi) هەناسه و ژیانی دینه یهکن: نه شێوهیهک که بتوانرێت وێنه بکرێت، بهڵکو هەوا خودی، که بیر دهکاتهوه، ژیان دهبهخشێت و بێ وشه ڕێنمایی بۆ هارمۆنی دهکات.