کوریکاوئری، ئاگری شانشینی میچوواکان

کوریکاوئری خودایەکە لە شوێنەواری پوره‌پێچاوە.

بەرزترین خودا، کە ئاگری پیرۆزگاکەی هەرگیز نەدەبوو بکوژێتەوە. ئاگری شانشینی میچوواکان نیشانەی پەیوەندی توندی نێوان دەسەڵات و ئایین لەلای پوره‌پێچایە.

خوداپوره‌پێچا

کوریکاوئری

کوریکاوئری بەرزترین خودا و هەروەها خودای ئاگر و خۆری پوره‌پێچایە، تاراسکاکان، لە میچوواکان. ئەو خانەدانی فەرمانڕەوایی یاسایی دەکرد، و ئایینی ئەو پابەندی ئاگری بەردەوامی خواردنراو لە پیرۆزگاکاندا و قوربانی سووتاندن بوو.

نیشانەی دیارە ئاگرەکانی سەر پلاتفۆرمی پیرۆزگاکان بوون، یاکاتاکان؛ زۆرجار بە وێنەی هەڵۆیەکی گەنج کە بەرەو خۆر بەرز دەبووەوە بیرلێدەکرایەوە. سەرچاوەی گرینگترین ڕیلاسیۆن دی میچوواکانە، سەرچاوەیەکی سەرەتای دەوری کۆلۆنیالیزم.

بە کوورتی: کوریکاوئری

جۆر: بەرزترین خودا، خودای ئاگر و خۆر، خودای شانشین و باپیرانی
ڕەچەڵەک: میچوواکان، شانشینی پوره‌پێچا (تاراسکاکان)
دەقەکان: بە تایبەتی ڕیلاسیۆن دی میچوواکان
ماوە: پێش سپانی هەتا سەرچاوەی سەرەتای کۆلۆنیالیزم لە نزیکەی ساڵی ١٥٤٠
دیمەن: خودای ئاگر و خۆر، زۆرجار وەک هەڵۆیەکی گەنج بیرلێدەکرایەوە

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

شوێنەواریەکە لە سەردەمی پێش سپانیوە هەتا سەرچاوەی سەرەتای کۆلۆنیالیزم دەگاتە: ڕیلاسیۆن دی میچوواکان لە نزیکەی ساڵی ١٥٤٠ نووسراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

میچوواکان لە ڕۆژاوای مێکسیکۆ، شانشینی پوره‌پێچا یا تاراسکاکان، کە ماوەیەکی درێژ بەرامبەر شانشینی ئازتیک بەرگری کرد.

دۆخی سەرچاوەکان

مامناوەند: ئایینی پوره‌پێچا سەرچاوەی کەمتری لە ئازتیکی جێهێشتووە؛ ڕیلاسیۆن دی میچوواکان بنەمای سەرەکی توێژینەوەیە.

ناو و شێوازەکان

پوره‌پێچا: ناوی کوریکاوئری بە ئاگری گەورە یا بە گڕگرتنەوە بەستراوەتەوە. بەم شێوەیە بە دروستی ئەو شتەی نواند کە لە ئایینەکەدا دیار بوو: ئاگرەکانی گڕگر و هەمیشە خواردنراوی پیرۆزگاکان.

شێوەی دەرکەوتن

دیمەن

کوریکاوئری وەک خودای ئاگر و خۆر بیرلێدەکرایەوە، زۆرجار بە وێنەی هەڵۆیەکی گەنج کە بەرەو خۆر بەرز دەبووەوە. نیشانەی دیارەکەی ئاگرەکانی پیرۆزگا و پلاتفۆرمەکانن، یاکاتاکان.

کاریگەری

وەک بەرزترین خودا، دەسەڵات، خۆر و بەختی جەنگ دەپارێزێت. حەضووری خۆی لە ئاگری گڕگری پیرۆزگا دەردەکەوێت، کە جەنگاوەران پێش سەفەری جەنگ خواردنی دەدا؛ ئاگرەکە وەک خواردنی خودا دانراوە.

پرۆفایل: کوریکاوئری

گرینگترین لایەنەکانی خودای شانشین بە یەک بۆچوون.

کۆنتێکستی کەلتووری

خودای شانشین و باپیرانی خانەدانی فەرمانڕەوای پوره‌پێچا لە میچوواکان، بە توندی پەیوەندیدار بە خۆر و هەڵۆ.

ناوچەی کاریگەری

خانەی فەرمانڕەوایی، شانشین و جەنگاوەران: کوریکاوئری خانەدانی یاسایی دەکرد و لەگەڵ سەفەرەکانی دەوڵەتی تاراسکی دەڕۆیشت.

دەرکەوتن

هیچ وێنەیەکی ئایینی جێگیر لە پێشدا نییە: خودا خۆی لە ئاگری پیرۆزگا خۆیدا و لە وێنەی هەڵۆیەکی گەنج کە بەرەو خۆر بەرز دەبووەوە دیار دەبوو.

کارکرد

بەرزترین خودای ئاگر، خۆر، جەنگ و یاساییکردنی دەسەڵات؛ ئاگری هەمیشە خواردنراو هەموو چوار بوارەکەی بەیەکەوە دەبەست.

پەرستن

خواردنی هەمیشەیی ئاگری پیرۆزگاکان بە داری کۆکراوی سووتان و قوربانی سووتاندن، بە تایبەتی زۆر پێش سەفەرەکانی جەنگ؛ ئاگرەکە نەدەبوو بکوژێتەوە.

هاوتاکان

لە ڕۆڵی خۆر و جەنگدا هویتزیلۆپۆچتلیی ئازتیک، وەک خودای ئاگر و ناوەند شیوتیکوهتلی، وەک ئاگری پیرۆزی هەمیشە خواردنراو ئاتار.

خودای شانشینی تاراسکاکان: ڕەچەڵەک و سەرچاوەکان

ناوی کوریکاوئری بە ئاگری گەورە یا بە گڕگرتنەوە بەستراوەتەوە. کوریکاوئری خودای شانشین و باپیرانی خانەدانی فەرمانڕەوای پوره‌پێچایە و بە توندی پەیوەندیدار بە خۆر و هەڵۆ. گرینگترین سەرچاوەی ڕیلاسیۆن دی میچوواکانی سەرەتای کۆلۆنیالیزمە، کە لە نزیکەی ساڵی ١٥٤٠ نووسراوە.

بەپێچەوانەی ئایینی ئازتیک بە کۆدیکسی وێنەیی دەوڵەمەندی، ئایینی پوره‌پێچا تەنها سەرچاوەیەکی کەم جێهێشتووە؛ زۆربەی ئەوەی دەربارەی کوریکاوئری زانراوە، پشت بەم دەقە تاکە دەبەستێت. ئەو دیمەنی دەوڵەتێک دەکێشێت کە ناوەندی سیاسی خۆی لە دەوری خودایەکی ئاگر ڕێکخستووە: کۆکردنەوەی داری سووتان بۆ ئاگرەکەی، هەم خزمەتی خودا و هەم خزمەتی شانشین بوو.

دۆخی توێژینەوە و شوێنی گشتی

کوریکاوئری لە دەرەوەی مێسۆئامریکاناسی کەم ناسراوە، چونکە ئایینی پوره‌پێچا سەرچاوەی کەمتری لە ئازتیکی جێهێشتووە. ڕیلاسیۆن دی میچوواکان بنەمای سەرەکی توێژینەوەیە.

لە بواری زانستی ئایین، کوریکاوئری ئاگر وەک هێمای شانشین و دەسەڵات پیشان دەدات: ئاگری هەمیشە خواردنراوی پیرۆزگا خۆر، جەنگ و یاساییکردنی خانەدانی بەیەکەوە دەبەست. ئەو نموونەیەکی سەربەخۆیە بۆ چۆنیەتی ڕێکخستنی خەڵکێک ناوەندی سیاسی خۆی لە دەوری خودایەکی ئاگر.

ئاگری پیرۆزگا و قوربانی سووتاندن

ئەوەی سەرچاوەیی جێگیرە خواردنی هەمیشەیی ئاگری پیرۆزگاکانە: پوره‌پێچا داری سووتانیان کۆدەکردەوە و لە پیرۆزگاکاندا ئاگری بەردەوام دەهێشتنەوە، کە کوریکاوئری تێیدا نیشتەجێ بوو. پێش سەفەرەکانی جەنگ، ئاگرەکان بە تایبەتی زیاتر بە دار خواردنیان دەدا، و قوربانی سووتاندنیان پێشکەش دەکرد. ئاگرەکە وەک خواردنی خودا دانراوە و نەدەبوو بکوژێتەوە؛ کوژاندنەوەی ئاگرەکە بە واتای شکاندنی پەیوەندی نێوان خانەدان، شانشین و خودا دەهاتەوە.

خودایانی ئاگری دراوسێ و دووردەست

وەک بەرزترین خودای ئاگر و خۆر، کوریکاوئری لەگەڵ هویتزیلۆپۆچتلیی ئازتیک لە ڕۆڵی خۆر و جەنگدا و لەگەڵ خودای ئاگر و ناوەند شیوتیکوهتلی هاوتایە؛ وەک ئاگری پیرۆزی هەمیشە خواردنراو نزیکە لە ئاتاری فارسی ئاتار. لە ڕۆژاوای مێکسیکۆ سەیرکردنی تاتەواری، ئاگری باپیری هویچۆلی دراوسێ، پێشکەش دەکرێت، کە ئاگری ئایینیشی ئەویش نەدەبوو بکوژێتەوە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی کوریکاوئری

پوره‌پێچا کێ بوون؟

شانشینێکی پێش سپانی لە میچوواکان، کە بە تاراسکاش ناسراون، کە ماوەیەکی درێژ بەرامبەر شانشینی ئازتیک بەرگری کرد.

ئایا کوریکاوئری خودای خۆر بوو؟

ئەو ئاگر، خۆر و جەنگی بەیەکەوە دەبەست و لە هەمان کاتدا بەرزترین خودای شانشین و باپیرانی بوو.

کوریکاوئری چۆن دەپاراستراوە؟

بەتایبەت لە ڕێگەی ئاگری پیرۆزگای هەمیشە خواردنراو و قوربانی سووتاندن، بە تایبەتی پێش سەفەرەکانی جەنگ.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

شیوتکوهتلی (Xiuhtecuhtli) – خودای ئاگر و ناوەندی ئازتێکەکان
تاتەواری (Tatewari) – ئاگری باپیرە لەلای هویچۆلی دراوسێ
ئاتار (Atar) – ئاگرە پیرۆزە بەردەوامەکەی فارس
مۆمی پارێزەر، بخوور کردن، تیلیسم – هۆکارە پارێزەرە کۆنەکان

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک خودای ئاگری تاراسکییەکان و بەرزترین خودای پوریپیچا، کوریکاوئری (Curicaueri) نموونەیەکی ئەوەیە کە چۆن مانگایەکی تەواو بە یەک گڵۆپی ئاگر بەندبووبووە: هەتا ئاگری پەرستگاکانی دەگیرسانەوە، خۆر، جەنگ و بنەماڵەی شایانی دیاردەکراو بوون.