ئیسارنیکسه، دهنگی بانگهێشتکار له ئاوگیرهکانی ئیسار

ئیسارنیکسه روحی نهریتی ئالپیه.

گۆرانیبهریی له کهناری ئیساردا وهک نیشانهیهکی مردن دهبینرێت.

ئیسارنیکسه

بهپێی چیرۆک، ئیسارنیکسه له ئاوگیرهکانی ئیسار له نزیک مونیخ به بانگهێشتی سهیرکهرانه خراپهکاری خۆی دهکات. ئهوهی گۆرانیبهریی ئهو ببیستێت، وهک ئاگادارکردنهوهکه دهڵێت، بهزوویی خنکاو دهبێت؛ هەروەها دهگوترێت که ئهو له کاتی لافاودا گهشتیارهکان به چیراغهی بچووکهکانی له ڕێگای سهلامهت وا لادهدهرێت.

بهرامبهر به روحه ئاوییهکانی ناسراو له سهر ئاستی نهتهوهیی، چیرۆکی ئیسارنیکسه کهم و به شێوهیهکی توند بهسترابووه به شوێنێکی دیاریکراو: گازاندی تالکیرشن و مارینکلاوز له کهناری بهنداوی ئیسار له باشوری شاری کۆنی مونیخ.

له یهک نیگاداا: ئیسارنیکسه

جۆر: روحی ئاو خاوهنی بانگهێشتی مردنبهخش، بهسترابووه بهشوێنێکی دیاریکراو
سهرچاوه: چیرۆکی زارهکی، له نووسیندا دیاریکراو له ساڵی ١٩٠٦وه
دهقهکان: چیرۆکه کۆنهکانی باوارییای کۆن (١٩٠٦)، وهرگێڕان لهلایهن ویلی رهت (١٩١٢)
ماوه: زیاتر له کۆتایی هاوین و کاتی مهترسی لافاو، چالاک له کاتی تارماییکردن و شهودا
دیاردهبوون: دهنگی نادیار که تهنها له ڕێگای گۆرانی و بانگهێشتهوه دهناسرێتهوه

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

چیرۆکه له نووسیندا له ساڵی ١٩٠٦وه له کۆکراوهی چیرۆکه کۆنهکانی باوارییای کۆن دیاریکراوه، و له ساڵی ١٩١٢دا بهشێوهیهکی نوێ لهلایهن ویلی رهتوه دووباره بلاوکراوهتهوه؛ چیرۆکێکی کۆنتری سهربهخۆ نهتوانراوه بسهلمێنرێت.

بواری باڵاوبوونەوە

چیرۆکه بهتوندی بهسترابووه به مونیخ، بهتایبهت به ئاوگیرهکانی ئیسار له نزیک تالکیرشن و مارینکلاوز له کهناری بهنداوی ئیسار له باشوری شاری کۆن.

دۆخی سەرچاوەکان

سهرچاوهکان کهمن و بهشێوهیهکی بهرچاو سنووردار به ناوچهیهکی دیاریکراو، سهرهکیانه پشتیوانی وهرگرتوون له چهند کۆکراوهیهکی چیرۆکی سهرهتای سهدهی ٢٠ و ٢١.

ناو و شێوازەکان

ناوهکه: ئیسارنیکسه، پێکهاتووه له ئیسار، ڕووباری تێپهڕهر له مونیخ، و نیکسه، ناوی گشتیی روحی ئاوی مێینه. بانگهێشتی گوتراوی ئهم گۆرانیبهریی بهپێی چیرۆک بریتییه له توتلی-ئی-ئی-ئی.

دیمەن و ڕەفتار

دیاردهبوون

ئیسارنیکسه خۆی له چیرۆکی سهرهکیدا نادیار دهمێنێتهوه؛ تهنها وهک دهنگ، وهک بانگهێشتی نازدار و وهک گۆرانیی روحیانه دیاردهبووه، که دهگوترێت له کاتی گازاندی تالکیرشن له کۆتایی هاویندا دهبیسترێت. چیرۆکی چوارچێوهی سازگهر دهربارهی نوازهنهگر و کچی ئازاده لهناوچووه ئهوه پیشان دهدهت که نیکسهکه مرۆڤێک بۆ ناو شێوهی خۆی هێناوه.

کاریگهری

بانگهێشتی گۆرانیبهریی وهک نیشانهیهکی مردنبهخش دهبینرێت، که شوێنکهوتنی مانای مردنی سهلامهته له ئاودا. له کاتی مهترسی لافاودا، دهگوترێت ئیسارنیکسه بهناو ئاوگیرهکاندا دهیرووت و گهشتیارانی تهنیا به چیراغهی بچووکهکانیهوه له ڕێگای سهلامهت وا لادهدهرێت، تا کاتێک به ئاوی بهرزبووهوه پێش دهکهوتوون؛ پێکهنینی ڕوون ئهوکات نیشانهی قوربانیانی نیکسهکه دهبوو.

کارتی ناسنامه: ئیسارنیکسه

گرینگترین لایهنهکانی روحه ئاوییهکه له یهک نیگاداا.

نەریت

چیرۆکی ناوچهیی ڕووباری مونیخ دهربارهی ئافرهتێکی ئاو که به بانگهێشتی مردنبهخشیهوه، له نووسیندا دیاریکراوه له ساڵی ١٩٠٦وه.

پەیوەست بە

گهشتیاره تهنیاکان، ڕهڤتکارانی ڕووبار و پیاسهکارانی ئاوگیرهکانی ئیسار، بهتایبهت له کۆتایی هاوین و کاتی لافاودا.

دەرکەوتن

هیچ شێوهیهکی جێگیر نیه: دهنگ و گۆرانیی نادیار، له چیرۆکی چوارچێوهیی وهک کچی ئازادهی لهناوچوو ئاماژه پێدراوه.

بواری کاریگەری

بانگهێشتی مردنبهخش که دواتر خنکان دههێنێت، و هەروەها بانگهێشتکردنی گهشتیارانی مهترسیدار له کاتی لافاو به چیراغهی بچووکهکان.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

ڕهڤتکارانی ڕووبار به نوێژکردنهوه له بهنداوی مهترسیداری ئیسار تێپهڕدهبوون؛ مارتهرلهکانی نزیک بهنداوهکه یادگاری ڕهڤتکاره خنکاوهکان بوون.

هاوتاکان

لۆرهلای له کهناری ڕهین وهک نزیکترین خزم، هەروەها نیکسی سادهتر و روسالکای سلاڤی.

نوێزهنهگره، کچی ئازاده و بانگهێشتی توتلی-ئی-ئی-ئی

چیرۆکی ئیسارنیکسه سهرهکیانه له وهرگێڕانێکدا گهیشتووهتهوه که له ساڵی ١٩٠٦دا له کۆکراوهی چیرۆکه کۆنهکانی باوارییای کۆن بلاوکراوهتهوه و له ساڵی ١٩١٢دا بهشێوهیهکی نوێ لهلایهن ویلی رهتوه دووباره بلاوکراوهتهوه. تیایدا چیرۆکی نوێزهنهگرێکی بێگانه دهگێردرێتهوه که بۆ زهماوهندی دووکس ئالبرت چوارهمی باواریا لهگهڵ کونیگوندهی ئۆسترا له ساڵی ١٤٨٧دا بۆ مونیخ هاتبوو و بهژهنینی سهکپایپی خۆی کچێکی ئازادهی سیحرکردبوو. ئافرهته گهنجه لهبهر خۆشحاڵییهوه گوهرهکهی خۆی فرێدایه ناو ئیسار و نوێزهنهگره پرسیارکرد که بیهێنێتهوه؛ ئهو له نێو تهماوهکاندا خنکا، دوای سێ ڕۆژ کچی ئازادهکهش بێ شوێن ونبوو.

لهدواوه، بهپێی چیرۆک، له گازاندی تالکیرشن بانگهێشتی روحیانهی توتلی-ئی-ئی-ئی دهبیسترێت. ئاوگیرهکانی ئیسار له باشوری مونیخ تا سهدهی ١٩ بووبه شوێنی کاری ڕهڤتکارانی ڕووبار، که ڕێگای دژوارییان له بهنداوی ئیسار له نزیک مارینکلاوز به نوێژکردنهوه تێپهڕدهکرد بۆ ئهوهی خۆیان له گۆرانیی نیکسه بپاریزن. وهک شیکردنهوهیهکی ناوچهیی بۆ مردنی ڕاستهقینه له کاتی مهلهوانی، ڕهڤتکردن یاخود پیاسهکردن له دۆڵی ئیساری مهترسیدار له لافاودا، ئهم چیرۆکه خزمایهتیی هەیه لهگهڵ چیرۆکی ڕووبارهکانی تری ناوچهی ئالپ.

پاڵنانەوە و شیکردنەوە

ئیسارنیکسه بهبهراورد لهگهڵ چیرۆکه‌کانی ڕهین یاخود ئێلبه، وهک بابهتێکی ناوچهیی تهنها بۆ مونیخ ماوهتهوه و ڕێگای بۆ نهبووهتهوه ناو ئهدهبیاتی سهدهی ١٩ی نهتهوهیی. له خودی مونیخدا، چیرۆکه له کۆکراوه مێژووی شاری و فۆلکلۆرییهکاندا بهرقهراری ماوهتهوه، وهک لای گیزهلا شینزهل-پهنت، هەروەها له گهشتی شاردا دهربارهی مێژووی ئاوگیرهکانی ئیسار و ڕهڤتکردنی ڕووبار.

له ڕوانگهی زانستی ئایینهوه، ئیسارنیکسه دهکرێت وهک نموونهیهکی ناوچهیی له نمونهیهکی شیکردنهوهی بهرینی مهترسی خنکان له ڕووبارهکان بخوێنرێتهوه، وهکو لای لۆرهلای دهبینرێت. پهیوهندی توند لهگهڵ شوێنێکی دیاریکراو، گازاندی تالکیرشن و مارینکلاوز، هەروەها لهگهڵ چیرۆکی چوارچێوهیی مێژووییهی سهلمێنراو، زهماوهندی ساڵی ١٤٨٧، پیشان دهدهت چۆن مهترسی سروشتی، کولتووری بیرهوهریی ناوچهیی و جوانکاریی چیرۆکی دهتوانن کۆببنهوه بۆ چیرۆکێکی شوێنی. بههۆی سهرچاوهی تهسکهوه، ناکرێت بهدلنیاییهوه بوترێت که چیرۆکه پشتی بیرۆکهیهکی کۆنتری پێش مسیحیهتی دهربارهی روحی ڕووبار دهبهسترێت یاخود بهشێوهیهکی سهرهکی بهرههمی کۆکراوهکانی چیرۆکی سهرهتای سهدهی ٢٠ه.

نوێژی ڕهڤتکارانی ڕووبار

سهرچاوهی تهسک تهنها ڕهگهزاندنێکی کهم دهربارهی نهریته پارێزهکانی گوتراو ڕهخساندووه. سهرهکیانه نوێژهکه سهلمێنراوه: ڕهڤتکارانی ڕووبار بهنداوی مهترسیداری ئیسار له نزیک مارینکلاوز به نوێژکردنهوه تێپهڕدهبوون بۆ ئهوهی دژی گۆرانیی ئیسارنیکسه خۆیان پارێزن. زۆرینهی مارتهرلهکان له نزیک بهنداوی ئیسار، ستوونه بچووکهکانی وێنه و خاچ بۆ یادکردنی ڕهڤتکارانی خنکاو، هەروەها ئاماژه دهدهن بۆ نهریتێکی ئایینی بهرینتر له بهرهکهتدانی شوێن و پاڕانهوه له شوێنه مهترسیدارهکانی ڕووبار، وهکو له بهنداو و ڕابردووه لهسهر تهواوی ناوچهی ئالپدا باو بووه. ئامرازێک یاخود نهریتێک که ڕاستهوخۆ دهرکراوهیه دژی خودی ئیسارنیکسه جیا له نوێج، له سهرچاوه بوونیهکاندا تۆمار نهکراوهتهوه.

لۆرهلای، نیکس و روسالکا: ئافرهتانی ئاوی خزم

ئیسارنیکسه (Isarnixe) خۆی لەگەڵ باوەڕی بەرباڵاوی ژنانی ئاو کە بە مەرگ فریودەرن، هاوشێوەیە. نزیکترین خەڵکی لەگەڵی لۆرەلای (Loreley) لە ڕووباری ڕاینه‌، کە گۆرانی ئەویش کەشتیوانان بەرەو لەناوچوون دەبات، هەرچەندە ئەفسانەی لۆرەلای لە ڕووی ئەدەبییەوە زۆر زیاتر پەرەی سەندووە. نیکس (Nix)ی سادە و ڕوسالکای (Rusalka) سلاڤی هاوبەشن لەگەڵ ئیسارنیکسه لە دیاردەی بانگی مەرگاوی ئاو و بەستراوەتی بە ڕووبار یا دەریاچەیەکی دیاریکراو. هەروەها ژنی سالیگه‌ی (Salige Frau) ئالپی نزیکاتیی پێکهاتەیی نیشان دەدەت وەک بوونەوەرێکی مێینەی دووڕەهەند کە بە ئاو و سروشتەوە بەستراوەتەوە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئیسارنیکسه

ئایا ئیسارنیکسه لە کۆکراوەی ئەفسانەی تری دیکەشدا هەیە؟

ئەم ئەفسانەیە بە سەرەکی گەڕاوەتەوە بۆ کۆکراوەی ئەفسانەکانی باڤاریای کۆن (Altbayerische Sagen) ی ساڵی 1906 و بەدواداچووندنی دواتری. نەریتی ئەفسانەیی بەرباڵاو و سەربەخۆ وەک ئەوانەی ڕووباری ڕاین یا ئێلبه بۆ ئیسارنیکسه بەڵگە نییە.

لە کوێدا دیارە ئیسارنیکسه چاودێری ئەنجام دەدات؟

وەک شوێن، تالکیرشنر ئوبرفاله‌ (Thalkirchner Überfälle) و بەربەستی ئاوی ئیسار لەلای مارینکلاوزه (Marienklause) لە باشووری شاری کۆنی مونیخ ناودەبردرێت، ناوچەیەک کە پێشتر شوێنی کاری سەرەکی دارتاشەکان بووە.

ئیسارنیکسه چۆن جیاوازە لە لۆرەلای؟

هەردووکیان بە گۆرانی بەرەو مەرگ فریو دەدەن، بەڵام لۆرەلای بەهۆی ئەدەبی سەردەمی ڕۆمانتیکییەوە لە هەموو ناوچەکاندا ناسراو بووە و لە ڕووی هونەرییەوە بەرفراوان پەرەی سەندووە. بەڵام ئیسارنیکسه هەر بە ئەفسانەیەکی ناوخۆیی و سنووردار بۆ مونیخ ماوەتەوە، بەبێ کارلێکردنی ئەدەبی هاوشێوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ناوچەی ئالپ – هەموو بوونەوەرەکانی جیهانی ئەفسانەیی ئالپی
لۆرەلای, نیکس, ڕوسالکا – ژنانی ئاو و ڕۆحەکانی ئاوی خەڵک
ژنی سالیگه – بوونەوەری سروشتی ئالپی خەڵک
ئاوی پیرۆز, خاچی پاراستن, زەنگ – ئامرازی پاراستنی نەریتی
قوطبنامای پاراستن – کۆنسپەیکی ئامرازی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

کارە کلاسیکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.

ئەفسانەی ئیسارنیکسه هەر وەک ڕۆحی ئاوی ئیسار بەستراوەتەوە بە یەک شوێنی دیاریکراو: تالکیرشنر ئوبرفاله، کە بانگێکی مەرگاوی زیاتر لە سەد ساڵ بەسەردا تێدا دەگێردرێتەوە و ئاگاداری لەبەردەم ئاو ئاماژە پێدەدرێت.