تاکو سکانسکان، ئەو هێزەی لە پشت هەموو جوڵانەوەیەکە

تاکو سکانسکان خوداوەندی زاراوەی لاکۆتایە، وەک هێز داهێنراوە، نەک وەک کەسێک.

سکان: ئاسمان و ئەو جوڵەیەی هەموو شتێک بە زیندووکردنی دەکات.

خوداوەندلاکۆتا

تاکو سکانسکان

تاکو سکانسکان، بە کورتی سکان، لە بیرکردنەوەی لاکۆتادا ئاسمانەکە و هێزی جوڵە و ژیانی نێوخۆیانەیە: ئەوەی خۆی جوڵاوە و بە هەموو جوڵاوان جوڵە دەبەخشێت. ئەو یەکێکە لە بەرزترین هێزەکانی زاراوەی واکان-تانکا و بە توندی پەیوەندیدارە بە با و ئاسمانەوە.

ڕەنگی هێمای ئەو شینە، لاقەبێکیشی ناگی تانکا واتە ڕۆحی گەوره‌یە. پێشکەشکردنی سیستەماتیکی سکان زۆربەی جار دەگەڕێتەوە بۆ جیمز ئار. واڵکەر، کە لە نزیکەی ساڵی ١٩٠٠ لە پاین ریدج کاری زانستی کردووە؛ ئەم دۆخی سەرچاوانە شێوازی هەموو ئەو زانیارییانە دیاری دەکات کە ئەمڕۆ دەربارەی سکان دەوترێت.

بە کوورتی: تاکو سکانسکان

جۆر: هێزی ڕێکخستنی گەردوونی و هێزی ژیانی ئاسمان و جوڵە
سەرچاوە: لاکۆتا، دەشتاییەکانی باکوور
دەقەکان: تۆمارکراوی جیمز ئار. واڵکەر لە پاین ریدج نزیکەی ساڵی ١٩٠٠
ماوە: زاراوەی لاکۆتا، بە سیستەماتیکی تۆمارکراو نزیکەی ساڵی ١٩٠٠
دیمەن: نا-مرۆیانە، ئاسمان و جوڵەی نێوخۆیانە

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

زاراوەی لاکۆتا؛ تۆمارکردنی سیستەماتیکی لە کاری زانستی جیمز ئار. واڵکەر لە پاین ریدج نزیکەی ساڵی ١٩٠٠ سەرچاوە وەرگیراوە و بەشێکی دووبارە بونیادنراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

لاکۆتاکانی دەشتاییەکانی باکوور؛ سکان بەشێکە لە کۆسمۆلۆژیا و ئایینی ئەم ناوچەیە.

دۆخی سەرچاوەکان

مامناوەند: زۆربەی جار تۆمارکراوی واڵکەر، بەتایبەتی Lakota Belief and Ritual و Lakota Myth، بەشێکی وێژەیی دووبارە بونیادنراوە.

ناو و شێوازەکان

لاکۆتا: تاکو شکانشکان بە واتای ئەوەی خۆی جوڵاوە یا ئەوەی بە هەموو جوڵاوان جوڵە دەبەخشێتە؛ سکان کورتەی شامانییانەیە. لاقەبێکی ناگی تانکایە، واتە ڕۆحی گەوره؛ ڕەنگی هێمای شینە.

کەسایەتی و کارکرد

دیمەن

سکان بە تەواوی مرۆیانە نییە. ئەو خۆی ئاسمانەکەیە و هێزی جوڵە و ژیانی نێوخۆیانە؛ ڕەنگی شینە.

کاریگەری

سکان هەموو جوڵە و هێز دەبەخشێت. لە کاتی لەدایکبووندا نەگی، واتە ڕۆح، دەبەخشێت و پاش مردن حوکمی دەدەت. ئەو هێزی زیندووکردنەوە و ڕێکخستنی لە پشت با و ئاسمانە.

پرۆفایل: تاکو سکانسکان

گرنگترین ڕوانگەکانی هێزی ئاسمان و جوڵە بە کوورتی.

کۆنتێکستی کەلتووری

یەکێکە لە بەرزترین هێزەکانی زاراوەی واکان-تانکای لاکۆتا، بە توندی پەیوەندیدار بە با و ئاسمانەوە؛ بە سیستەماتیکی لای واڵکەر پێشکەش کراوە.

بەرپرسیارە بۆ

هەموو جوڵە و هێز. لە کاتی لەدایکبووندا سکان نەگی، واتە ڕۆح، دەبەخشێت کە پاش مردنیش حوکمی بۆ دەدەت.

دەرکەوتن

نا-مرۆیانە: سکان خۆی ئاسمانەکەیە و هێزی جوڵەی نێوخۆیانە؛ ڕەنگی هێمای شینە.

کارکرد

هێزی زیندووکردنەوە و ڕێکخستنی لە پشت با و ئاسمان؛ ئەوەی بە هەموو جوڵاوان جوڵە دەبەخشێت.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

هیچ کردارێکی پاراستنی جیاواز بۆ سکان نییە؛ پەرستنەکەی لەناو سەماکردنی خۆر و بانگهێشتی شامانییانەدا نیشتەجێیە. وردەکاری بە ڕێزەوە ناهێنرایەوە.

پەیوەندیدار

باوکی با تاتی لە کۆسمۆلۆژیای لاکۆتادا لە خوارەوەی سکانە؛ لە ڕووی جۆرییەوە پەیوەندیدارە بە بنەمای زیندووکردنەوەی کولتوورەکانی تر.

واڵکەر، سۆرد و شێوازی واکان-تانکا

تاکو شکانشکان بە واتای ئەوەی خۆی جوڵاوە یا ئەوەی بە هەموو جوڵاوان جوڵە دەبەخشێتە. پێشکەشکردنی سیستەماتیکی زۆربەی جار لە جیمز ئار. واڵکەرەوەیە، لە کاری زانستیدا لە پاین ریدج نزیکەی ساڵی ١٩٠٠. گرنگە بزانین: پۆلێنکردنی پلە بەپلەی سکان لەناو شێوازی ڕێکخراوی واکان-تانکا بەشێکە لەو سیستەمەی کە واڵکەر لەگەڵ شایەتانی وەک جۆرج سۆرد بە شێوەی وێژەیی چڕی کردووە.

لەناو ئەم کۆسمۆلۆژیایەدا سکان لە سەرووی بای تاتییە: کاتێک تاتی سیفەتی بەخشراوی بایە و وەک باوکی ئاراستەکانی با دەردەکەوێت، سکان هێزی گشتیترە کە جوڵە بەگشتی گەلێک دەکاتە شت مومکین. ڕێکخستنی بایان بەم شێوەیە جێبەجێکردنی ئەو بنەمایەیە کە سکان نمایشی دەکات.

وێنەی گشتیخوازانە و پۆلێنکردنی ڕەخنەیی

سکان بەشێوەیەکی گشتیخوازانە وەک خوداوەندی ئاسمان و جوڵە ناسراوە، زۆرجار بەبێ ئاماژە بە سەرچاوەی واڵکەر بۆ پێشکەشکردنی سیستەماتیکی.

لە ڕووی زانستی ئایینەوە، سکان بۆچوونی ئاسمان و جوڵە وەک بەرزترین هێزی ژیان دەردەخات. ڕوونکردنەوەیەکی گرنگ: پۆلێنکردنی پلە بەپلەی ورد نییە کۆنترین و بەگشتی هاوبەشی تیۆلۆژیا، بەڵکوو بەشێوەیەکی سەرەکی سینتێزی واڵکەرە؛ زانینی پیرۆزی لاکۆتا لەسەر بنەمای بینین بووە و بۆ سیستەمێکی فێرکردنی جێگیر ستانداردیزە نەکراوە.

پەرستن بەبێ کردارێکی پاراستنی جیاواز

هیچ کردارێکی پاراستنی جیاواز بۆ سکان نییە؛ پەرستنەکەی لەناو سەماکردنی خۆر و بانگهێشتی شامانییانەدا نیشتەجێیە. لە ڕووی ڕێزگرتن لە زانینی مۆرگی پیرۆزی لاکۆتا، وردەکاری لێرەدا بەشێوەیەکی وریایانە باس دەکرێت. هەرکەسێک بیەوێت خۆی لەم گەلایە نزیک بکاتەوە، باشترین ڕێگا لەڕێی سەرچاوە تۆمارکراوانەوەیە، نەک لەڕێی ئایینی دووبارە دروستکراوەوە.

سکان، تاتی و خێزانی بای لاکۆتا

سکان لە ڕووی چوارچێوەیی پەیوەندیدارە بە بنەمای زیندووکردنەوە یا anima mundi ی کولتوورەکانی تر، بەڵام تەنها لە ڕووی جۆرییەوە، بەبێ ڕەچەڵەکی مێژوویی. لەناو کۆسمۆلۆژیای لاکۆتادا ئەو لە سەرووی بای تاتییە، باوکی ئاراستەکانی با. لەناو هەمان جیهانی باسکراوندا گەورەپیاوی بای باکوور وازیا و باوابی یوم بوونی هەیە؛ جیاواز لەم گەلایانەی با، سکان دیاردەی کەشوهەوا نییە، بەڵکوو ئەو هێزەیە کە لە پشت هەموو جوڵانەوەیەکە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی تاکو سکانسکان

تاکو سکانسکان چی مانا دەدات؟

هەروەکوو ئەوەی خۆی جوڵاوە، یا ئەوەی بە هەموو جوڵاوان جوڵە دەبەخشێت. سکان هەمان کات ئاسمان و هێزی جوڵەیە؛ کورتەی سکان لە قسەی شامانییانەوە هاتووە.

سکان لە کاتی لەدایکبووندا چی دەبەخشێت؟

نەگی، واتە ڕۆح، کە پاش مردنیش حوکمی بۆ دەدەت.

ئایا پۆلێنکردنی پلە بەپلەی کۆنە؟

ئەو بەشێوەیەکی سەرەکی سینتێزی واڵکەرە. زانینی پیرۆزی لاکۆتا لەسەر بنەمای بینین بووە و بۆ سیستەمێکی فێرکردنی جێگیر ستانداردیزە نەکراوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

تاتێ (Tate) – باوکی با، کە لە کۆسمۆلۆژیادا لە خوارووی سکان (Skan) دادەنرێت
وازیا (Waziya)، یوم (Yum) – وێنەی تری بای لە نەقلی لاکۆتاوە
سالڤیا (Salbei)، تیلیسم، مۆمی پاراستن – نیشانەی ڕێزلێنان و پاراستن
قوتوپاسی پاراستن – کۆبینەوەیەکی گشتی لەسەر ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

تاکو سکانسکان (Taku Skanskan) لەنێو لاکۆتاکاندا ئاسمان و جوڵە بە یەکەوەیە: نەک خوداوەندی کەشوهەوا، بەڵکوو خودی بنەمای زیندووبوون. تەنانەت دوای هەموو هەڵسەنگاندنی ڕەخنەگرانەی سەرچاوەکانیش، سکان هەر ئەو هێزە گەورەیە دەمێنێتەوە کە نەقل هەموو جوڵانەوەیەک پەیوەندیدارە پێی دادەنێت.