گوابانسێکس، بانووی کۆمەڵگای گەردەلوول

گوابانسێکس (Guabancex) خواژنی ڕوایەتی تائینۆیە.

زەمییەکە کە با و ئاو ئازاد دەکات.

خواژنتائینۆ

Guabancex

گوابانسێکس زەمییەکەی تائینۆیە بۆ گەردەلوول و باکاڵ. کاتێک تووڕە دەبێت با و ئاو ئازاد دەکات و دار ڕیشەکێش دەکات؛ وەک سێانە کار دەکات لەگەڵ نامیلکەوانەکەی گواتائووا و کواتریسکیەی هەڵگری لافاو.

سەرچاوەی سەرەکی دووپاتکراو ڕاپۆرتی فرای ڕامۆن پانێیە لە نزیکەی ساڵی ١٤٩٨، کە ئەو وەک سێمی مێینە، پەیکەرێکی بەرد، وەسف دەکات. گرنگ: ئەو گەردەلوولەکە هەڵدەگیرسێنێت، بەڵام خۆی ناوی هوریکەین نییە؛ گەردەلوولەکە لای تائینۆ ناوی جوراکان (juracán) ـە.

لە یەک ڕوانگەوە: گوابانسێکس

جۆر: زەمی گەردەلوول و باکاڵ، بانووی کۆمەڵگای گەردەلوول
سەرچاوە: تائینۆی پێش کۆلۆنیالی گیرەکانی گەورەی ئانتیل
دەقەکان: ڕامۆن پانێ، Relación acerca de las antigüedades de los indios، نزیکەی ساڵی ١٤٩٨
ماوە: سەردەمی پێش کۆلۆنیالی، بەڵگەنامەکراو لە نزیکەی ساڵی ١٤٩٨
ڕواڵەت: پەیکەری بەردی مێینە، سێمییەک

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

ئەم کەسایەتییە هی کولتووری تائینۆی پێش کۆلۆنیالییە؛ سەرچاوەی سەرەکی دووپاتکراو ڕاپۆرتی فرای ڕامۆن پانێیە لە نزیکەی ساڵی ١٤٩٨، بە تایبەتی بەشی ٢٣.

بواری باڵاوبوونەوە

گیرەکانی گەورەی ئانتیل و کاریبی؛ پانێ پەیکەرەکە لە ناوچەی کازیک ئائوماتێکس دەبیتەوە.

دۆخی سەرچاوەکان

باری سەرچاوەکان باشە بەڵام تەسکە: Relación acerca de las antigüedades de los indios ی پانێ تاکە سەرچاوەی سەرەکی دووپاتکراوە.

ناو و شێوازەکان

تائینۆیی: گواباَنسێکس ناوێکی تائینۆیی و ئاراواکییە کە واتاکەی بە شێوەیەکی دڵنیا لە ڕووی ڕەگەزناسییەوە ناتوانرێت دیاری بکرێت؛ لێکدانەوەکانی وەک «خاوەنی با» تەنها بنیاتنانەوەن. ئەم ناوە بە واتای هوریکان نییە: ناوی ئەو تۆفانە juracánـە، و وشەی huracán لەلای پانێ نەهاتووە.

وەسف

ڕواڵەت

پانێ تەنها پەیکەرێکی بەردی مێینە وەسف دەکات، بەبێ باسکی درێژکراوە و بەبێ چڵکە. وێنەی ناسراوی چڵکە یا دووباسک، کە زۆرجار بە هێمای هوریکەین بەستراوەتەوە، لێکدانەوەیەکی سەردەمییانەیە بۆ پیتۆگلیفەکانی ئانتیل کە دواتر بۆ گوابانسێکس دانراوە.

کاریگەری

کاتێک تووڕە دەبێت گوابانسێکس با و ئاو ئازاد دەکات و دار ڕیشەکێش دەکات. وەک سێانە کار دەکات: ئەو فەرمان دەدات، گواتائووا وەک بانگخوێن هێزەکانی گەردەلوول کۆدەکاتەوە، و کواتریسکیە ئاوی چیا کۆدەکاتەوە و بە شێوەیەکی وێرانکەر دایدەبەزێنێت. بەم شێوەیە ئەو زیاتر لەوەی کەسایەتیکردنی گەردەلوول بێت، بانووی کۆمەڵگایەکی گەردەلوولییە.

پرۆفایل: گوابانسێکس

گرنگترین لایەنەکانی زەمی گەردەلوول لە یەک ڕوانگەوە.

کۆنتێکستی کەلتووری

سێمیێکی مێینەی تائینۆی پێش کۆلۆنیالی، بەڵگەنامەکراو لەلایەن پانێ لە ناوچەی کازیک ئائوماتێکس؛ بەشێکی زەمییەکانی گەردەلوولی کاریبی.

پەیوەست بە

کۆمەڵگاکانی تائینۆی گیرەکانی گەورەی ئانتیل، کە دنیای گیرەکانیان ڕاستەوخۆ لەبەرامبەر گەردەلوول و باکاڵدا بووە.

دەرکەوتن

پەیکەرێکی بەردی مێینە، سێمییەک؛ وێنەی خۆشەویستی چڵکە و دووباسک لێکدانەوەیەکی سەردەمییانەیە، نەک وەسفی پانێ.

کارکرد

کاتێک تووڕە دەبێت با و ئاو ئازاد دەکات و دار ڕیشەکێش دەکات؛ فەرمان بە سێانەکە دەدات کە لە گواتائووای بانگخوێن و کواتریسکیەی هەڵگری لافاو پێکهاتووە.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

بۆ گوابانسێکس بەتایبەتی، پانێ هیچ کردارێکی ئایینی یا قوربانی ناهێنێت؛ بەگشتی بۆ زەمییەکان ئەو پەیکەری تراشراو، پرسیارکردن لە شامان و ئایینی کوهۆبا دەباسدەکات.

جیاکردنەوە

هوراکان، دڵی ئاسمانی کیچێ: ئایا وشەی تائینۆ و ناوی مایا پەیوەندییان هەیە یاخود نا، ڕوون نەکراوەتەوە.

بەشی ٢٣ی پانێ: سێانەی گەردەلوول

گوابانسێکس ناوێکی تائینۆ و ئاراواکییە کە واتاکەی بە دڵنیاییەوە دیاری نەکراوە؛ لێکدانەوەکان وەک بانووی با تەنها بنیاتنانەوەن. سەرچاوەی سەرەکی دووپاتکراو Relación acerca de las antigüedades de los indios ی فرای ڕامۆن پانێیە لە نزیکەی ساڵی ١٤٩٨، بە تایبەتی بەشی ٢٣.

لەوێ، گوابانسێکس سێمییەکی مێینەیە، پەیکەرێکی بەرد، لە ناوچەی کازیک ئائوماتێکس، لەگەڵ دوو هاوڕێ: گواتائووا، بانگخوێنەکە، کە زەمییەکان بۆ با و باران کۆدەکاتەوە، و کواتریسکیە، کە ئاوی چیا کۆدەکاتەوە و بە شێوەیەکی وێرانکەر دایدەبەزێنێت. گوابانسێکس فەرمان دەدات، هاوڕێیانی جێبەجێی دەکەن: گەردەلوولێک وەک کۆمەڵگایەکی دابەشکراوی کار.

وەرگرتنی مۆدێرن و هەڵسەنگاندن

گوابانسێکس لە ناسنامەی پۆرتۆریکۆیی و کاریبی، نێو-تائینۆیی و لێکدانەوەی فێمینیستیدا زۆر بەرچاوە، وەک خواژنی خاوس و گۆڕان، و لە وەرزی گەردەلوولدا لە ڕووداونامەگەریدا هەڵدەگیرێتەوە. زۆر سەرچاوەی گشتی ڕاستییەکانی پانێ لەگەڵ ڕازاندنەوەی بێبەڵگە تێکەڵ دەکەن.

لە بواری زانستی ئایین، گوابانسێکس بە هۆی سەرچاوەی سەرەکی ڕاستەقینەی پانێ بە باشی دووپاتکراوە، لەگەڵ ناو، سێانە و ئەرکی وێرانکردن. ڕوونکردنەوەی گرنگ: پانێ تەنها پەیکەرێکی بەرد پیشان دەدات، هێمای باسک و چڵکە لێکدانەوەیەکی سەدەی ٢٠ـە. هەروەها گوابانسێکس واتای هوریکەین نییە، گەردەلوولەکە ناوی جوراکانە، وشەی هوراکان لای پانێ نییە.

ئایینی زەمی بەبێ ڕیتوالی گەردەلوول

پانێ بۆ گواباَنسێکس بە تایبەتی هیچ ئایین، قوربانی یان کردەوەی پاراستنی دیاریکراوی نەگەیاندووە. بە شێوەیەکی گشتی بۆ زێمیەکان ئەو باسی بتە هەڵکەندراوەکان، پرسیارکردن لەلایەن شامانەکانەوە کە پێیان دەگوترا buhitihu، و ئایینی کۆهۆبا بە بەکارهێنانی تۆزێکی هەلوگەلی بۆنکردن دەکات؛ بەڵام پەیوەستکردنی ڕاستەوخۆی ئەمانە بە گواباَنسێکسەوە پشتگیری سەرچاوەی سەرەکی نییە. هەروەها قوربانی هێمنکردنەوە بە تایبەتی بۆ ئەو لە سەرچاوە سەرەکییەکاندا نەهاتووە.

گوابانسێکس و پرسیاری هوریکەین

گواباَنسێکس هاوتای خودای تۆفانی کیچێیی هوراکانە، دڵی ئاسمان، و لە ڕیزی زێمی-تۆفانەکانی کارایبییدا جێگیرە. جیاکردنەوەکان لێرەدا هەروەها گرنگن وەک هاوشێوەییەکان: هوراکان لاسایکراوێکی بەدیهێنەری پۆپۆل ڤوهـە، لە کاتێکدا گواباَنسێکس کارەکتەرێکی ئایینی بەڵگەدراوی دورگە ئانتیلەکانە، و ئایا وشەی تائینۆیی و ناوی مایا پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە یان نا، ڕوون نەکراوەتەوە. وشەی ئەورووپی هوریکان ڕاستەوخۆ لە وشەی کارایبی hurakánـەوە هاتووە، نەک لە ناوی ئەودا.

پرسیارە زۆر باودارەکان دەربارەی گوابانسێکس

گوابانسێکس کێیە؟

زەمییەکەی تائینۆ بۆ گەردەلوول و باکاڵ، کە وەک سێانە لەگەڵ گواتائووا و کواتریسکیە کار دەکات.

ئایا هێمای چڵکە کۆنە؟

نەخێر. پانێ تەنها پەیکەرێکی بەرد وەسف دەکات؛ هێمای چڵکە و باسک لێکدانەوەیەکی سەدەی ٢٠ـە.

ئایا گوابانسێکس واتای هوریکەین دەگەیەنێت؟

نەخێر. گەردەلوولەکە ناوی جوراکانە؛ وشەی هوراکان لای پانێ نییە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

هوراکان (Hurakan) – دلی ئاسمانی مایاکان، پەیوەندیدار بە پرسی هوریکان
تیلیسم، خوێ، مۆمی پارێزەر – ئامرازی پارێزەری وەرگیراو لە کۆنەوە
قوتوپاسیی پارێزەری – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

ئەسەرە سەرەکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.

بە خاتوونی هوریکانەکان ناسراوە و بە شێوازی نوێ پێی دەگوترێ خواژنی هەورەتریشقەی تاینۆ، گوابانسێکس (Guabancex) هێشتا باشترین گەستی بۆرانەی ناوچەی کارائیبییە کە بەڵگەی بۆ هەیە: بتێکی بەردین لەلای پانێ، سێیەمینێک لە ئەفسانەکەدا، و ناوێک کە هەر وەرزی هوریکانێک دووبارە بیرمان دەخاتەوە.