نیینچن تانگلها، پەروەردەی نیینەکان لە ترانسهیمالایا

نیینچن تانگلها خودایەکە لە نەریتی تیبەتی.

بەهێزترین پاسەوانی تیبەتی باکوور، هاوسەری دەریاچەی ناموتسو.

نیینچن تانگلها

نیینچن تانگلها خودایەکی چیایی بەهێزی تیبەتی ناوەندییە و هەروەها بەرزترین چیای ترانسهیمالایاشە، بە بەرزی نزیکەی ٧١٦٢ مەتر. وەک خودای چیای تیبەتی ناوەندی، بە بەهێزترین خودای پاسەوان لە تیبەتی باکوور دادەنرێت.

بەڵام سیفەتی دووانییە: هەروەها روحێکی نیینی و باران‌تەرشی ترسناکە کە پێشتر قوربانی خوێن و ئاژەڵ پێشکەش دەکرا. لەگەڵ دەریاچەی ناموتسو، خواژنی دەریاچە، وەک هاوسەر جووت کراوە؛ چیا و دەریاچە بەیانی دووگیان‌ترین جووتی خوداییی تیبەت پێک دەهێنن.

بە کوورتی: نیینچن تانگلها

جۆر: بەهێزترین خودای پاسەوانی تیبەتی باکوور، خودای باران‌تەرش و کەشووهەوا
سەرچاوە: پەرستنی چیای پێش-بوودایی تیبەتی
دەق: دەقی ئایینی و نویژ، نیبیسکی-ووئیکوویتش و توێژینەوەی نوێتر
سەردەم: پێش-بوودایی، پاشان چوونەتەوە ناو بوودایزم
ڕوخسار: سوارکارێکی سپی لەسەر ئەسپێکی سپی

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

پیکەرەکە پێش-بوودایییە و چووەتەوە ناو بوودایزم؛ بەڵگەکان لە دەقی ئایینی و نویژ تا لێکۆڵینەوەی کلاسیکی نیبیسکی-ووئیکوویتش درێژ دەبنەوە.

بواری باڵاوبوونەوە

ترانسهیمالایا و تیبەتی ناوەندی، نزیک لاسا؛ زیاتر لە تیبەتی باکوور دەپەرسترێت، هەروەها زیارەتکاران بۆ کۆتاچیا و دەریاچەی ناموتسو دەیانگرن.

دۆخی سەرچاوەکان

باش بەڵگەکراو: نیبیسکی-ووئیکوویتش، کارمای و توێژینەوەی نوێتر، هەروەها نویژی ئایینی بۆ خودای دەشت.

ناو و شێوازەکان

تیبەتی: ناوەکە نیین، پۆلێکی روحی بەهێز و زۆرجار مەترسیداری خۆجێیی، لەگەڵ چن، مانای گەورە، تانگ، دەشت یا دەشتی بەرز، و لها، خودا، تێکەڵ دەکات. لە ڕوانگەی زمانەوانی، خودای دەشت نزیکترە؛ وەرگێڕانی گەلی خودای گرین ئازادترە. بە سەرۆکی خودا نیینەکان دادەنرێت.

کەسایەتی و کارکرد

ڕوخسار

نیینچن تانگلها سوارکارێکی سپی لەسەر ئەسپێکی سپییە. شێوازەکانی جیاوازییان هەیە لەنێوان گۆچانێک بە واجرای پێنج‌گوشە یان قامچییەکی ئەسپ لە دەستی ڕاست و زنجیرەیەکی نویژی کریستالی لە دەستی چەپ؛ سیفەتی جەنگاوەری-شاهانەیە.

کاردانەوە

ئەو بەهێزترین خودای پاسەوانی تیبەتی باکوورە، بەڵام لە پارچەیەکی نەریتی گەلی، خودایەکی باران‌تەرش و کەشووهەوایی ترسناکە کە پێشتر قوربانی خوێن و ئاژەڵ پێشکەش دەکرا، هەروەها پاسەوانی گەنجینەیە. دەریاچەی ناموتسو، دەریاچەی ئاسمانی، مێینەیە، خواژنی دەریاچە و هاوسەرەکەی، یەکێک لە دوازدە تێنما.

کارتی ناسنامە: نیینچن تانگلها

گرنگترین لایەنەکانی خودای کێو بە یەک نەزەر.

کۆنتێکستی کەلتووری

پێش-بوودایی، یەکێک لە چوار خودای گەورەی چیایی و بەشێک لە نۆ خودای بەدیهێنەرەکان، یول لها و سکو لهایەکە کە پەیوەندیدارە بە پاشایانی سەرەتای تیبەت.

بەرپرسیارە بۆ

تیبەتی باکوور و خەڵکەکەی: پاسەوانی خاکەکە، هەروەها دەسەڵات بەسەر باران‌تەرش و کەشووهەوا، و پاسەوانی گەنجینەی خۆشراپاردراو.

دەرکەوتن

سوارکارێکی سپی لەسەر ئەسپێکی سپی، جەنگاوەری-شاهانە؛ لە دەستی ڕاست گۆچانی واجرا یان قامچی ئەسپ، لە دەستی چەپ زنجیرەیەکی نویژی کریستالی.

بواری کاریگەری

بەهێزترین خودای پاسەوانی تیبەتی باکوور، خودای باران‌تەرش و کەشووهەوای ترسناک، پاسەوانی گەنجینە؛ لەگەڵ خواژنی دەریاچەی ناموتسو وەک هاوسەر جووت کراوە.

پەرستن

قوربانی دووکەلی سانگ، فلاگی نویژ و کۆمەڵبەردی لاتسه لەسەر پاسگەکان، کۆرا بەدەوری دەریاچەی ناموتسو و کۆتاچیا، هەروەها نویژی ئایینی بۆ خودای دەشت.

پەیوەندیدار

خزمی یارلها شامپو، ئۆدی گونگیال و ماچین پومرا؛ وەک پۆزیشنی باکوور بەشێکە لە سیستەمی چوارتایی و نۆتایی خودا چیاییان.

لە سەرۆکی نیین بۆ پاسەوانی دارما

نیینچن تانگلها پێش-بوودایی یەکێک لە چوار خودای گەورەی چیایی و بەشێک لە نۆ خودای بەدیهێنەرەکانە، یول لها و سکو لهایەکە کە پەیوەندیدارە بە پاشایانی سەرەتای تیبەت. ناوەکەی وا ناسیوی دەکات کە سەرۆکی نیینەکانە، پۆلێکی روحی بەهێز و زۆرجار مەترسیداری خۆجێیی.

بوودایزم قبوولی نەکرد بەبێ ئەوەی گیرودانی نەبن: پادماسامبهاوا بە سویند ملکەچی کرد و گۆرانکاری کرد بۆ پاسەوانی دارما. سیفەتی دووانی کۆنی ماوەتەوە؛ تەنانەت وەک پاسەوانی ئایینەکە، ئەو خودای ترسناکی باران‌تەرش و کەشووهەواییە کە پێشتر قوربانی خوێن و ئاژەڵ پێشکەش دەکرا.

پاڵنانەوە و شیکردنەوە

یەکەم سەرکەوتن بۆ لوتکەی سەرەکی لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن هێزێکی گەشتکاری ژاپۆنییەوە بەدی هات؛ دەریاچەی ناموتسو ئێستا وێنەیەکی سەرنجراکێشی گەشتیاری تیبەتە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایین، نیینچن تانگلها بەگشتی خودایەکی پاسەوانە، بەڵام روحێکی نیینی دووسیفی و ترسناکە کە دەسەڵاتی باران‌تەرشی هەیە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: ئەو نییە بەرزاییی تانگگولا؛ نییە تەنیا پاسەوانێکی بوودایی پاک، بەڵکو سەرەتا پێش-بوودایییە؛ ناموتسو مێینەیە، خواژنی دەریاچە و هاوسەرەکەی، نەک نێرینە؛ خودای دەشت لە ڕوانگەی زمانەوانی وردترە لە خودای گرین؛ بەرزی ٧١٦٢ مەترە؛ و شێوازەکە نابێت تەنیا بە قامچی یان واجرا سنووردار بکرێت.

کۆرا، لاتسه و نویژ بۆ خودای دەشت

بەڵگە راست ئەوانەن: قوربانی دووکەلی سانگ، فلاگی نویژ و کۆمەڵبەردی لاتسه لەسەر پاسگەکان، هەروەها کۆرا بەدەوری دەریاچەی ناموتسو و کۆتاچیا؛ زیاد لەسەری ئەمانە نویژی ئایینی بۆ خودای دەشت دێت. سووڕدانەوەی دەریاچە و چیا هەردوو نیوەی جووتی خودایی بەیەکەوە دەبەستێتەوە: ئەوەی ڕێزلێنانی خودای چیا دەکات، لە هەمان کاتدا خواژنی دەریاچەی ئاسمانی ڕێز لێدەگرێت.

خودای چیا لە ناو سیستەمەکاندا

نیینچن تانگلها نمایەندەی پۆزیشنی باکوورە لە سیستەمی چوارتایی و نۆتایی خودا چیاییان، و خزمی یارلها شامپو، ئۆدی گونگیال و ماچین پومرایە، برای لە ئامدو. لە ناوچەی هیمالایا، خوومبیلا و میۆلانگسانگما وەک خودا چیاییان لەگەڵیدا ڕادەوەستن.

پرسیارە باوەکان دەربارەی نیینچن تانگلها

نیینچن تانگلها چی مانایی هەیە؟

بە نزیکەیی خودا نیینی گەورەی دەشت؛ نیین پۆلێکی روحی بەهێز و زۆرجار مەترسیدارە، کە ئەو سەرۆکیانە.

دەریاچەی ناموتسو چییە؟

دەریاچەی ناموتسو مێینەیە، خواژنی دەریاچە و هاوسەری خودای چیا؛ ئەوان دووگیان‌ترین جووتی خوداییی تیبەت پێک دەهێنن.

ئایا خودایەکی چاکخوازە؟

بەگشتی بەڵێ، بەڵام روحێکی نیینی و باران‌تەرشی دووسیفی و ترسناکە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

تیبەت – هەموو ئەو بوونەوەرانەی جیهانی باوەری تیبەتی
ماچین پومرا – برای و خودای چیای جەنگاوەری ئامدو
خوومبیلا، میۆلانگسانگما – خودا چیاییانی هیمالایا
دووکەلدان، تیلیسم، مۆمی پاسەوانی – ئامرازی پاسەوانی نەریتی
قوتوپاسی پاسەوانی – ئامرازی پاسەوانی بە کوورتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک خودای چیای ناوەڕاستی تیبەت و هاوسەری دەریاچەی نامتسو (Namtso)، نیێنچێن تانگلها (Nyenchen Tanglha) هەردوو ڕوخساری خۆی لە شاخستانەکە پیشان دەدەت: پاسەوانی متمانەپێکراوی باکوور و لە هەمان کاتدا گەورەی ترسناکی زریان و کەشوهەوا.