چوللاچاکی، هاوڕێی درۆیین لە دارستانی هەور

چوللاچاکی روحێکە لە داستانەکانی کوئچوای دارستانی ئامازۆنی پیرو.

پێیەکی نایەکسان هاوڕێی درۆیین لە دارستاندا ئاشکرا دەکات. لە دارستانی هەورەوانی پیروودا، چوللاچاکی وەک مامۆستای فێڵ و شێواندنی ناسینەوە دانراوە.

روحکوئچوا

چوللاچاکی

چوللاچاکی روحێکی گۆڕانکاری‌شێوەی دارستانی ئامازۆنی پیروییە، کە بە پێیەکی نایەکسان دەناسرێتەوە. شێوەی کەسێکی متمانەپێکراو یان ئاژەڵێکی نێچیر وەردەگرێت بۆ ئەوەی مرۆڤ بۆ ناوەڕاستی دارستان ببەزێنێت و لە ڕێگا وون بکات؛ نیشانەی ڕاستەقینەی ئەو پێیە خۆیانی گیانکەرەوەیە.

ئەو لە کولتووری هۆزی-میستیزۆی ئامازۆنی پیرو جێگیر بووە، لە زمانی ئیسپانیدا هەندێک جار پێی دووئێندی (Duende) دەوترێت. قوربانییەکانی یا وون دەبن یان بە گێژاوی مێشک دەگەڕێنەوە؛ لەگەڵ ئەوەشدا، لای کوراندیرۆکانی وێخیتالیزم (Vegetalismo) وەک پاسەوانێک سەیر دەکرێت کە پەیوەندی لەگەڵدا دەبەسترێت.

بە کوورتی: چوللاچاکی

جۆر: روحی پاسەوانی دارستانی گۆڕانکاری‌شێوە لەگەڵ تایبەتمەندی فێڵبازی
سەرچاوە: کولتووری هۆزی-میستیزۆی ئامازۆنی پیرو
دەقەکان: گێڕانەوەی زارەکی، بەنووسراوکراو لە سەدەی 20 و 21 (لونا، گاو)
ماوە: بە زارەکی گەیشتووە تا ئێستا
ڕوخسار: بچووک، ناشرین، بە پێیەکی نایەکسان، زۆرجار لەشی منداڵ لەگەڵ دەموچاوی پیر

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

گێڕانەوەی زارەکی، تەنها لە سەدەی 20 و 21دا بەنووسراوکراوە، بەتایبەتی لە لاکی توێژینەوەی شامانۆلۆژیدا.

بواری باڵاوبوونەوە

دارستانی ئامازۆنی پیرو، بەتایبەتی ناوچەکانی لۆرێتۆ، ئوکایالی و سان مارتین.

دۆخی سەرچاوەکان

لاواز: لەگەڵ گێڕانەوەی چیرۆکیی، بەتایبەتی لاکی شامانۆلۆژی، سەرەکی لێکۆلینەوەکانی وێخیتالیزمی لوئیس ئێدواردۆ لونا، ئەم بوونە هەڵگردەکات.

ناو و شێوازەکان

کوئچوا: لە chulla‏، بە واتای نایەکسان یان تاک، و chaki‏، بە واتای پێ، ئیتر بە واتای پێی-نایەکسان. لە زمانی ئیسپانیدا روحی دارستان هەندێک جار دووئێندی (Duende) پێ دەوترێت.

شێوەی دەرکەوتن

ڕوخسار

چوللاچاکی بچووک و ناشرینە، زۆرجار لەشی منداڵ لەگەڵ دەموچاوی پیر، و زۆرجار وەک گۆڕانکاری‌شێوە دەردەکەوێت. نیشانەی سەرەکیی ئەو پێیەکی نایەکسان یان بەرگژکراوەیە: ئەمە سروشتی سرووشتی سەرتاسەریی لە شتی بە دیارە ئاسایی‌دا نیشان دەدەت.

کاریگەری

چوللاچاکی قوربانییەکانی خۆی سەرلێشێواو و وون دەکات، بەشێوەیەک کە وون دەبن یان بە گێژاوی مێشک دەگەڕێنەوە. دەتوانێت بۆ ئاژەڵ بگۆڕدرێت و سزای شکاندنی تابوو وەکوو ڕاوکردنی زیادە یا کوشتنی ئاژەڵانی سکپڕ دەدەت.

پرۆفایل: چوللاچاکی

گرنگترین لایەنەکانی پێی-نایەکسان بە یەک بەینێک.

نەریت

کولتووری هۆزی-میستیزۆی ئامازۆنی پیرو؛ لە وێخیتالیزمی شامانیدا، ئەم روحە لای کوراندیرۆکان وەک پاسەوانێک سەیر دەکرێت کە پەیوەندی لەگەڵدا دەبەسترێت.

پەیوەست بە

هەموو ئەو کەسانەی سەردانی دارستان دەکەن، بەتایبەتی بێ ڕێزیان؛ لە بەرامبەردا، ئەوانەی خواستی چاکە دەبنە دەتوانێت بپارێزێت یان بۆیان خۆشی بکات.

دەرکەوتن

بچووک، ناشرین، بە پێیەکی نایەکسان؛ زۆرجار لە شێوەی کەسێکی متمانەپێکراو یان ئاژەڵێکی نێچیردا.

بواری کاریگەری

ونبووندنەوە و سەرلێشێواندنی قوربانییان، سزادانی شکاندنی تابوو وەکوو ڕاوکردنی زیادە یان کوشتنی ئاژەڵانی سکپڕ.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

سەیری پێی هاوڕێیانت بکە لە دارستاندا؛ لە جۆرەکانی هەندێک، پێکەنین لێی وەردەگیرێت یان بۆ زاوزێ بانگ دەکرێت بۆ سەلماندنی پێیەکانی.

پەیوەندیدار

کوروپیرا (Curupira)ی بەرازیلی بە پێی هەردوولا بۆ پاش گۆڕاو، لێشی (Leshy)ی سلاڤی، و دووئێن (Douen)ی کارایبی.

پێی-نایەکسان: ناو، دووئێندی و دارە مامۆستا

ناوەکە کوئچوایە لە chulla‏، بە واتای نایەکسان یان تاک، و chaki‏، بە واتای پێ، ئیتر بە واتای پێی-نایەکسان. ئەم روحە لە کولتووری هۆزی-میستیزۆی ئامازۆن جێگیر بووە و لە زمانی ئیسپانیدا هەندێک جار دووئێندی پێ دەوترێت.

ئەو ڕۆڵێکی تایبەت لە بارودۆخی شامانی وێخیتالیزمدا دەبینێت: دارەکەی چوللاچاکی کاسپی ڕەگی وەک پێ دروست دەکات و وەک ڕووەکی فێرکردن لە پارێزی شامانیدا سەیر دەکرێت؛ چاکەرەکە کوراندیرۆ یان وێخیتالیستایە. بەم شێوەیە چوللاچاکی تەنها ڕوخسارێکی ترسناکی چیرۆکەکان نییە، بەڵکوو بوونێکی گرنگی نەریتێکی چاکسازیی زیندووشە.

لەنێوان ئێکۆموزیۆم و مانەوەگای ئایاواسکا

چوللاچاکی دیاردەیەکی جێگیری ناسنامەی ئامازۆنی پیرو و گەشتیاری کولتووریی، لەنێویشدا وەک سەرچاوەی ناوی مانەوەگاکانی ئایاواسکا و ئێکۆموزیۆمێک لە نزیک ئیکیتۆس. لە بلۆگی چیرۆکەکان، هونەر و بارودۆخی مانەوەگاکاندا ئامادەیە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایین، چوللاچاکی روحی پاسەوانی دارستان و خاوەن ئاژەڵانە بە تایبەتمەندی فێڵبازی، کە ئیتیکیی ژینگەیی لە ڕێگای ترس و ڕێزەوە جێگیر دەکات؛ پێی هەڵەکە نیشانەی مەترسیی چۆڵەوانییە. ئەو دووڕوویانە: پاسەوان و فێڵبازە بەیەکەوە، بێ ڕێزان سزا دەدات و خواستی چاکە دەپارێزێت یان بۆی خۆشی دەکات.

سەیری پێ بکە: ئاشکراکردن و ڕێزگرتن

لە سەرچاوەکاندا جێگیرکراوە کە ئاشکراکردن بە سەیرکردنی پێیان دەبێت، چونکە پێی نایەکسان یان بەرگژکراو چوللاچاکی ئاشکرا دەکات؛ لە جۆرەکانی هەندێک، پێکەنین لێی وەردەگیرێت یان بۆ زاوزێ بانگ دەکرێت بۆ سەلماندنی پێیەکانی. لەگەڵ ئەوەشدا یاساکانی ڕێزگرتن گرنگن، تەنها بەقەدەر پێویست وەربگیرێت و مۆڵەت داوا بکرێت. لە وێخیتالیزمدا ڕووەکی فێرکردنی چوللاچاکی کاسپی پارێز دەکرێت، و ئەم روحە لای کوراندیرۆکان وەک پاسەوانێک سەیر دەکرێت کە پەیوەندی لەگەڵدا دەبەسترێت.

پێی نایەکسان و خۆشەویستەکانی

نزیک‌ترین لاسایی، کوروپیرای (Curupira) بەرازیلی یە، بە پێیە سوڕاوەکانی، چەواشەکردنی ڕێگاوان و پاراستنی داریستان؛ لە چوللاچاکی (Chullachaqui) تەنها یەک پێ ناوەکسانە، بەڵام لە کوروپیرا هەردوو پێیەکان بەرەو پشتەوە ئاراستە کراون. لاسایی نزیکیشی هەیە لە لێشی (Leshy) سلاڤی، خاوەنی داریستان و گۆڕاوی شێوە، هەروەها دووئێن (Douen)ی کاریبی کە دەنگی ناسراو لاسایی دەکاتەوە و منداڵان بۆ ناو دار دەبات. لە هەمان ئامازۆنی پیرووش، ساچامامای (Sachamama) مارە دایک چاودێری داریستان دەکات.

پرسیارە باوەکان دەربارەی چوللاچاکی

چۆن چوللاچاکیی گورجاو دەناسرێتەوە؟

لە پێیانی نایەکسانەوە، یەکێکیان مرۆڤانە و ئەوی تریان ئاژەڵانە یان بەرگژکراوە؛ لەبەرئەوە ئامۆژگاری کراوە کە سەیری پێی هاوڕێیان بکرێت لە دارستاندا.

ئایا چوللاچاکی خراپە؟

دووڕوویانە: پاسەوان و فێڵبازە؛ بێ ڕێزان سزا دەدات، دەتوانێت خواستی چاکە بپارێزێت یان بۆیان خۆشی بکات.

ناوەکەی چی مانایە؟

کوئچوا chulla، بە واتای نایەکسان، و chaki، بە واتای پێ، ئیتر بە واتای پێی-نایەکسان.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

کوروپیرا (Curupira) – خزمە برازیلییەکەی کە پێیەکانی چەوتکراونەتەوە
ساچاماما (Sachamama) – دایکی مارەکانی ئامازۆنی پەروو
لێشی (Leshy) – فەرمانڕەوای دارستان و گۆڕانکارە شێوەی سلاڤی
ئامولێت، پێچوپەنای بەیفوس، بخوور کردن – ئامرازی پارێزەری کۆن
قوتوپامای پاڕاستن – کۆبینینی گشتی ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک گەیستەیەکی دارستانی ئامازۆن کە بە پێیەکی نەیەکسانی ئاشکراکەرەوە دیارە، چوللاچاکی (Chullachaqui) وریایییەکی سادە فێری خەڵک دەکات: ئەوەی لە دارستاندا تووشی کەسێکی متمانەپێکراو دەبێت، سەرەتا سەیری پێیانی دەکات، و ئەوەی بە ڕێزەوە پێی دارستان دادەنێت، کەمتر شتێکی لێ دەترسێت.