ساچاماما، مووشکە خێزەڵی دارستانی کۆن

ساچاماما ڕۆحێکی مێینەیە لە ڕوایەتی کیچوا لە ئامازۆنی پیرو.

بۆئای ماستاوی کۆن شاردراوەتەوە وەک قەدی دار. مووشکە خێزەڵی دارستانی کۆنی ساچاماما لە ڕوایەتدا بەشێوەیەکی نزیک بە نادیار تێکەڵ دەبێت لەگەڵ دەوروبەری خۆی.

روحکوئچوا

ساچاماما

ساچاماما، دایکی دارستان، بۆئایەکی گەورە و کۆنی ئامازۆنی پیرووە. بێ جوڵە و پۆشراو بە مۆس و لق و پۆپ، وەک قەدێکی دار کەوتووە ڕاکشاوە و ئاژەڵ و مرۆڤی بێ ئاگا بۆ خۆی ڕادەکێشێت تاکو بیانخوات. ئەو ڕۆحی پارێزەر و ئاماژەیەکی جەستەیی بۆ دارستانی بارانییە.

ئەو بە شێوەی زاراوەیی لەنێو کۆمەڵگای خۆجێیی-میستیزۆدا گەیشتووەتە ئێمە، وەک بەشێک لە سیستەمی بوونەوەرانی ماما، کە وەک ڕۆحی پارێزەری سرووشت کار دەکەن. زۆربەی کات ساچاماما پێکەوە لەگەڵ یاکوماما، دایکی ئاو، دەردەکەوێت.

بە یەک نیگا: ساچاماما

جۆر: ڕۆحی پارێزەری دارستان و هێزێکی سرووشتی کەسایەتیبووی لە شێوەی مووشک
سەرچاوە: ڕوایەتی زاراوەیی کۆمەڵگای خۆجێیی-میستیزۆی ئامازۆنی پیرو
دەق: کۆکراوەی ئەفسانەیی هاوچەرخ، ئەدەبیاتی شامانی (لونا، گاو)
ماوە: بە زاراوەیی گواستراوەتەوە تا ئێستا
دەرکەوتن: بۆئایەکی گەورە و کۆن، پۆشراو بە مۆس و ڕەگ و خۆڵ

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

ڕوایەتی زاراوەیی کە تەنها لە کۆکراوەی ئەفسانەیی هاوچەرخدا بە نووسین گەیشتووەتە ئێمە؛ مێژووی دەقی کۆنتر بوونی نییە.

بواری باڵاوبوونەوە

ئامازۆنی پیرو، بەتایبەت لۆرێتۆ، ئوکایالی، سان مارتین و مادرێ دێ دیۆس.

دۆخی سەرچاوەکان

زۆر کەم و زۆربەی کات پێکەوە لەگەڵ یاکوماما؛ نووسینێکی زانستی تایبەت بە ساچاماما بوونی نییە، وردەکارییەکان وەک ئاماژە بۆ قەبارە لە سەرچاوەی گشتی دێن.

ناو و شێوازەکان

کیچوا: لە sacha، بە واتای دارستان یان کێوی، و mama، بە واتای دایک، واتا دایکی دارستان. بەشی ناوی ماما ئەو بە سیستەمی بوونەوەرانی ماما دەبەستێتەوە، کە وەک ڕۆحی پارێزەری سرووشت دادەنرێن.

وەسف

دەرکەوتن

ساچاماما بۆئایەکی گەورە و کۆنە، کە لەشی پۆشراوە بە مۆس و ڕەگ و خۆڵ. شاردنەوەکەی وەک قەدی دار یان کەلێنی خۆڵ لە بنەڕەتدا گرنگە: ئەوەی وەک زەوی دیارە، لەوانەیە پێستی مووشک بێت.

کاریگەری

ساچاماما ڕاوچییەکی چاوەڕوانکاری بێ جوڵەیە: بێ جوڵە و شاردراوە نێچیر ڕادەکێشێت، دەیخوات، و بەلایەنی زۆرەوە جوڵە نییە. وەک چاودێر هاوسەنگی دارستان پارێزراو دەهێڵێتەوە؛ ئەوەی بۆی تێبگرێت تووشی سزا دەبێت، بەقووتدان، نەخۆشی، یان بۆران کە بەشێکی بۆ ئەو گیراوەتەوە.

پرۆفایل: ساچاماما

سەرەکیترین لایەنەکانی دایکی دارستان بە یەک نیگا.

نەریت

بەشێکە لە سیستەمی بوونەوەرانی ماما وەک ڕۆحی پارێزەری سرووشت؛ لە چوارچێوەی شامانیدا مووشکی گەورە لە ئایینەکانی ئایاهواسکادا وەک ڕۆحی بوونەوەری سەرەکی دەردەکەوێت.

پەیوەست بە

ئاژەڵ و مرۆڤانی بێ ئاگا کە زۆر نزیک دەبنەوە: هێزی ڕاکێشانی ئەوانەی کە پێیان وایە زەوییەکی چەسپاو پێدا دەڕۆن دەکێشێت.

دەرکەوتن

بۆئایەکی گەورە و کۆن، پۆشراو بە مۆس و ڕەگ و خۆڵ، بێ جوڵە وەک قەدی دارێکی کەوتووە.

بواری کاریگەری

هاوسەنگی دارستان، بەرهەمداری، و خولی ژیان و مردن؛ وەک نیشانەی سزا قووتدان، نەخۆشی یان بۆران.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

یاساکانی هەڵسوکەوتی کوراندێروسەکان: پێنانان بەسەر گردی نامۆدا، دار نەبڕین لە بلندییەکی بێ هۆ، داواکردنی ڕێگە و پێشکەشکردنی قوربانی.

جیاکردنەوە

یاکوماما وەک دایکی ئاوەکان، ڕۆحی ئاوی مرۆڤ‌شێوەی یاکورونا، و چاودێری دارستانی پیرو چوڵاچاکی.

دایکی دارستان: ناو و ڕوایەت

ناوەکە کیچواییە، لە sacha، بە واتای دارستان یان کێوی، و mama، بە واتای دایک، واتا دایکی دارستان. ساچاماما هی ڕوایەتی زاراوەیی کۆمەڵگای خۆجێیی-میستیزۆیە و بەشێکە لە سیستەمی بوونەوەرانی ماما وەک ڕۆحی پارێزەری سرووشت. لە چوارچێوەی شامانیدا مووشکی گەورە لە ئایینەکانی ئایاهواسکادا وەک ڕۆحی بوونەوەری سەرەکی و ئاماژە بۆ هێزی دارستان دەردەکەوێت.

سنووردارییەکی ڕاست دەربارەی سەرچاوەکان: نووسینێکی زانستی تایبەت بە ساچاماما بوونی نییە؛ وردەکارییەکان وەک ئاماژە بۆ قەبارە لە سەرچاوەی گشتی دێن و پێویستە وەک ئەوان بگیرێن.

گەشتیاری، کریپتۆزۆئۆلۆژیا و شیکردنەوە

ساچاماما بابەتێکی چەسپاوە لە گەشتیاری ئامازۆنی پیرو و لە کۆکراوەی ئەفسانەیی، و لە ئەدەبیاتی کریپتۆزۆئۆلۆژیدا وەک ئاماژەیەکی مووشکی گەورە پێکەوە لەگەڵ یاکوماما ناسراوە. ئەو لە چوارچێوەی ئایاهواسکا، وێنەکێشان و پیشەسازی دەستی دەردەکەوێت.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، ساچاماما ڕۆحی پارێزەری دارستان و هێزێکی سرووشتی کەسایەتیبووە، دایکی دارستان، بە تایبەتمەندییەکانی خواوەندێکی زەوی و بەرهەمداری. وەک بەشێک لە سیستەمێکی دووانی ڕێکخستنی زەوی و ئاو و وەک ئامرازی سزادانی ژینگەیی، مووشکەکە وەک باڕی جیهان ئاماژە دەکات بۆ کۆسمۆلۆژیای گەورە مووشک لە سەرانسەری ئامازۆن. پێویستە بگوترێت: ئاماژەکانی وردی قەبارە گشتین، نەک زانستی بەڵگەدار.

ورد بوونەوە لە جیاتی جادووی بەرگری

کوراندێروسەکان یاسای هەڵسوکەوت پێشکەش دەکەن: پێنانان بەسەر گردێکی نامۆدا، دار نەبڕین لە بلندییەکی بێ هۆ، و بەبێ ئاگایی پێنانان بەسەر زەوی چەسپاودا. پێش چوونە ناو بەشێکی دیاریکراوی دارستان مرۆڤ داوای ڕێگە دەکات و قوربانی و ئایینی پاکژکردنەوە پێشکەش دەکات. پەیامی سەرەکی ڕێزگرتن و وردبوونەوەیە لە جیاتی جادووی بەرگری: دەرهەق بە بوونەوەرێک کە دەشێت زەوی خۆی بێت، پێش هەموو شتێک تەماشای ورد یارمەتیدەرە.

دایکانی مووشک، ڕۆحی ئاو و هاوناوان

ساچاماما پێکەوە لەگەڵ یاکوماما، دایکی ئاو، جووتێکی تەواوکاری دایکانی مووشک پێک دەهێنێن، دارستان و زەوی لە بەرامبەر ئاو. جیاوازیی هەیە لەگەڵ یاکورونا، ڕۆحی ئاوی مرۆڤ‌شێوە، کە بە سانایی لەگەڵ یاکوماما تێکەڵ دەکرێت؛ بە گشتی ئەو بەشێکە لە کۆسمۆلۆژیای مووشکی گەورە و ئاناکۆندای ئامازۆن. بەشی ناوی ماما ئەو دەبەستێتەوە بە پاچامامای ئەندی، و لە هەمان دارستاندا چوڵاچاکی دەگەڕێت. وەک ڕۆحی ئاوی مێینەی ڕوایەتێکی دیکە، ڕوسالکای سلاڤی هاوتاییکی دووریتییە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ساچاماما

ساچاماما چی مانایە؟

کیچوایی sacha، دارستان یان کێوی، و mama، دایک، واتا دایکی دارستان.

چۆن لە یاکوماما جیاوازە؟

ساچاماما دایکی مووشکی دارستان و زەوییە و وەک زەوی خۆی شاردەوە؛ یاکوماما دایکی ئاوەکانە. ئەوان جووتێک لە زەوی و ئاو پێک دەهێنن.

مرۆڤ چۆن خۆی دەپارێزێت؟

سەرەکیترین بەڕێزگرتن و وردبوونەوە: پێنانان بەسەر گردی نامۆدا، بەبێ ئاگایی پێنانان بەسەر زەوی چەسپاودا، داواکردنی ڕێگە و پێشکەشکردنی قوربانی.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

چولاچاکی (Chullachaqui) – ڕۆحی دارستان بە پێی نایەکسان لە هەمان ناوچەی ئامازۆن
پاچاماما (Pachamama) – دایکی زەوی ئەندی وەک خوشکی ناو
روسالکا (Rusalka) – ڕۆحی ئاوی مێینەی جیهانی سلاڤی
بخوور کردن، تیلیسم، پیجوی کوێستان (Beifuß) – ئامرازی پارێزەری بەمیراتگیراو
قوتوپچی پارێزەری – کۆبینەیەکی ئامرازی پارێزەری

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک دایکی دارستان و بۆئای گەورەی کۆن لە ئامازۆنی پیرو، ساچاماما خۆی دارستانی سەرەتایی نوێنەرایەتی دەکات: بێجوڵە، بە پشوودرێژی، تەنها بۆ ئەوانە مەترسیدارە کە بێ ئاگایانە بەسەر گردی و زەویدا پێ دادەنێن.