ئامون و بای شاراوە

ئامون خودایەکە لە بیرکردنەوەی میسری کۆندا.

شاراوەکە: هەوای نادیار و بەجووڵەکە وەک خودا. لە ناونیشاندا ئامون وەک بای شاراوەی میسر دەردەکەوێت.

ئامون

ئامون، شاراوەکە، لە رەهەندی بنەڕەتی خۆی وەک با و هەوا، کەسانەکراوی هەوای نادیارە: هەستپێکراو بەڵام نەگیراو. ئەم رەهەندە پێش ڕۆڵی دواتری وەک خودای شانشین و خۆر، ئامون-رع، هەبووە؛ خودی ناوەکە سیفەتی بنچینەیی با ماناکردووە.

ئەم پەڕەیە سەبارەت بە رەهەندی با و سرووشتی هەواییی ئامونە، نەک خودای شانشینی کارناک. لە هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس ئامون لەگەڵ هاوسەرەکەیدا ئاماونێت، بنەمای هەوا و شاراوەیی پێکدەهێنن؛ هیمنەکانی پاپیروسی لایدن I 350 ئەم سەرچاوەیە تەنانەت پاش تێکەڵبوون بۆ ئامون-رعیش بە ڕوونی هەڵگرتووە.

بە کورتی: ئامون

جۆر: کەسانەکراوی هەوای نادیار و بەجووڵە؛ رەهەندی بای خودای بەرزترین
سەرچاوە: میسری کۆن، هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس
دەقەکان: هیمنەکانی شانشینی نوێ، بەتایبەت پاپیروسی لایدن I 350
ماوە: شانشینی کۆن تا سەردەمی درەنگ
ڕوانگە: پیاوێک لەگەڵ تاجی دوو پەڕ؛ خودی رەهەندی هەوایی وێنانەکراوی ماوەتەوە

مێژووی دەق

سەردەمی دەقەکان

لە شانشینی کۆن تا سەردەمی درەنگ بەڵگەدار کراوە؛ بۆ رەهەندی هەوایی هیمنەکانی شانشینی نوێ، سەرەکیترین پاپیروسی لایدن I 350، بنچینەییترینیان.

بواری باڵاوبوونەوە

میسر، بە کۆکردنەوە لەسەر هێرمۆپۆلیس، شوێنی هەشتینەکە، و تیب، سەنتەری ئایینی شانشینی دواتر.

دۆخی سەرچاوەکان

بۆ ئامون بەگشتی زۆر باشە؛ بەڵام رەهەندی با وەک سەرچاوە بەشێکی تیۆرییە، کە بەردەوام هێنری فرانکفۆرت پارێزگاری لێدەکات.

ناو و شێوازەکان

میسری: jmn، شاراوە یان پۆشراو. ناوەکە هەوای نادیار ناودێر دەکات؛ شاراوەیی لای ئامون شتێکی لاوەکی نییە، بەڵکو بنەمایە. لە هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس لەگەڵ هاوسەرەکەیدا ئاماونێت، جووتی خودای سەرەتایی بۆ هەوا و شاراوەیی نوێنەرایەتی دەکەن.

کەسایەتی و کارکرد

ڕوانگە

ئامون بە شێوەی مرۆیی وێنا دەکرێت، وەک پیاوێک لەگەڵ تاجی دوو پەڕ، زۆرجار بە ڕەنگی شین یان وەک ئامون-مین. رەهەندی بەتەواوی هەواییی بەتەنیایی بە شێوەی وێنە نەگیراوە: نادیارییەکە بەئاگایانە وێنانەکراوە.

کاردانەوە

وەک رەهەندی با، ئامون هەوای بەجووڵە و ژیاندووکردنی هەنسکەکەیە. لە چوارچێوەی هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس، وەک بنەمای بەدیهێنانی سەرەتایی کاردەکات کە پێش جیهانی ڕێکخراو هەبووە.

پرۆفایل: ئامون

گرنگترین ڕوانگەکانی خودای بای شاراوە بە کۆتاییەک.

کۆنتێکستی کەلتووری

خودای سەرەتایی هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس، جووتی خودای ئاماونێت؛ دواتر بۆ خودای شانشینی ئامون-رع بەرزبووەتەوە، کە ئەم سەرچاوەیە دەشارێتەوە.

بەرپرسیارە بۆ

هەوای نادیار و بەجووڵە و هەناسە؛ لە چوارچێوەی هەشتینەکەدا بنەمای هەوا و شاراوەیی لەنێو جووتی خوداکانی سەرەتاییدا.

دەرکەوتن

پیاوێک لەگەڵ تاجی دوو پەڕ، زۆرجار بە ڕەنگی شین یان وەک ئامون-مین؛ خودی رەهەندی هەوایی بەئاگایانە نمایش نەکراوە.

کارکرد

هەناسەی ژیاندووکردن و بنەمای بەدیهێنانی سەرەتایی؛ ناوی jmn، شاراوەکە، سیفەتی خودی بای نێردراوە.

پەرستن

ئایینی شانشینی گەورە لە کارناک و لوکسۆر، بەڵام بۆ ئامون-رع وەک خودای شانشین؛ ئایینێکی تایبەت بۆ بای پاکی بەخۆیی وەک ئاییندار بەڵگەدار نییە.

پەیوەندیدار

خودای بای شو، کە ئاسمان و زەوی جیا دەکاتەوە؛ تەنیا لە ڕوانگەی نموونەیی، بەبێ پەیوەندی بنچینەیی، وێنەی بایبڵییانە لەسەر بایەکە کە دەکشێتەوە هەرکوێی بیهەوێت.

لە هەشتینەکەی هێرمۆپۆلیس بۆ خودای شانشین

لە میسری کۆن، وشەی jmn بە واتای شاراوە یان داپۆشراو، ئاسمانی نادیار دەردەخات. لە هەشتینەی هێرمۆپۆلیس، ئامون لەگەڵ خودابانووی هاوسەرگیریی خۆی ئاماونێت، بنەمای با و شاراوەیی پێکدەهێنن، کە یەکێکە لە چوار جووتە خودای سەرەتای کائۆس. ئەو خودایەی کە دواتر بووە فەرمانڕەوای هەموو میسر، بەم شێوەیە دەستپێدەکات وەک نادیارترین شت کە کۆسمۆلۆژیایەک دەیناسێت: وەک با.

تێکەڵبوونی بۆ ئامون-ڕع لە پاشایەتی نوێدا ئەم سەرچاوەیە دادەپۆشێت، بەڵام نایسڕێتەوە. سروودەکانی پاپیرۆسی لایدن I 350 ڕوونی لایەنی شاراوەیی و بایی دەپارێزن؛ ئەوەی ئەم سروودانە بخوێنێتەوە، لەژێر خودای شانشیندا با دەدۆزێتەوە.

گفتوگۆی توێژینەوەیی و پۆلێنکردن

سەرچاوەی بایی ئامون بیرۆکەیەکی باوە بەڵام لە بارودۆخی زانستیدا ناکۆکاوییە، بەتایبەت هێنری فرانکفۆرت پارێزگاری لێدەکات. هەندێک میسرناس رەهەندی هەوایی وەک لێکدانەوەیەکی ئایینی دووەم بۆ ناوەکە دەبینن، نەک وەک خاڵی سەرەتایی مێژووی.

لە ڕووی زانستی-ئایینی، ئامون لە رەهەندی بایدا دەریدەخات چۆن چەمکێکی توخم دەتوانێت ببێتە بەرزترین خودا. ڕوونکردنەوەی گرنگ: ئامون لە سەرەتاوە خودای خۆر نییە، ئەوە تێکەڵبوونی دواترە، ئامون-رع؛ و بای وەک سەرچاوەی ڕاستەقینە بیرۆکەیەکی گونجاوە، نەک ڕاستییەکی دڵنیاکراو.

ئایینی شانشین و پرسیاری ئایینی با

ئامون ئایینی شانشینی گەورەی لە کارناک و لوکسۆر هەڵدەگرێت، بەڵام ئەمە بۆ ئامون-رع وەک خودای شانشینە. ئایینێکی سەربەخۆ بۆ رەهەندی بەخۆیی با وەک ئاییندار بەڵگەدار نییە؛ ئەمە بە ڕاستگۆیانە وەک نادڵنیاییەک تۆمار دەکرێت. کێ بیهەوێت لە رەهەندی بایدا نزیک بکەوێتەوە، ناتوانێت لە کاری پەرستگاکاندا بیدۆزێتەوە، بەڵکو لە هیمنەکاندا کە شاراوەکە دەستوور دەکەن.

بنەماکانی با بەراوردکراو

وەک بنەمای با، ئامون نزیکی خودای بای میسری شویە، کە ئاسمان و زەوی جیا دەکاتەوە؛ لە واتای دیکەی بادا، خودای بایشمالی قێبووی نزیکترین هاوسێی لە پانتیۆندایە. پەیوەندی نێوان با و نەگیراوی، تەنیا لە ڕوانگەی نموونەیی و بەبێ پەیوەندی بنچینەیی، وا دەکات مرۆو بیربکاتەوە بەسەر وێنە بایبڵییانەکان لەسەر بایەکە کە دەکشێتەوە هەرکوێی بیهەوێت.

پرسیارە باوەکان دەربارەی رەهەندی بای ئامون

ناوی ئامون چی مانا دەکات؟

شاراوە یان پۆشراو؛ خودی ناوەکە سیفەتی نادیاری بای ناودێر دەکات.

ئایا ئامون خودای خۆر بووە؟

نەک لە سەرەتاوە. ئەوە تێکەڵبوونی دواترە، ئامون-رع؛ لە سەرچاوەدا ئەو بنەمایەکی هەوا و شاراوەییە.

ئایا سەرچاوەی بای دڵنیاکراوە؟

نەخێر. بیرۆکەیەکی گونجاوە بەڵام ناکۆکاوی زانستییە، بەتایبەت لەلایەن هێنری فرانکفۆرت.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

میسر – هەموو وەسفەکانی بوارە کولتووریی میسری
شو – خودای با، کە ئاسمان و زەوی جیا دەکاتەوە
قێبووی – خودای بایشمالی سازگار
بخوور، مۆمی پاراستن، تیلیسم – ئامرازی پاراستنی نێردراو
قوتوپاسی پاراستن – ئامرازی پاراستن بە کۆتاییەک

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

ئامون (Amun) وەک خودای هەوای میسری کۆن، هەتا ئێستاش بۆتە بایەکی نادیاری ناوی خۆی: خودایەک کە نابینرێت، بەڵکو هەست پێی دەکرێت، و بەهۆی هەمان ئەم تایبەتمەندییەوە توانی ببێتە بەهێزترین هێز لە ناو کۆمەڵگای خواوەندەکان.

پۆلێنکردن & پاراستن

Iئاست

پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری I – کاریگەری کەم.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←