فۆنگ، بای خزمەتکار لە ڤیەتنام
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
فۆنگ خوداوەندێکە لە نەریتی ڤیەتنامیدا.
تان گیۆ (Than Gio)، بای خزمەتکاری فەرمانڕەوای ئاسمان. بەگوێرەی تێکستە کۆنەکان، ئەو وەک بای خزمەتکار لە ڤیەتنام هەژمار دەکرێت. فۆنگ ڕۆحی بای ڤیەتنامە، و پێشکەشکردنەکە ڕوون دەکاتەوە ئەم شێوەیە لە چ چوارچێوەیەکدا گێڕدراوەتەوە. فۆنگ لە ئەفسانەی خەڵکیدا وەک ڕۆحی بای ڤیەتنام باس دەکرێت.
فۆنگ، کە زۆرتر بەناوی تان گیۆ (Than Gio) دەناسرێت، ڕۆحی بای ڤیەتنامیە. بۆ ڕاستگۆیی لە هەڵسەنگاندنکردندا: ئەمە خوداوەندێکی گەورە و بەفراوانی پەرستراو نییە، بەڵکوو تەنیا کەسایەتییەکی گشتی لە باوەڕی گەلییە بەبێ نەریتی تایبەت بە خۆی، وا هەژمار دەکرێت وەک خزمەتکاری فەرمانڕەوای ئاسمان.
وەک هێزێکی سرووشتی خزمەتکار، تان گیۆ گەرمی پەرش دەکات، هەورەکانی باران بەرەوپیش دەبات و بەرهەمی کێڵگە بەرز دەکاتەوە. هیچ وێنەسازی بەڵگەداری نییە، و هیچ نەریتی پەرستنی تایبەت بۆ ئەو تۆمار نەکراوە؛ با تەنیا لەناو ئایین و ئاهەنگی کەشوهەوا و بارانەکاندا ئاماژەی پێدەکرێت.
جۆر: ڕۆحی با لە باوەڕی گەلی، خزمەتکاری فەرمانڕەوای ئاسمان
سەرچاوە: باوەڕی گەلی ڤیەتنامی
دەقەکان: چیرۆکی گەلی، Lĩnh Nam chích quái، کۆکراوەکانی فۆلکلۆر
ماوە: باوەڕی گەلی، بە شێوەیەکی کەم دۆکیومێنتکراو
دیمەن: هیچ وێنەسازی بەڵگەدار نییە
دەستەبەندی مێژوویی
سەردەمی دەقەکان
ڕۆحی با پەیوەندیدارە بە باوەڕی گەلی ڤیەتنامی و بە شێوەیەکی کەم دۆکیومێنتکراوە؛ چیرۆکی گەلی سەبارەت بە ڕۆحێکی با هەن، بەڵام تەنیا چیرۆکن، نەک نەریتێکی ڕێکخراو.
بواری باڵاوبوونەوە
ڤیەتنام؛ بیرۆکەکە لە پلاندانانی فەرمانبەرانی ئاسمانی وەرگیراوە، کە تیایدا هێزی سرووشتی وەک فەرمانبەرانی فەرمانڕەوای ئاسمان بیر لێدەکرێتەوە.
دۆخی سەرچاوەکان
لاواز: تان گیۆ کەسایەتییەکی لاکناوییە بەبێ نەریتی خۆی. وێنەسازییە بریسکداری تیوقاڵ بلۆگی گەشتیارییەکان بەڵگە نییان بۆ؛ ئەمە بە ڕاستگۆیی دەبێ بگوترێت.
ناو و شێوازەکان
ڤیەتنامی: تان (Than) واتای خودا یان ڕۆح، گیۆ (gio) واتای با، بۆیە خودای با یان ڕۆحی بایە. فۆنگ (Phong) وشەی سینۆ-ڤیەتنامیە بۆ با، ناوێکی دیاریکراو نییە. گرنگە: تان گیۆ بەشێک نییە لە سیستەمی تو-فاپ (Tu-Phap)، کە هەور، باران، هەورەتریشقە و بریسکە لەخۆدەگرێت، بەڵام بایان تێدا نییە.
وەسف
دیمەن
هیچ وێنەسازی بەڵگەدار نییە. باسکردنی بەناوبانگی وەک پیاوێکی بەهێزی ڕیشوداری کوت، لە بلۆگی گەشتیاری و ویکییەکانەوە هاتووە، نەک لە دۆکیومێنتی بەڵگەدارەوە.
کاریگەری
وەک هێزێکی سرووشتی خزمەتکار، تان گیۆ گەرمی پەرش دەکات، هەورەکانی باران دەجوڵێنێت و بەرهەمی کێڵگە بەرز دەکاتەوە؛ ئەمە خستنەڕووییەکی گشتییە. لە بیرۆکەی کۆسمۆلۆجیدا ئەو فەرمانبەر یان خزمەتکارە بۆ فەرمانڕەوای ئاسمان، ئۆنگ تڕۆی (Ong Troi) یان نگۆک هوانگ (Ngoc Hoang).
کارت: فۆنگ
گرنگترین ڕووکارەکانی ڕۆحی با بە یەک تیشکداندا.
باوەڕی گەلی ڤیەتنامی: کەسایەتییەکی گشتی بای پلاندانانی فەرمانبەرانی ئاسمانی، بەشێک نییە لە سیستەمی تو-فاپ.
کەشوهەوا و بەرهەمی کێڵگە: با گەرمی پەرش دەکات و هەورەکانی باران بەسەر زەویدا دەبات.
هیچ وێنەسازی بەڵگەدار نییە؛ پیاوی بەهێزی ڕیشوداری کوت داهێنانێکی بلۆگی گەشتیاری و ویکییەکانە.
هێزی سرووشتی خزمەتکار بەبێ خراپی، فەرمانبەری فەرمانڕەوای ئاسمان ئۆنگ تڕۆی یان نگۆک هوانگ.
هیچ نەریتی پەرستنی تایبەت بۆ خۆی نییە؛ با تەنیا لەناو ئایین و ئاهەنگی کەشوهەوا و بارانەکاندا ئاماژەی پێدەکرێت. فۆرمولی پاراستنی گوایی نییان بەڵگە نییان.
بایەک لە پلاندانانی فەرمانبەرانی ئاسمانی
تان (Than) واتای خودا یان ڕۆح، گیۆ (gio) واتای با؛ فۆنگ (Phong) وشەی سینۆ-ڤیەتنامیە بۆ با و ناوێکی دیاریکراو نییە. بۆ جیاکردنەوە گرنگە: تان گیۆ بەشێک نییە لە سیستەمی تو-فاپ، کە هەور، باران، هەورەتریشقە و بریسکە لەخۆدەگرێت، بەڵام بایان تێدا نییە.
لە بیرۆکەی کۆسمۆلۆجیدا، تان گیۆ فەرمانبەر یان خزمەتکارە بۆ فەرمانڕەوای ئاسمان ئۆنگ تڕۆی یان نگۆک هوانگ، پۆستێکی بچووک لە پلاندانانی فەرمانبەرانی ئاسمانیدا. چیرۆکی گەلی سەبارەت بە ڕۆحێکی با هەن، بەڵام تەنیا چیرۆکن و بنەمای هیچ نەریتی ڕێکخراو دانانێن.
کەسایەتییەکی لاکناوی کۆکراوەکان
لە کۆکراوەکانی سەردەم، بلۆگی گەشتیاری و ویکییەکانی هەواداران، تان گیۆ وەک خودای بای ڤیەتنامی سەیرکراوە، زۆربەی کات بەبێ بەڵگەی سەرچاوەی سەرەکی و هەندێک جار بە هەڵە تێکەڵ کراوە بە سیستەمی تو-فاپ؛ لە ڕوانگەی زانستییەوە ئەو کەسایەتییەکی لاکناوییە.
لە ڕوانگەی زانستی-ئایینییەوە، تان گیۆ وەک هێزێکی سرووشتی خزمەتکار خراپ نییە، بەڵام هەڵسەنگاندنەکە خۆی بەهۆی لاوازی دۆکیومێنتی نادڵنیایە. سێ ڕوونکردنەوەی گرنگ هەن: ئەو بەشێک نییە لە تو-فاپ. فۆنگ وشەیە بۆ با، ناو نییە. و هیچ نەریتی پەرستنی تایبەت بۆ خۆی نییە؛ بەڕاستگۆیی دەبێ وەک کەسایەتییەکی لاکناوی بە دۆکیومێنتی لاواز نواندراوە.
ئایینی کەشوهەوا لەجیاتی نەریتی خۆی
نەریتی پەرستنی تایبەت بۆ تان گیۆ تۆمار نەکراوە؛ با تەنیا لەناو ئایین و ئاهەنگی کەشوهەوا و بارانەکاندا ئاماژەی پێدەکرێت. فۆرمولی پاراستن یان تیلسمی گوایی تایبەت دژی ڕۆحی با لە هیچ سەرچاوەیەکی متمانەپێکراودا بەڵگە نییان؛ ئەمە بە ڕاستگۆیی دەبێ بگوترێت. ئەوەی بۆ ئەم بابەتە نزیک بێتەوە، ڕووبەڕووی خودای گەورەی گەردەلوول نابێتەوە، بەڵکوو کەسایەتییەکی کارگیری بێدەنگی باوەڕی کەشوهەوا دەبینێت.
تان گیۆ و خودای بای ئاسیای ڕۆژهەڵات
لە ڕوانگەی بیرۆکەیی، تان گیۆ نزیکە لە فینگ بۆ (Feng Bo) چینی، واتا فەرمانڕەوای بای فی لیان، چونکە بیرۆکەی ڤیەتنامی لە پلاندانانی فەرمانبەرانی ئاسمانی وەرگیراوە. بەڵام بەپێچەوانەی فوجین یان خودای بای ژاپۆنی شیناتۆبی، هیچ نەریتی پەرستن و وێنەسازی خۆی نییە؛ هەروەها بای مۆنسۆنی فلیپینی هاباگات بە شێوەیەکی زۆر ڕوونتر گێڕدراوەتەوە.
پرسیارە باوەکان سەبارەت بە فۆنگ
ئایا فۆنگ خودایەکی گەورەی بای ڤیەتنامییە؟
نەخێر. ئەمە کەسایەتییەکی گشتی باوەڕی گەلییە بەبێ نەریتی خۆی، وا هەژمار دەکرێت وەک خزمەتکاری فەرمانڕەوای ئاسمان.
ئایا تان گیۆ بەشێکە لە سیستەمی تو-فاپ؟
نەخێر. ئەمە هەور، باران، هەورەتریشقە و بریسکە لەخۆدەگرێت، بەڵام بایان تێدا نییە.
ئایا فۆنگ ناوێکی دیاریکراوە؟
نەخێر. فۆنگ وشەی سینۆ-ڤیەتنامیە بۆ با؛ کەسایەتییەکە بەخۆی زۆرتر بەناوی تان گیۆ ناسراوە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- فی لیان – فەرمانڕەوای بای چینی فینگ بۆ وەک نموونەی بیرۆکەیی
- شیناتۆبی – خودای بای ژاپۆنی بە نەریتی زیندوو
- هاباگات – بای مۆنسۆنی فلیپینی
- تیلسم، مۆمی پاراستن، خوێ – ئامرازی پاراستنی گێڕدراو
- قوتبنامەی پاراستن – ئامرازی پاراستن بە یەک تیشکداندا
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک خودای با لە باوەڕی گەلی ڤیێتنامی، فۆنگ (Phong)، کە بە ناوی تان جیۆ (Than Gio) لە باوەڕی گەلی ناسراوە، بە ئاگایانە شێوەیەکی هێمن و بێدەنگ نواندووە: نەک گەورەی پەرستگا، بەڵکوو بایەکی خزمەتکارە کە گەرمی پەرت دەکاتەوە و هەوری باران بەسەر کێڵگەکاندا دەبات.
