هاوگبویی، پاسەوانی ناو گردی گۆڕی خۆی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
هاوگبووی (Haugbúi) گیانەوەرێکی گەلاوگی نۆردیی کۆنە.
پارێزەرێک کە هەرگیز گردەکەی و گەنجینەکەی جێناهێڵێت. لە گەلاوگدا وەک پارێزەری گۆڕی گردی خۆی دەردەکەوێت.
هاوگبویی، کە بە haugbuiش دەنووسرێت، دانیشتووی گردی گۆڕستانی نۆردی کۆنە: مردوویەکی زیندووبووەوەی جەستەداری کە گردی خۆی جێ نایەڵێت و لەگەڵ گەنجینەکەی پاسەوانی لێ دەکات. بەپێچەوانەی دراوگری بەجوڵانەوە و توندوتیژ، ئەو بەتەواوی بەستراوەتەوە بە شوێنەکەی و تەنها ئەوانە پەلاماردەدات کە دەچنە ناو گردەکەی.
ئەوەی لە گردەکە دووربکەوێتەوە، هیچ ترسی لە هاوگبویی نییە. ئەو بەتایبەتی لە ساگاکانی ئایسلەندی بەڵگە کراوە، بۆ نموونە وەکوو کاڕری پیر لە Grettis saga، کە وەکوو پاسەوانێک لە گردی گۆڕی خۆیدا دەمێنێتەوە و تەنها لە کاتی تێکشکاندنیدا هەڵدەستێت.
جۆر: دانیشتووی بەستراوی گردی گۆڕستان کە پاسەوانی گرد و گەنجینەکە دەکات
سەرچاوە: ئایسلەند و سکاندیناڤیا، ئەدەبیاتی ساگای نۆردی کۆن
دەقەکان: ساگاکانی ئایسلەندی، بە باشی بەڵگەکراو، وەکوو Grettis saga
سەردەم: سەردەمی ساگای نۆردی کۆن
دەرکەوتن: مردوویەکی زیندووبووەوەی جەستەدار لە ناو گردەکە، زۆرجار لە شێوەی خۆی لە کاتی زیندووبووندا
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
سەردەمی ساگای نۆردی کۆن: هاوگبویی نموونەیەکی جێگیری ئەدەبیاتی ساگای ئایسلەندییە و لەوێدا چەندین جار بەڵگە کراوە.
بواری باڵاوبوونەوە
ئایسلەند و سکاندیناڤیا. شوێنی کاریگەرییەکەی هەمیشە گردی گۆڕی خۆیەتی.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: چەند ساگایەکی ئایسلەندی، بەتایبەتی Grettis saga، هاوگبویی وەکوو کەسایەتییەکی سەربەخۆ لەتەنیشت دراوگری بەجوڵانەوە بەڵگە دەکەن.
ناو و شێوازەکان
نۆردی کۆن: ناوی هاوگبویی لە haugr، واتە گرد یان گردی گۆڕستان، و búi، واتە دانیشتوو، پێکهاتووە، بە واتای وشەیی دانیشتووی گرد. وشەی haugr پەیوەندیدارە بە وشەی ئینگلیزی how بۆ گرد. لە ساگاکاندا، ئەم کەسایەتییە زۆرجار بە دراوگر ناناسرێت، بەڵکوو بە haugbúi یان aptrganga، واتە گەڕاوەتەوە.
کەسایەتی و کارکرد
دەرکەوتن
هاوگبویی وەکوو مردوویەکی گەورە و جەستەدار لە ناو گردی خۆیدا دەردەکەوێت، زۆرجار هێشتا لە شێوەی خۆی لە کاتی زیندووبووندا، و بەتەواوی بەستراوەتەوە بە گەنجینەی گۆڕەکەوە.
کاریگەری
ئەو نمایشی بەردەوامی مافی خاوەندارێتی مردوو بەسەر گرد و شتومەکەکانیدا دەکات و لەبەرئەوە لە پاسەوانێکی روح نزیکترە تا لە مردوویەکی دیزی. بەتەواوی بەستراوی شوێنی خۆیەتی، گردەکە جێ نایەڵێت و تەنها هەرزوکار و دزی گۆڕ پەلاماردەدات کە مەترسی بۆ گەنجینەکەی دروست دەکەن؛ ئەوەی لە گردەکە دووربکەوێتەوە، هیچ ترسی لێی نییە.
پرۆفایل: هاوگبویی
گرنگترین لایەنەکانی دانیشتووی گردی گۆڕستان بە یەک نەزەر.
کەسایەتییەکی جێگیری ئەدەبیاتی ساگای نۆردی کۆن، بەڵگەکراو لە ساگاکانی ئایسلەندی لەتەنیشت دراوگری بەجوڵانەوە.
هەرزوکار و دزی گۆڕ کە دەچنە ناو گردەکەی؛ ئەوەی دووربکەوێتەوە، ئازارنادرێت.
مردوویەکی گەورە و جەستەدار لە ناو گردی گۆڕستان، زۆرجار هێشتا لە شێوەی خۆی لە کاتی زیندووبووندا.
پاسەوانی گرد و گەنجینە: ئەو مافی خاوەندارێتی خۆی بەرگری لێدەکات، لەجیاتی ئەوەی خۆی بچووەتە دزی.
سنوور بپارێزرێت و گردەکە نەچووەتە ناو؛ ئەوەی سەرەڕای ئەمە بچووەتە ناو، دەبێت هاوگبویی لە شەڕی تاکەکەسی بەزیندا بێت.
هاوتای بەستراوی شوێن بۆ دراوگری بەجوڵانەوە، خزمی گژنگانگەر و وایدەرگنگەر.
کاڕری پیر و پاسەوانانی ساگاکان
ناوی هاوگبویی لە haugr، واتە گرد یان گردی گۆڕستان، و búi، واتە دانیشتوو، پێکهاتووە و بە واتای وشەیی دانیشتووی گردە؛ نۆردی کۆنی haugr پەیوەندیدارە بە وشەی ئینگلیزی how بۆ گرد. لە ساگاکاندا، ئەم کەسایەتییە زۆرجار بە ناوی دراوگر نییە، بەڵکوو بە haugbúi یان aptrganga، واتە گەڕاوەتەوە.
بەڵگەیەکی سەرەکی لە ساگاکان کاڕری پیرە لە Grettis saga: ئەو وەکوو پاسەوانێک لە گردی گۆڕی خۆیدا دەمێنێتەوە و تەنها لە کاتی تێکشکاندنیدا هەڵدەستێت. بۆ بەراوردکردن، لە هەمان ساگادا گلامری بەناوبانگیش هەیە، وایدەرگنگەرێکی بەجوڵانەوە کە شوێنی بێقەراریی خۆی جێ دەهێڵێت و بەمە وێنەی بەرامبەری هاوگبویی بەستراوی شوێن پێشکەش دەکات.
لە کاڕری پیر بۆ گردمردووەکانی تۆلکین
هاوگبویی سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ وێنەی مۆدێرنی مردووانی زیندووبووەوەی نۆردی و وەکوو نموونە بۆ گردمردووەکانی J. R. R. Tolkien، بارۆو-وایتس (barrow-wights)، هەروەها بۆ مردووانی زیندووبووەوەی گەنجینەپارێز لە فانتازیا و یاریکردن دانراوە.
لە ڕووی زانستی ئایین، هاوگبویی دەربڕینێکی کاڵتی باپیرانی و کاڵتی گردی گۆڕستانە، کە تیایدا مردوو هەر خاوەنی گردی خۆی دەمێنێتەوە. ئەو ترسی لە مردن و بۆچوونی خاوەندارێتی دەردەخات و وەکوو روحی پاسەوان لەنێوان وایدەرگنگەری بێقەرار و مردوویەکی دزیدا دەوەستێت.
پاراستنی سنوور: مامەڵەکردن لەگەڵ گردی گۆڕستان
لە ساگاکاندا، هاوگبویی لە شەڕی تاکەکەسی ناو گردەکەدا بەزیندراوە؛ لەناوبردنی تیپیکی مردوانی زیندووبووەوەی نۆردی سەربڕینە، بەمەرجێک سەرەکە لەلای پشتی تەرمەکە دابنرێت، دواتر سووتاندن. بەڵام سادەترین ڕێگای دووربوون هێشتا نەچوونە ناو گردی گۆڕستان و نەدزینی گەنجینەکەیەتی، واتە پاراستنی سنووری.
لەو کاتانەیدا کە ئەم سنوورە بەردەوام دەبردرێت، چەند ئامادەکاریی تری هاوکار مامەڵەکردن لەگەڵ دانیشتووی گۆڕ دەکەن: ئاسن بەکاریگەر لە دژی مردووی زیندووبووەوە دانرا بووە، پاراستنی بەردەرگا بۆ ئەوەی نەهێڵدرێت مردووەکە لەدوای هەرزوکارەکە هەتا دەرگا شوێنی بکەوێت، و درەختی ئێبرش وەکوو داری پاراستن لە دژی هێزەکانی دانیشتووی گرد بەکارهات.
هاوگبویی و دراوگر: بەراوردی دوو مردووی زیندووبووەوەی نۆردی
هاوگبویی جۆری بەستراوی شوێنی دراوگرە، کە بەپێچەوانەی ئەو بەجوڵانەوە و توندوتیژ دەردەکەوێت؛ هەردووکیان بەشێکن لە وایدەرگنگەرانی نۆردی و نزیکن لە گژنگانگەر، هاوتای زمانی سکاندیناڤی بۆ مردووی بە جەستە گەڕاوەتەوە. وایدەرگنگەری ئەفسانەی جێرمانیش لەم بابەتەدایە، بۆ مردووانی بە جەستە گەڕاوەتەوە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی هاوگبویی
هاوگبویی چۆن لە دراوگر جیاوازە؟
هاوگبویی گردی خۆی جێ نایەڵێت و تەنها هەرزوکار پەلاماردەدات. دراوگر بەپێچەوانەوە بەجوڵانەوە و توندوتیژە و زیندووان لەدەرەوەی گۆڕی خۆیشیان دەگرێتەوە.
ئایا هەمیشە خراپکارە؟
نەخێر، زۆرجار بێکارگیر یان تەنانەت یارمەتیدەرە، هەتا کاتێک کەس گردەکە شێواز نەکات و گەنجینەکەی نەخستوونی.
چی پاسەوانی دەکات؟
گردی گۆڕی خۆی و گەنجینەی ناوی، کە وەکوو خاوەندارێتی بەردەوام دەیبینێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- جێرمانی – هەموو بوونەوەرەکانی نەریتی جێرمانی
- گیێنگانگەر (Gjenganger) – مردووی گەڕاوەی توندوتیژی گەڕۆکی هەمان نەریت
- وێدەرگانگەر (Wiedergänger)، ناخزێهرەر (Nachzehrer) – مردووی گەڕاوەی خزمی نەریتی جێرمانی
- مایلینگ (Myling)، دۆپلزاوگەر (Doppelsauger) – گیانی مردووی تری نەریتی نۆردیک-جێرمانی
- ئاسن، پاسەوانی بەردەرگا، دار گوێز کویل (Eberesche) – ئامرازی پاراستنی نەریتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی بنەڕەتی زیاتر لە لیستی ئەدەبیات.
وەک مردووی گەڕاوەی کۆنی نۆردیک، هاوگبویی (Haugbúi) بەیەکەوە یەک شت دەمێنێتەوە: دانیشتووی گردی گەڵادان، کە تەنانەت لە مردنیدا واز لە گردەکەی و گەنجینەکەی ناهێنێت و تەنها بۆ ئەوانەی سنووری ئەو پشتگوێ دەخەن مەترسیدار دەبێت.
