iWell Guard

زانیاری میدیایی – پۆلێنکردن و دیاریکردن

ئەم پەڕەیە بۆ پۆلێنکردن و دیاریکردنی زانیاری میدیایی لە فەرهەنگنامەکەدایە، بۆ ئەوەی بزانین چی وەک پشتڕاستکراوە دادەنرێت، چی وەک نەریت و چی وەک گریمانە.

زانیاری میدیایی ئاماژە بە بۆچوونەکان دەکات کە نەک لە ڕێگەی سەرچاوە مێژووییەکانەوە بەڵکوو لە ڕێگەی پشکنینی وزەیی لە بۆشایی زانیاری کۆسمۆسییەوە وەردەگیرێن، ڕێگایەکی جیاوازی زانین کە بە ڕوونی جیا کراوەتەوە لە زانست و ڕاپۆرتی ئەزموون.

ئەم پەڕەیە چەمک، شێوازی کار و دیاریکردن ڕوون دەکاتەوە: چۆن زانیاری میدیایی لە دۆزینەوەی زانستی جیا دەکەینەوە و بۆچی ئەم جیاکردنەوەیە لە هەموو پەڕەیەکی وردەکاریدا بەدیارە.

کەسێکی دانیشتوو لە حاڵەتی خەشوعدا لەگەڵ تیشکێکی زیو-زێڕین بەرەو سەرەوە

زانیاری میدیاڵ

چۆن زانیاری لە کەناڵی میدیاییەکان پۆلێن دەکەین، دیاری دەکەین و لەگەڵ سەرچاوە بەڵگەدار مێژووییەکان دەخەینە بەراورد، ئەمە پرسیارێکە کە ئەم پەڕەیە وەڵامی دەداتەوە. لە iWell Guard، ئێمە بە ڕێکخستنێکی ڕوونی پلەبەندی سەرچاوەکان کار دەکەین کە بۆ هەر بۆچوونێک ڕوون دەکاتەوە چۆن و لەکوێوە هاتووە.

زانیاری میدیایی جۆرێکی جیاوازی زانینن. ئەوانە تەواوکەری ئەو زانیاریانەن کە لە ڕێگەی سەرچاوەی کلاسیکییەوە ناسراون، وەک دەستنیشانکردنی نەوە بە نەوە، دۆزینەوەی شوێنەواری، چاودێری ئیتنۆگرافی، پێوانەی زانستی سرووشتی. ئەوانە جێگری ئەم سەرچاوانە نابن. ئەم پەڕەیە باس لەوە دەکات چۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەکەین.

چەمک

زانیاری میدیایی لە iWell Guard ئاماژە بەو زانیاریانە دەکات کە لە ئەستۆپ دەرچووی هەستکردنی ڕاستەوخۆ و لە ڕێگەی کارگێری میدیایی یاخود مامۆستایانی میدیایی لە بۆشایی زانیاری کۆسمۆسی وەردەگیرێن. بە شێوەیەکی دیاریکراو، ئەوە مانای هەستکردنە بە شێوەی وێنە، هەستەکان، دەنگ، هاوتەریبیی جەستەیی یاخود ئاماژەی هێمایی، کە لە پێنج هەستی کلاسیکی سەرچاوەیان نەگرتووە.

چەمکەکە بە شێوەیەکی بەرین دیاریکراوە. ئەوە هەم کاری میدیایی کۆنترۆڵکراوی مامۆستایانی پەروەردەکراو لەخۆ دەگرێت، بە پێداچوونەوە، تێپەڕبوونی بەربان، پرۆتۆکۆلی نووسراو، و هەمیش هەستە خۆبەخشانەکانی هەڵگرانی هەستیاری شوکاندری پارێزەر. ئەوەی هەردوو جۆری ئەزموونەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە بریتییە لە شوێنکەوتنی هەستکردن بە شتێک کە لە هۆشیاری ئاسایی زیاتر دەڕوانێت. ئەوەی جیاواز دەکاتەوە، توندوتیژیی شێوازییە.

دیاریکردن

لە پەڕەکانی وردەکارییماندا، زانیاری میدیایی لە ڕێگەی سندوقی زانیاری پشکنینییەکی جیاواز یاخود لە ڕێگەی دەربڕینی ڕاستەوخۆ وەک “لە بۆشایی زانیاری کۆسمۆسیدا پشکنراوە”، “بە شێوەی میدیایی هەستکراوە” یاخود “چاودێری وزەیی” دیاری دەکەین. ئەم دیاریکردنە پابەندبووە: هیچ بۆچوونێک کە وەک بەڵگەی مێژووی نمایش دراوە پشت بە داتای وەرگیراوی میدیایی نابەستێت بەبێ ئاماژەی گونجاو.

بەپێچەوانەوە، ئێمە بە ڕوونیی نمایش دەدەین کاتێک پشت بە سەرچاوەی بەڵگەدار مێژووی-زمانناسی یاخود شوێنەواری دەبەستین. بۆچوونێک سەبارەت بە چوارچێوەیەکی میتۆلۆژیایی چینێکی بوونەوەر لە ئەدەبی کۆن جۆرێکی جیاواز لە بۆچوونە بەراورد بە چاودێرییەک لە بۆشایی زانیاری کۆسمۆسیدا.

هەردووکیان شوێنی خۆیانیان لەسەر پەڕەکەدا هەیە، بەڵام ئەوان جۆرە جیاوازیان لە داواکاری ڕاستی داوا دەکەن، و پێویستە ئەمە بۆ هەموو خوێنەرێک ڕوون بمێنێتەوە.

متمانەپێکردن

ئێمە بەم شێوەیە نییە کە زانیاری میدیایی بە شێوەیەکی ئۆبژێکتیڤ ڕاستن. ئێمە ئەوانە وەک بۆچوونێکی زیادە پێشکەش دەکەین کە لە بوارە پراکتیکی ئەزموونیدا دروست دەبن و بە قەستی لەتەنیشت سەرچاوەکانی تر بمێننەوە. کاتێک لە نووسینەکانماندا وشەی “میدیایی” یاخود “لە بۆشایی زانیاری کۆسمۆسیدا پشکنراوە” دەبینن، دەزانن: ئەم بۆچوونە لە پراکتیکی هەستکردنی هەستیاردا سەرچاوەی گرتووە و بە پێی زانستی کلاسیکی بەڵگە نەکراوە.

ئەم جیاکردنەوەیە نایەکسانییەکی نییە، بەڵکوو خواستێکی شێوازییە. ئەوەی بە ڕاستی و دروستی زانیاری میدیایی دیاری بکات، سێ شت پێش دەگرێت: ئەوەی خوێنەرانی ڕەخنەگر هەستیان بە خاپوورکردن بکەن، ئەوەی هەستەکانی خۆیان بەبێ ڕەخنە وەک بێگومان ڕاستدار بۆ خۆیان بگرن، و ئەوەی پراکتیکی میدیایی بەهۆی چڵکینی نادروست لەگەڵ بۆچوونی ئۆبژێکتیڤ یەکبووەکراوی خۆی لەدەست بدات.

قوواڵکردنەوە

لە iWell Guard ئێمە بە ڕێکخستنێکی ڕوونی پلەبەندی سەرچاوەکان کار دەکەین. پلەی یەکەم: سەرچاوەی بەڵگەدار مێژووی-زمانناسی، دەقی ئەسڵی (ئینجیل، تالمود، ئێددا، تەختی نزای ئەکادی، دەستخەتی سەردەمی ناوەڕاست)، وەشانی ڕەخنەیی، ئەدەبیاتی لاوەکی پێداچوونەوەکراوی هاوپیشە. ئەم سەرچاوانە ڕاستەوخۆ بەستراونەتەوە، بە باشترین حاڵ بۆ ئینتەرنێت ئارکایڤ یاخود بۆ چاپخانەکە، و بە ناوی سەرچاوەکە باس کراون.

پلەی دووەم: چاودێری ئیتنۆگرافی و لێکۆلینەوەی زانستی دین، لێکۆلینەوەی جێگا، فەرهەنگی میتۆلۆژیا، کارە ستانداردەکان وەک Handwörterbuch des deutschen Aberglaubens یاخود Encyclopedia of Religion. پلەی سێیەم: دۆزینەوەی مێژووی وەرگرتنەوە، چۆن کەسێک لە کولتووری هاوچەرخدا بەردەوامە (پۆپ، فیلم، ئەدەبیاتی جۆر). پلەی چوارەم: چاودێرییە میدیاییەکانی وەرگیراو، کە بە ڕوونی وەک ئەوان دیاری دەکرێن.

ئەم پلەبەندییە هیچ شتێک لەسەر بارودۆخی ڕاستی نییە، بەڵکوو لەسەر جۆری داواکاری ڕاستییە. بۆچوونێکی زمانناسانەی بەڵگەدار سەبارەت بە باسکردنی Ovid لە Lemuria جۆرێکی جیاواز لە داواکاری ڕاستی داوا دەکات بەراورد بە چاودێرییەکی میدیایی وەرگیراو سەبارەت بە کاریگەری ئافراندنێکی پارێزەر. هەردووکیان شوێنی خۆیان هەیە، بەڵام لەژێر پێشمەرجی جیاوازدا.

پلەبەندی سەرچاوەکان

جیاکردنەوە لە جیاتی بەڵێنی چاکبووندنەوە

زانیاری میدیۆمی جێگری زانستی نییە. هەروەها هیچ بەڵێنی چاکبوونەوەیەک نییە. ئێمە نەک دیاگنۆزی میدیۆمی دەکەین کە جێگری دیاگنۆزی پزیشکی بێت، نەک بەڵێنی چاکبوونەوە بە ڕێگای دەستکاری میدیۆمی دەدەین. پراکتیزەی میدیۆمی کە ئێمە پێی کاردەکەین، ڕێبازێکی خۆ-لێکۆڵینەوە و تێگەیشتنی ئەزموون-بنەمایە، نەک شێوازێکی جێگری چارەسەری.

ئەم جیاکردنەوەیە لە هەموو پەڕەیەکی وردی بەشی مێتۆدۆلۆجیدا دەردەکەوێت: لە کاتی کێشەی تەندروستی توندوتیژدا ئێمە ئاماژە بە چاودێری پزیشکی دەدەین، لە کاتی کرێزی دەروونی توندوتیژدا ئاماژە بە سیستەمی یارمەتیدەری گونجاو دەدەین. کاری میدیۆمی وەک پراکتیزەیەکی تەواوکەر داڕێژراوە، نەک وەک جێگرەوە.

سلسلەی سەرچاوەکان لە پراکتیزەدا

نموونەیەکی ڕوون: لە پەڕەی لیمۆرێس (Lemures) ئێمە ئایینەکە (Ritus)ی لیمۆریای ڕۆمانی لەسەر بنەمای Fastiی ئۆویدی V (479, 492) شی دەکەینەوە. ئەمە قۆناغی 1ـە، ڕاستەوخۆ هاوردەکراوە، بە ئاماژە بۆ چاپی نەقدی.

پاشان ئێمە جێگیرکردنی مێژوویی-ئایینی لە چوارچێوەی پراکتیزەی کولتی مردووانی ڕۆمانیدا شی دەکەینەوە، قۆناغی 2، بە ئاماژە بۆ کارە بنەڕەتییەکان وەک Religion und Frömmigkeit der Römerی جۆن شەید. ئێمە بۆچوونی هاوچەرخ لە فیلم و ئەدەبیاتدا یاداوەری دەکەین، قۆناغی 3. ئەگەر پەیوەندیدار بێت، ئاماژە بە چاودێرییە میدیۆمییەکانی کاریگەری پراکتیزەکانی بەرگری لە لیمۆرێس دەدەین، قۆناغی 4، بە ڕوونی دیاریکراو.

بەم شێوەیە پیشاندانێکی چینی دروست دەبێت: هەر خوێنەرێک دەتوانێت لە هەر قۆناغێکەوە دەست پێبکات، بەگوێرەی خودی زانینی خۆی. خوێنەری ڕوانگە زانستییەکە قۆناغی 4 پەڕی دەکاتەوە؛ خوێنەرێک کە لەگەڵ پراکتیزەی میدیۆمی ئاشناترە، ئەوی وەک بنەڕەتی دەبینێت. هەردووکیان لە پەڕەکەدا ئەوەی دەیانگەڕێت پەیدا دەکەن.

ئێمە چی نییە دەکەین

ئێمە زمانی زانست-تاقلیدی وەک زانست پیشان نادەین. ئێمە بۆچوونی میدیۆمی وەرگیراو لەگەڵ ڕاستییەکانی فیلۆلۆژیانە بەڵگەدار تێکەڵ نەدەکەین. ئێمە هیچ بەڵێنێک لەسەر «گەرەنتیی» میدیۆمی یان «کاریگەری بەرگری تەواو» نادەین. ئێمە باوەڕمان بەوە نییە کە تێگەیشتنی میدیۆمی تاکە یان بەرزترین شێوازی زانین بێت.

ئەوەی ئێمە دەیکەین زۆر بێدەنگترە، بەڵام هیوامان هەیە لە ماوەی دووریدا پتەوتر بێت: ئێمە سەرچاوەکانی بۆچوونەکانمان ڕوون دەکەینەوە، جۆری بانگەشەکردنی ڕاستی دیاری دەکەین، و ڕازیبوون بۆ خوێنەران بەجێدەهێڵین.

پراکتیزەی میدیۆمی و ڤاچوونی ڕەخنەیی

پراکتیزەیەکی میدیۆمی ڕاست لە دووجووڵانەوە دەژی کە پێکەوە پەیوەستن: باوەڕ بە تێگەیشتنی خۆی و ڤاچوونی ڕەخنەیی سەبارەت بە سەرچاوەکانی هەڵە. باوەڕ، چونکە بەبێی ئەوە پراکتیزەکە تەنانەت دەست پێناکات.

ڤاچوونی ڕەخنەیی، چونکە تێگەیشتنی میدیۆمی، وەک هەر تێگەیشتنێکی تر، بەرگی هەڵەیە: بە چاوەڕوانی خواروخێچ کراوە، بە گواستنەوە ڕەنگاوڕەنگ کراوە، بە بەشەکانی دەروونی خودی کەس داپۆشراوە. ئەوەی هەردووکیان پێکەوە نایگرێت، یا لە شەیدایەتی بێ ڕەخنە یا لە ڕەتکردنەوەی گشتی دەکەوێتە، هەردووکیان پراکتیزەکە بێ واتا دەکەن.

زانیاری میدیۆمی و چینەکانی واتای کۆمەلایەتی

چینێکی زیاتر کە لە سلسلەی سەرچاوەکاندا بەڕوونی نەهاتووە، بەڵام لە پراکتیزەدا گرنگ دەبێت، مێژووی واتای کۆمەلایەتی چینێکی وەسفییە.

کاتێک نەریتی جولەکەیی-ڕابینی لیلیث وەک هەڕەشە بۆ ژنانی نوێ منداڵدار دەبینێت، تەختەکانی جادووگەری ئەکادی لاماشتو وەک دیوێکی مەترسیدار بۆ منداڵان دەبینن، دەقەکانی ئۆویدی ڕۆمانی لیمۆرێس وەک مردووانی بێ ئارام دەبینن، ئەوا ئەمە زیاتر لە لیستەیەکی بۆچوونی مێژوویی. ئەمە نەریتێکی چاودێرییە کە لە کولتوورەکانی جیاواز دیت، کە جۆرەکانی دیاریکراوی ئەزموون بۆ سەدەیان بەیەکسان یان بەشێوەیەکی نزیک وەسف دەکرێن.

ئێمە ئەم یەکخستنە وەک بەڵگە وەرناگرین، بەڵکو وەک نیشانەیەکی مێتۆدۆلۆجی. ئەگەر نەریتی سەربەخۆ بگاتە وەسفێکی هاوشێوە، ئیمکانی ئەوە زیاتر دەبێت کە ئاماژە بە بنیادێکی ڕاستەقینەی ئەزموونی دەکەن، هەرچەندە دۆخی ئۆنتۆلۆجیکییان کراوە مابێت. ئەم چاودێرییە هۆکارە بۆ پیشاندانی بەراوردکارییانەی وەسفی وەسفی بوونەوەرمان.

ئەدەبیاتی بنەڕەتی (زانستی ئایینی بەراوردکاری):

  • Hanegraaff, Wouter J. (Ed.): Dictionary of گنۆسیس and Western Esotericism. Brill, Leiden 2005.
  • Smith, Jonathan Z.: Map Is Not Territory. Studies in the History of Religions. Brill, Leiden 1978.

کارە بنەڕەتییەکانی زیاتر لە لیستەی سەرچاوەکان.