حەوت لوتکە، یەک ئاپو: پیچو پیچو

ئاپو پیچو پیچو خوداوەندی چیایە لە نەریتی کیچوادا.

گڵۆپیک لە نزیک ئاریکیپا کە دواترین قوربانی کاپاکۆچای ناسراوی هەیە. ئاپو پیچو پیچو وەک بەرزاییەکی چەند لوتکەیی لەنێو خوداوەندانی چیادا دەردەکەوێت، کە بیرگای دواتر مانای ڕوون دەکەیتەوە.

خوداکوێچوا

Apu Pichu Pichu

ئاپو پیچو پیچو گڵۆپیکی توساوی حەوت لوتکەیی، نزیکەی سی کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی ئاریکیپاوە. بەرزترین لوتکەکەی نزیکەی ٥٦٦٤ مەترە. شێوازی خایە شاردار و کێواوی چیاکە ئاسۆی ئەم ناوچەیە دیاری کردووە و هەروەها ناوی چیاکەشی لێوە هاتووە.

ئەم چیایە شوێنێکی چاک بەڵگەدارکراوی قوربانی کاپاکۆچی سەردەمی ئینکایە، بە چەند ناشتنی منداڵ و لاوان. کەسایەتی پیچو پیچو ٢، تەمەنی نزیکەی سێ ساڵ و نیوان، بە دواترین قوربانی کاپاکۆچای ناسراو دادەنرێت.

بە کوتایی: ئاپو پیچو پیچو

جۆر: ئاپو، پەرستگای پارێزەر، بەخشەری باران و ئاو
سەرچاوە: ناوچەی ئاریکیپا، باشووری پێرو
دەقەکان: کاپاکۆچای سەردەمی ئینکا، شوێنەواری هاوچەرخ
ماوە: لە سەردەمی ئینکاوە تا ئێستا
دیاردە: گڵۆپیکی توساوی حەوت لوتکەیی، تا نزیکەی ٥٦٦٤ مەتر

پاشخانی مێژووی

سەردەمی دەقەکان

لە سەردەمی ئینکادا وەک پیرۆزگایەکی پایەبەرز بەکارهاتووە؛ دۆزینەوەکانی ساڵی ١٩٦٥ و ١٩٩٦ ئەم چیایە بە توندی لە شوێنەواری بەرزاییی هاوچەرخدا چەسپاندوون.

بواری باڵاوبوونەوە

نزیکەی سی کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی ئاریکیپا لە باشووری پێرو؛ وەک ئاپو، چیاکە چاودێری دەوروبەری شارەکە دەکات.

دۆخی سەرچاوەکان

زۆر باش: بە شوێنەواری چەسپاوە لەلایەن دۆزینەوەکانی ساڵی ١٩٦٥ و کولانەوەکانی ساڵی ١٩٩٦، کە لەلایەن سۆچا، ڕاینهارد و چاڤیز پیریا و کەسانی تر بڵاوکراونەتەوە.

ناو و شێوازەکان

کیچوا: ناوەکە دووبارەکردنەوەیەکە، زۆربەی کات وەک لوتکە-لوتکە یا چیای چەند لوتکەیی لێک دەدرێتەوە، لە pikchu کە واتای لوتکە یا سەری چیای هەرەمی دەگەیەنێ؛ ڕەچەڵەکەکەی دیارنییە.

دیمەن و ڕەفتار

دیاردە

پیچو پیچو شێوازێکی تایبەتی خایە شاردار و کێواویی هەیە؛ چەند لوتکەیی بوونی ناوی چیاکەی داوەتێ. وەک ئاپو، بە چاودێری دەوروبەری ئاریکیپا دادەنرێت.

کاریگەری

ئاپوەکە پەرستگای پارێزەرە و هەروەها بەخشەری باران و ئاوە؛ لە دین-دەوڵەتی ئینکادا پیرۆزگایەکی پایەبەرز بووە و مەقصەدی گەشتی ئایینی بەرز بووە.

پرۆفایل: ئاپو پیچو پیچو

چاودێری حەوت لوتکەیی ئاریکیپا بە کوتایی.

کۆنتێکستی کەلتووری

پیرۆزگایەکی پایەبەرزی دین-دەوڵەتی ئینکا و مەقصەدی گەشتی ئایینی بەرز لە خاکی کاپاکۆچای باشووری پێرو.

پەیوەست بە

دەوروبەری ئاریکیپا، کە ئاپوەکە چاودێری دەکات و باران و ئاوی پێدەبەخشێت.

دەرکەوتن

گڵۆپیکی توساوی خاوەن شێوازی تایبەتی خایە شاردار و کێواوی حەوت لوتکەیی.

کارکرد

پەرستگای پارێزەر و بەخشەری باران و ئاو؛ لە سەردەمی ئینکادا شوێنی وەرگرتنی کاپاکۆچا، بەرزترین قوربانی دەوڵەتی بووە.

پەرستن

بە شوێنەواری چەسپاوە: قوربانی منداڵان، پەیکەرچکەی کانزای بەنرخ، نساج و سپۆندیلوس؛ کارکردی ئێستای دەسپاچۆ لەسەر چیاکە قازانجدارە بەڵام کەم بە نووسراو ماوەتەوە.

جیاکردنەوە

نابێ لەگەڵ ماچو پیچو تێکەڵ بکرێت: هەردوو ناوان توخمی pikchu لەخۆدەگرن، بەڵام دوو شوێنی جیاوازن.

لە دۆزینەوەی ١٩٦٥ بۆ پیچو پیچو ٢

لە ساڵی ١٩٦٥ لە لوتکەکە کاسکەیەکی کچێک لەگەڵ خۆشی زێڕ، زیو و گۆزار دۆزرایەوە؛ لە ساڵی ١٩٩٦ چەند ناشتنی منداڵ و لاوان دواتر دۆزراونەتەوە. کەسایەتی پیچو پیچو ٢، تەمەنی نزیکەی سێ ساڵ و نیوان، لەو کاتەوە بە دواترین قوربانی کاپاکۆچای ناسراو دادەنرێت.

دۆزینەوەکان چیاکە وەک پیرۆزگایەکی پایەبەرزی دین-دەوڵەتی ئینکا و مەقصەدی گەشتی ئایینی بەرز پیشان دەدەن. بەڵام ناوەکە هێشتا دیارنییە: دووبارەکردنەوەیەکی کیچوایی لە pikchu، لوتکە یا سەری چیای هەرەمی، زۆربەی کات وەک لوتکە-لوتکە یا چیای چەند لوتکەیی لێک دەدرێتەوە.

شوێنەواری بەرزایی و پۆلێنکردن

پیچو پیچو بەشێکی چەسپاوی شوێنەواری بەرزاییە لەنزیک ڕاینهارد و سۆچا؛ دۆزینەوەکان لە مۆزەخانەی سانتۆاریۆس ئاندینۆس لە ئاریکیپا هەڵگیراون.

لە ڕوانگەی زانستی دینەوە، ئاپو پیچو پیچو چیایەکی کاپاکۆچی باش بەڵگەدارکراوی شوێنەواریانە. دوو ڕوونکردنەوە: نابێ لەگەڵ ماچو پیچو تێکەڵ بکرێت، کە هەمان توخمی pikchu لەخۆدەگرێت بەڵام شوێنێکی جیاوازە. هەروەها ٥٦٦٤ مەترەکە بەرزترین یەکێکە لە حەوت لوتکە، نەک لوتکەیەکی تاک.

قوربانی منداڵان و کارکردی ئێستا

ئەوەی بە سەرچاوە چەسپاوە کاپاکۆچای سەردەمی ئینکایە، بە شوێنەواری چەسپاوە لەگەڵ قوربانی منداڵان، پەیکەرچکەی کانزای بەنرخ، نساج و سپۆندیلوس. بۆ سەردەمی ئێستا پێویستە ووریابین: کارکردی خۆجێیی دەسپاچۆ لەسەر چیاکە، بە گەڵای کۆکا وەک دیاری باو، شتێکی گەڵالەیانە بەڵام بەبەراورد لەگەڵ چیاکانی وەک ئاوسانگاتی یا ئاپو سالکانتای کەمتر بەشێوەیەکی سەربەخۆ بەڵگەداری کراوە، واتا لەوانەیە بەڵام کەم بە نووسراو ماوەتەوە.

خاکی کاپاکۆچای باشووری پێرو

ئاپو پیچو پیچو لەگەڵ ئاپو میستی، ئاپو ئامپاتۆ و ئاپو سارا سارا لە هەمان خاکی کاپاکۆچای باشووری پێرودا دەوەستێت. هاوتای ئایماراییی ئاپو، ئاچاچیلایە؛ وەک هەموو ئاپوەکان، پیچو پیچوش بە دایکی زەوی پاچاماما بەستراوەتەوە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئاپو پیچو پیچو

پیچو پیچو چی مانایە؟

دووبارەکردنەوەیەکە، زۆربەی کات وەک لوتکە-لوتکە یا چیای چەند لوتکەیی، لە pikchu کە واتای لوتکەیە؛ ڕەچەڵەکەکەی دیارنییە.

لەسەر چیاکە چی دۆزرایەوە؟

چەند قوربانی منداڵ و لاوانی سەردەمی ئینکا، لەنێویان پیچو پیچو ٢، دواترین قوربانی کاپاکۆچای ناسراو.

ئایا ئەمە هەمان ماچو پیچوە؟

نەخێر. هەردوو ناوان توخمی pikchu لەخۆدەگرن، بەڵام دوو شوێنی جیاوازن.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئاپو میستی و ئاپو ئامپاتۆ – چیا کاپاکۆچیەکانی هەمان ناوچە
ئاپو سارا سارا – چیای قوربانی تری باشووری پێرو
ئاچاچیلا – چیای باپیران و باپیرانی ئایمارا
پاچاماما – دایکی زەوی ئاندی
بخوور کردن، تیلیسم – ئامرازی پارێزەری میراتگیراو
قوتبنمای پارێزەری – ئامرازی پارێزەری بەگشتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

لە ناو چیاکانی باشووری پیرو، (Apu Pichu Pichu) ئاپو پیچو پیچو دوو یادگاری جیاوازە: وەک وولکانێک لە نزیک ئارێکیپا، لووتکە دەندانەشکێوییەکەی نیشانەی سەرەکی دیمەنی سروشتییە، وەک شوێنی قوربانیدانی کاپاکۆچا (Capacocha) یادی دوانگترین قوربانییەکانی دەوڵەتی ئینکا دەپاریزێت.

پۆلێنکردن & پاراستن

Iئاست

پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری I – کاریگەری کەم.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←