سواروژیچ، ئاگری پیرۆزی سلاڤەکان
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
سواروژیچ خودایەکی نەریتی سلاڤیە.
ئاگری پیرۆزی سلاڤەکان و خودای فاڵگری رێترا. سواروژیچ وەک شێوەیەکی ئاگری سلاڤی دادەنرێت، و ئەم بابەتە باس لەوە دەکات کە چ ڕوایەتگەلێک سەبارەت بەم ناوە هەن.
سواروژیچ، بە لاتینی زواراسیچی، بە ئاڵفابێتی ئاسانکراو سواروزهیچ، خودایەکی ئاگری سلاڤییە کە ناوی واتای «کوڕی سواروگ» دەگەیەنێت.
ئەو بە دوو شێوە بەڵگەیی هەیە: لە نێو سلاڤی ڕۆژاوایی لە وانە دەرسدانەکاندا دژی بتپەرستی وەک ئاگری ماڵ و قوربانی پیرۆز دیارە، لە نێو سلاڤی ڕۆژاوایی وەک خودای سەرەکی پەرستگای رێترا لە لای لوتیزیەکان، کە لەوێ ئەسپێکی پیرۆز فاڵی سەفەرەکانی جەنگی دەگۆتەوە.
جۆر: خودای ئاگر، فاڵگری و جەنگ
سەرچاوە: سلاڤی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا، بەتایبەت رێترا لای لوتیزیەکان
دەقەکان: وانەدەرسدانەکانی ڕووسی کۆن، تیێتمار لە میرسیبورگ
سەردەم: سەدەی ١١ تا ١٣
دیمەن: ئاگری پیرۆز، لە رێترا وەک وێنەی خودا
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
وانەدەرسدانەکانی ڕووسی کۆن دژی بتپەرستی لە سەدەی ١٢ و ١٣، هەروەها کرۆنیکای تیێتمار لە میرسیبورگ لە نزیکەی ساڵی ١٠١٨.
بواری باڵاوبوونەوە
سلاڤی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا: لای ڕۆژهەڵاتییان وەک ئاگری ماڵ و قوربانی پیرۆز، لای ڕۆژاواییان لە شوێنی پەرستگای رێترا لای لوتیزیەکان.
دۆخی سەرچاوەکان
مامناوەند: کرۆنیکا و وانە دەرسدانە مەسیحییەکان، واتە ڕاپۆرتی دەرەکی. بتوکە ناودارەکانی پریلڤیتز بەڵگەن بۆ ساختەکاری سەدەی ١٨.
ناو و شێوازەکان
سلاڤی: سواروژیچ، بە لاتینی زواراسیچی، پێکهاتووە لە سواروگ و پاشگرێکی کوڕ یان نەوە: کوڕی سواروگ. ئەم ناوە خودای ئاگر بە خودای ئاسمان و ئاسنگەری سواروگ بەیانی دەکات.
شێوەی دەرکەوتن
دیمەن
وێنەیەکی متمانەپێکراو لە سەرچاوەکانی سەرەتایی بوونی نییە. لە رێترا دەگوترێت وێنەی خودایانێکی نووسراو هەبووە، بەڵام وەسفیان نادیارە؛ بتوکە ناودارەکانی پریلڤیتز بەڵگەن بۆ ساختەکاری سەدەی ١٨. هێماکەی ئاگری پیرۆز، بۆچی و بۆچوونی خۆرن.
کاریگەری
وەک خودای ئاگر، سواروژیچ بە بۆچی، ئاگری قوربانی و ئاسنگەرییەوە بەستراوەتەوە. لە رێترا وەک خودای فاڵگری و جەنگ دەردەکەوێت، کە ئەسپی پیرۆزی سەفەرەکانی جەنگی پێشبینی دەکرد.
کارتی ناسنامە: سواروژیچ
سەرەکیترین ڕووەکانی خوداوەندی ئاگر بە یەک تیشکدا.
خودای ئاگری سلاڤی بە دوو ڕیزی بەڵگە: ئاگری پیرۆزی سلاڤی ڕۆژهەڵات و خودای پەرستگای لوتیزیەکان لە رێترا.
بۆچ و ئاگری قوربانی ماڵان؛ لە رێترا زیاتر جەنگاوەران، کە سەفەرەکانیان لەلایەن ئەسپی پیرۆزی پەرستگاوە پێشبینی دەکرا.
ئاگری پیرۆز، لە رێترا وەک وێنەی خودای نووسراو؛ وێنەیەکی متمانەپێکراو بوونی نییە، بتوکەکانی پریلڤیتز ساختەن.
ئاگر، بۆچ و ئاسنگەری؛ لە ئایینی رێترا فاڵگری و جەنگ لەگەڵ دیارییەکانی دەستکەوت و قوربانی دوای سەفەرەکانی جەنگی.
ئایینی پەرستگا لە رێترا لەگەڵ فاڵی ئەسپ و دیارییەکانی قوربانی؛ لای سلاڤیانی ڕۆژهەڵات پەرستنی ئاگری بۆچ و قوربانی.
دوو ڕیزی بەڵگە: وانەدەرسدانەکان و پەرستگای رێترا
ناوەکە لە سواروگ و پاشگرێکی کوڕ یان نەوە پێکهاتووە. دوو ڕیزی بەڵگە هەن: لە وانەدەرسدانەکانی ڕووسی کۆن دژی بتپەرستی لە سەدەی ١٢ و ١٣، ئاگری پیرۆز بە سواروژیچ ناودەبردرا.
لای تیێتمار لە میرسیبورگ لە نزیکەی ساڵی ١٠١٨، لە پەرستگای ریدەگۆست، رێترا، خودایەکی سەرەکی بەناوی زواراسیچی لەگەڵ فاڵی ئەسپ دەپەرسترا؛ ئادەمی برێمێن بۆ هەمان شوێنی ئایینی ناوی رادگاست دەبات. یەکبووی هەردوو ڕیزە بەڵگە بۆچوونیشیانە، بەڵام بە ڕوونی بەڵگەیی نییە.
ڕۆمانتیزمی رێترا و پێناسەکردن
سواروژیچ بەشێکی سەرەکی پانتیۆنی سلاڤی بەرگژکراوەتەوەیە و لە ئایینی ڕۆدنۆڤیری ئەمڕۆدا بەرچاوە. رێترا لە سەدەی ١٩ بووە بە شوێنی ئارەزوومەندی ڕۆمانتیک، کە لە دەوروبەریدا ساختەکارییەکانی پریلڤیتز پەیدا بوون.
لە ڕووی زانستی ئایینییەوە، سواروژیچ وەک ناوی خودایی بەباشی بەڵگەیی کراوە، هەم لای تیێتمار و هەم لە وانەدەرسدانەکانی ڕووسی کۆن. بەڵام نادیارە ژینۆلۆژیای دروستکراوی بۆ سواروگ و داژبۆگ و پرسیاری یەکسانبووندی لەگەڵ رادگاست. هەروەها بۆچوونیشی خودای سەرەکیش دیار نییە؛ ئەم ڕۆڵە بەشێکی لە ئایینی رێتراوە بۆی گواستراوەتەوە.
ئایینی پەرستگا، فاڵگری و ئاگری بۆچ
لای تیێتمار ئایینی پەرستگا لە رێترا لەگەڵ فاڵی ئەسپ و دیارییەکانی دەستکەوت و قوربانی دوای سەفەرەکانی جەنگی بەڵگەیی کراوە. لای سلاڤیانی ڕۆژهەڵات پەرستنی ئاگری بۆچ و قوربانی بەڵگەیی هەیە: خودی ئاگرەکە خودا بوو، کە لە کاتی چوونە بۆ بۆچ تووشی دەبوون. وردەکارییەکانی توندی ئایینی کۆچەرەکان دەبێت بە وریایی و ڕوانگەیی سەرچاوەییانە سەیر بکرێن، چونکە لە چوارچێوەی چاوی دوژمنایەتی مەسیحییەوە نووسراون.
ئاگنی، ئاتار و ئاگری تازە
سواروژیچ وەک ئاگر لە ڕۆڵی کوڕایەتی و نێردراوی قوربانیدا لەگەڵ ئاگنی وێدیک ئاگنی و ئاتاری ئێرانی ئاتار و بیرکردنەوەی هیندوئەورووپی سەبارەت بە ئاگری تازە وەک کوڕی ئاسمان یەکسانە. لە نێو سلاڤیدا، بەتوندی لەگەڵ رادگاست و خودای خۆر داژبۆگ بەستراوەتەوە؛ کرەسنیک کرەسنیکی شێوەی گەلی هەندێک جار لەگەڵی یەکسان دەکرێت، کە هەر بۆچوونێکی مانەوە.
پرسیارە زۆر بەکارهاتووەکان سەبارەت بە سواروژیچ
ناوی سواروژیچ چی مانایە؟
کوڕ یان نەوەی سواروگ؛ ئەم ناوە خودای ئاگر بە خودای ئاسمان و ئاسنگەری سواروگ بەیانی دەکات.
رێترا چی بووە؟
شوێنی ئایینی لوتیزیەکان، کە لەوێ خودای زواراسیچی لەگەڵ فاڵی ئەسپ دەپەرسترا؛ دیارییەکانی دەستکەوت و قوربانی دوای سەفەرەکانی جەنگی دەگوترانەوە.
ئایا بتوکەکانی پریلڤیتز راستەقینەن؟
نەخێر. ئەوانە ساختەکارین کە بۆ سەدەی ١٨ دەگەڕێنەوە و هیچ بەڵگەیەک نین بۆ شێوەی ئەو.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- سلاڤی – هەموو وەسفی جیهانی باوەڕی سلاڤی
- ئاگنی – خودای ئاگری وێدیک وەک نزیکترین هاوشێوە
- ئاتار – ئاگری پیرۆزی زۆروستریزم
- مۆمی پارێزەر، بخوورکردن، تیلسم – وسایلی پارێزەری کۆن
- قوتوی پارێزەر – کۆتاییکردنی وسایلی پارێزەر
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
بەرهەمی سەرچاوەیی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
سڤاروژیچ (Svarožič) وەک خودای ئاگر لە باوەڕی سلاڤییەکان و کوڕی سڤاروگ (Svarog)، نوێنەری ئاگرە بە دوو شێوەی جیاواز: وەک ئاگری بێدەنگی هێما لە ماڵان و وەک بڵێسەی پیرۆزگای رەترا (Rethra)، کە لەبەردەمیدا ئەسپێک بەڕەوی جەنگ یان ئاشتی دیاری دەکرد.
