لاک لۆنگ کوان، باوکی مارینەی سەد هێلکەکە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
لاک لۆنگ کوان خوداوەندی نەریتی ڤیێتنامییە.
باوکی مارینەی ڤیێتنامییان و باپیرەی پاشاکانی هونگ. لاک لۆنگ کوان وەک گەورەی مار و باپیرەی ڤیێتنام دادەنرێت، و ئەم بابەتە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ئەم چیرۆکە سەرەتاییە پێکهاتووە.
لاک لۆنگ کوان، کە بە لاک لۆنگ کوان (Lac Long Quan) ی وەرگێردراو ناسراوە، گەورەی مارینەی لاک (Lạc)ـە و کەسایەتییەکی ناوەندییە لە داستانی سەرەتای ڤیێتنامی. ئەو پەری چیای ئائو کۆ (Âu Cơ) دەخوازێت؛ لە کیسەکەی ئەو کە سەد هێلکەی تێدایە، گەل دروست دەبن، بۆیە پێیان دەگوترێت منداڵانی مار، نەوەکانی پەری.
جۆر: پاشای مار-ڕەگەز
سەرچاوە: زارەکی، لە سەدەی ١٤/١٥ نووسراوەتەوە
دەقەکان: لینه نام چیک کوای (Lĩnh Nam chích quái)، دای ڤیێت سو کی (Đại Việt sử ký)
سەردەم: پێش مێژوویی تا سەردەمانی ناوین
دیمەن: پاشای مار، باپیرەی ڕەگەز
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
نەریتی زارەکی، لە سەدەی ١٤/١٥ نووسراوەتەوە بۆ بنیاتنانی سەروەریی ڤیێتنامی.
بواری باڵاوبوونەوە
باکووری ڤیێتنام، دیلتای ڕوباری سوور بە ناوچەی سەرەکی فۆ تۆ (Phú Thọ).
دۆخی سەرچاوەکان
کەم و بە شێوەیەکی نیشتمانی نیشانکراو؛ سەرچاوە سەرەکییەکان کرۆنیکی دواخۆنانە.
ناو و شێوازەکان
ڤیێتنامی: لاک لۆنگ کوان بە واتای گەورەی مار لە لاکـدا دێت؛ لۆنگ ڤوۆنگ (Long Vương) ناونیشانی ڤیێتنامییە بۆ پاشای مار.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
ئەو نوێنەری ئاو، دەریا و مارە؛ ئائو کۆ نوێنەری چیا و ئاگرە.
کاریگەری
وەک لەناوبەری کێمانی، دیوی ماسی و دیوی گەڵا دەکوژێت، وەک هێنەری کولتوور فێری کشتوکاڵ دەکات.
پرۆفایل: لاک لۆنگ کوان
گرنگترین لایەنەکانی باوکی مارینە بە یەک نیگا.
داستانی سەرەتای ڤیێتنامی، بە دواخۆنی لە سەدەی ١٤/١٥ نووسراوەتەوە.
ڕەگەزنامە و یەکێتی گەلی ڤیێتنامی.
پاشای مار-ڕەگەز، لە وێنەکاندا لەگەڵ جەستەی مار دەورە دراوە.
باپیرەی ڕەگەز و هێنەری کولتوور؛ گەورەترین کوڕەکەی بنەماڵەی هونگ دادەمەزرێنێت.
ئایینی باپیرانی لە بین دا (Bình Đà)، جەژنی پاشاکانی هونگ لە مانگی سێیەمی مانگی هەیوان.
پاشای ماری چینی (لۆنگ ڤوۆنگ)؛ جیاکردنەوە لە فایا ناگا (Phaya Naga).
مار، پەری و سەد هێلکەکە
لەبەر ئەوەی مار و پەری ناتوانن بە شێوەیەکی هەمیشەیی پێکەوە بژین، هەردووکیان جیا دەبنەوە: پەنجا منداڵ لەگەڵ باوک بۆ دەریا دەڕۆن، پەنجا منداڵی دیکە لەگەڵ دایک بۆ ناوچەی چیایی. گەورەترین کوڕ دەبێتە یەکەم پاشای هونگ و فۆنگ چاو (Phong Châu) دادەمەزرێنێت. دواخۆنینەکە هەندێک جار وەک نامتمانەپێکراو دادەنرێت.
لە پەرتووکی قوتابخانەوە بۆ ناوی شەقام
لاک لۆنگ کوان بنەمای سەرەکی داستانی نیشتمانی ڤیێتنامی و پەرتووکی قوتابخانەیە. لە ڕووی زانستی ئایین، ئەم داستانە ڕەگەزنامە و یەکێتی وەک یەکبووی مار و پەری ڕوون دەکاتەوە، کە پاشتر دەگۆزرێتەوە بۆ ئایینی باپیرانی.
ئایینی باپیرانی نەک بەرگری
پەرستن لە چوارچێوەی ئایینی باپیرانی، نەک بەرگری: کارمەند و گەل پەرستگای نۆی (Nội) لە بین دا بنیاد ناوە، ئێستا وەک یادگاری نیشتمانی. تیلسم بۆ پەرستنی باپیران بەکاردێت، بخوور بۆ زنجیرەرۆیشتن، زەنگ بۆ ناوچەی پیرۆز.
بەراوردی پاشاکانی مار لە ئاسیای ڕۆژهەڵات
پرسیارە باوەکان دەربارەی لاک لۆنگ کوان
بۆچی سەد کوڕ لە هێلکە؟
لە زەماوەندی لەگەڵ ئائو کۆ کیسەیەک لەگەڵ سەد هێلکە دروست بوو، باپیرانی سەرەتای ڤیێتنامییان.
بە شێوەی مێژوویی سەلماوە؟
نەخێر، بە دواخۆنی نووسراوەتەوە و هەندێک جار وەک نامتمانەپێکراو رەتکراوەتەوە.
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی وردتر لە لیستی سەرچاوەکان.
لە ئاستی نێودەوڵەتی وەک لاک لۆنگ کوان مارینە ناسراوە، بەڵام لاک لۆنگ کوان هەر باپیرەی ڤیێتنامییە دەمێنێتەوە: پەیمانی لەگەڵ ئائو کۆ منداڵانی مار و نەوەکانی پەری دەبنیاتنێت.
