iWell Guard

دۆکائبی، ڕۆحێک لە نەریتی کۆریایی

دۆکائبی ڕۆحێکە لە نەریتی کۆریایی.

ڕۆحی سرووشتی و ماڵی گاڵتەجاڕ لەگەڵ گورزی سیحرناک، لەنێوان کۆبۆڵد و دیو.

پێڕستی ناوەرۆک

دۆکایبی (Dokkaebi) - ڕۆحی نەریتی کۆریایی، بە شێوەی وێنەیی-مێژوویی

دۆکائبی

دۆکائبی (도깨비) یەکێکن لە بەناوبانگترین بوونەوەرەکانی دیمۆنۆلۆژیای گەلی کۆریایی. ئەوان ڕۆحی مردوو نییەن، بەڵکوو لە شتومەکی کۆن و بێ گیان دروست دەبن، گەسکێکی کۆن، گۆزەیەکی شکاو، جامەیەکی کۆن، یان لە دارە کۆنەکان. لەم ڕوانگەیەوە خزمن بۆ tsukumogamiی ژاپۆنی، بەڵام تایبەتمەندییەکی جیاوازی گاڵتەجاڕ-پاڵەوانی هەیانە.

تایبەتمەندی سەرەکی دۆکائبی گورزی سیحرناکییەتی (dokkaebi bangmangi)، کە پێی دەتوانێت داواکارییەکان بجێبهێنێت، زێڕ دروست بکات و خۆی بێدیار بکات. حەزی لە کێبڕکێی زۆرمخ، پانکێکی گەنمەڕەش و شەرابی ڕیز هەیە.

ساموگوک یوسا و چیرۆکی سەرەتایی دۆکائبی

مێژووی ڕۆحیی کۆریایی بە کۆکراوەی ساموگوک یوسا (مێژووی گواستراوەی سێ شانشین، سەدەی ١٣ز) شێواندراوە، کە نووسەرەکەی ئیریۆن چیرۆکی سەرەتایی دۆکائبی تۆمار کردووە. ساموگوک یوسا جیاوازی دەکات لەنێوان ڕۆحی ماڵی چاک و ڕۆحی کێڵگەیی مەترسیدار؛ دۆکائبییەکان دەکەونە ژێر جۆری دووەم.

ئەوان وەکوو بوونەوەری گۆڕانکار لە شێوە پێناسە دەکرێن، کە هەمووکاتێک خراپ-یاریدار و لەوانەیە وێرانکاریش بن. ئەم دەقانە خۆیان تایبەتمەندی ئایکۆنی دۆکائبی لە گۆڕانی شێوە و حەزی بۆ فێڵ نیشان دەدەن.

یەک چیرۆکی بەناوبانگ باسی دۆکائبییەک دەکات کە شەوانە لەسەر ڕێگای گوندی دەردەکەوێت و گەشتیارەکان هاندەدات، لە جیاتی ئەوەی زیانیان پێبگەیەنێت. ئەم دووڕەنگییە لەنێوان کێشەی گاڵتەجاڕانە و مەترسی ڕاستەقینە بۆ هەموو لێکدانەوەکانی داهاتووی دۆکائبی بەردەوامە. ساموگوک یوسا دۆکائبی زیاتر لە شوێنی گۆڕینی شوێنەکان دادەنێت نەک لە چیاکاندا (وەک تینگو): لاکانی گوند، کەناری ڕووبار، پیرۆزگاکانی بەرەڵا.

لە یەک ڕوانگە: دۆکائبی

جۆر: ڕۆحی سرووشت و شتومەک، کۆبۆڵدی گاڵتەجاڕ
سەرچاوە: لە شتومەکی کۆن، دار و بەرد دروست بووە
دەقەکان: ساموگوک یوسا (سەدەی ١٣ز)، کۆکراوەکانی paesol لە سەردەمی جۆسیۆن
ڕەفتار: گاڵتەجاڕ، تاقیکەرەوە، زۆرجار سۆزدار بۆ ئەوانەی ڕاستگۆن
تایبەتمەندی: گورزی سیحرناک (dokkaebi bangmangi)

جێگیرکردن

سەردەمی دەقەکان

یادکردنەوەی سەرەتایی لە ساموگوک یوسا و هەندێک جار پێشتر لە دەقانی زمانی چینیی سەبارەت بە کۆریا دیت. بەڵام شێوازی کلاسیکی مۆتیفی دۆکائبی لە سەردەمی جۆسیۆن (١٣٩٢، ١٩١٠) لەگەڵ چالاکی دەوڵەمەندی کۆکردنەوەی چیرۆکی گەلی دروست دەبێت.

لە سەردەمی داگیرکاری ژاپۆنی (١٩١٠، ١٩٤٥) دۆکائبی بەهەڵە لەگەڵ oniی ژاپۆنی یەکسان کراوە، هەڵبژاردنێک کە هێشتا لە کتێبی منداڵانی کۆن دیارە. لە دەیەی ١٩٩٠ەوە، فۆلکلۆرناسی کۆریایی هەوڵی جیاکردنەوەیەکی ڕوونتری داوە. زنجیرەی درامای کۆریایی «گۆبلین» (دۆکائبی، ٢٠١٦، ١٧) ئەم کەسایەتییە دووبارە بەناوبانگ کردووەتەوە.

بواری باڵاوبوونەوە

یادکردنەوەی دۆکائبی بەسەر هەموو کۆریادا بڵاوبووەتەوە، بە تایبەتی چیرۆکی زۆر لە پارێزگاکانی باشوور. جۆرەکانی ناوخۆیی لە کەسایەتی و کەلوپەلدا جیاوازن: هەندێک دۆکائبی ڕۆحی ماڵی دۆستانەن، هەندێکی دیکە لە تەنگاچۆکاندا فێڵ لە گەشتیاران دەکەن.

شوێنی باو: دارە کۆنەکان، بیرەکان، چوارچرای ڕێگا، خانووی چۆل، هەوش؛ کەمتر لە کێڵگەی کراوە.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوە سەرەکییەکان: ئیریۆن، ساموگوک یوسا (نزیکەی ١٢٨١)؛ کۆکراوەکانی paesol و yadam لە سەردەمی جۆسیۆن. بۆ پێشاندانی هاوچەرخ: کیم تای-گۆن (١٩٨١)، والراڤن (١٩٩٤)، هۆنگ (٢٠١٥).

ئەم کەسایەتییە لە ئەدەبیاتی منداڵان و کولتووری میدیای ئەنیمەیشندا بەرچاوە؛ هەندێک فەرهەنگی دەیەی ١٩٨٠ هێشتا زاراوەکە بە «jap. oni» نوسیوونەتەوە، کە ئێستا ڕاستکراوەتەوە.

ناو و شێوازەکان

زاراوەی 도깨비 وشەیەکی تایبەتی کۆریایییە بەبێ ڕیشەیەکی چینیی ڕوون.

  • چام-دۆکائبی، «دۆکائبی ڕاستەقینە»؛ نموونەی کلاسیکی خاوەن گورز و کەسایەتی گاڵتەجاڕ.
  • ئوگان دۆکائبی، دۆکائبی یەک باسک، جۆری ناوخۆیی جیاواز.
  • دۆکائبی بانگمانگی، گورزی سیحرناک وەکوو تایبەتمەندی سەرەکی.
  • دۆکائبی بول، «ئاگری دۆکائبی»، دیاردەی ڕووناکی نەزانراو لە شەودا بەسەر کێڵگەکاندا.

تایبەتمەندییەکان

دیمەن. لە قەبارەی مندالەوە تا باڵادار؛ ئەستوور، زۆرجار خاوەن یەک شاخ یان یەک چاوی داخراو؛ پانتۆڵێکی نەخشدار (بەگژی تیشکی سوور-ڕەشی نەریتی)، پێخاوسی، مووی ئاڵۆز. هەندێک جۆر یەک دەست یان یەک پێن.

تایبەتمەندی. کوتەکە (bangmangi) ئامرازی سەرەکی ئەوە. پێی دەتوانرێت زێڕ دەرببڕدرێت یان برنج زیاد بکرێت. کوتەکەکە داواکاری تایبەت دەهێنێتە دی، ئەگەر خاوەنەکەی گوفتاری ڕاستی بڵێت.

ڕەفتار. دۆکائبی مرۆڤ بۆ sireum (کێشەکاری کۆرییانی) بانگهێشت دەکات. شەودار، حەزی لە عەرەق، پانکەیکی گەنمی ڕەش و خوێنی مانگا هەیە. تاقیکردنەوەی ڕەوشتی مرۆڤ دەکات؛ ڕاستڕەوان پاداشت دەدات، چاوچنۆکەکان بە توندی سزا دەدات.

دۆکائبی-باڵگماڵگی: کوتەکەی جادوویی وەک نیشانەی هێز

تایبەتمەندییە ناسراوەکەی دۆکائبی ئەو bangmangiیە (کوتەکەی جادوویی)، ئۆبژێکێکە کە هەم تایبەتمەندی مادی و هەم جادووی هەیە.

بەپێی فۆلکلۆری کۆرییانی، بانگمانگی لە بابەتێک لەنێوان کانزا و ماددەی سروشتی سەرووی سروشتی پێکهاتووە؛ دەتوانێت گەنجینە دروست بکات، کات هێواش بکاتەوە یان گەشتیاران لەنێوان شوێنەکان بگوازێتەوە. بانگمانگی ئامراز نییە بۆ دۆکائبی، بەڵکو جۆرێکە لە دەرکەوتنی سروشت و هێزیانە.

لە چیرۆکی گەلی، مرۆڤی مردوو کە دەتوانن بانگمانگییەک بەدەست بهێنن بۆ ماوەیەک خاوەن تواناییەکی سەرووی سروشتی دەبن؛ بەڵام ئەو هێزە بەشێوەیەکی گشتی بە وێرانی یان شێتی کۆتایی دێت. ئەمە دەردەخاتی بۆچوونی ئایینی کۆرییانی سەبارەت بە نەگونجانی هێزی مرۆڤ و هێزی ڕۆحی. بانگمانگی لە ئەدەب و هونەری وێنەکێشان (وێنەکێشان، دواتر فیلم) وەک نیشانەی ڕاستەوخۆی بوونی دۆکائبی دەردەکەوێت.

پرۆفایل: دۆکائبی

گرنگترین لایەنەکانی دۆکائبی بە کورتی.

سەرچاوە

لە شتومەکی کۆن (گسک، کوپ، چەقۆ) یا درەختانی کە بۆ ماوەیەکی درێژ بەکارهاتووە یان تیایدا نیشتەجێ بووبن؛ بەدرەتی زۆر کەم لە مرۆڤ سەرچاوە دەگرن.

ناوچەی کاریگەری

گەشتیار، ڕاوچی، جوتیار؛ هەموو ئەوانەی لە چیاکان یا لەلای درەختی کۆن دەڕۆن؛ هەروەها دانیشتووانی خانوو کە لە چێشتخانەکەیاندا گسکێکی کۆن یا مان‌ی چێشتلێنان هەیە.

دەرکەوتن

مرۆڤۆنی چەقەڵ خاوەنی شاخ، پانتۆڵی نەقشدار، گورز بەدەست؛ پێ‌ڵوچ، زۆرجار یەک-باڵ یان یەک-چاو.

ئەرک

گاڵتەجاڕی، بانگهێشتی کۆشتیگیری، سەرلێشێوانی لە ڕێگاکان؛ لەگەڵ ئەوەشدا زیو و بەخت بۆ ڕاستگۆیان. ئاگری دۆکائبی لە شەودا بەسەر کێڵگەکاندا دەردەکەوێت.

بەرگری لە دۆکائبی

خوێنی ئەسپ و کوڵی گژنیزی سوور کاریگەر دانرابن؛ ڕاستگۆیی پارێزگاری دەکات، چاوچنۆکی تووڕەیی ڕادەکێشێت. تاک لە شەودا بەگەڵ عەرەق گەشتکردن، مەترسیێکی کلاسیکییە.

هاوتاکانی دۆکائبی

tsukumogami و oniی ژاپۆنی؛ کۆبۆلد، گنۆم و ترۆڵی ڕۆژاوایی؛ شێوازی لاوەکی guǐی چینی.

پراکتیکی پارێزراوی

خوێنی ئەسپ و ئاردی لۆبیا. ئامرازی نەریتی بەرگری دژی دۆکائبی؛ خوێنی ئەسپ لەسەر بەردی دەرگا دەمالرێت، ئاردی لۆبیای سوور بڵاو دەکرێتەوە.

فێڵی کێشەکاری. زۆر چیرۆک باس لەوە دەکەن کە دۆکائبیەک لە sireum لە دژی مرۆڤ زیان دەکات، ئەگەر ئەو نەک بەلای ڕاست، بەڵکو بەلای چەپەوە بیخاتە زەوی. دۆکائبی بەڵێنەکەی خۆی بەجێ دەهێنێت و نامەنێت.

تاقیکردنەوەی ڕەوشتی. دۆکائبی بەردەوام ڕاستگۆیی مرۆڤ تاقی دەکاتەوە: پیاوێکی هەژار و ڕاستگۆ بە زێڕ پاداشت دەدرێت؛ دراوسێی چاوچنۆک کە خۆی دەگۆڕێت، سزا دەدرێت یان دەکرێتە گاڵتەجاڕ.

تعویز و جانگسیۆنگ. کۆڵەکە بەرگرییەکان لەسەر سنووری گوندەکان بەتایبەت دۆکائبی دوور ناخەنەوە، بەڵام مەیدانی کاریگەرییان سنووردار دەکەن.

دۆکائبی، هاوتا لە کولتووری تر

ژاپۆن. تسوکوموگامی (Tsukumogami) هاوبەشی دیاردەی شتی زیندوکراوە؛ لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا، ئۆنی بەهەڵە لەگەڵ دۆکائبی یەکسان کرابوو. دۆکائبی گاڵتەجاڕ و تاقیکەرەوەیە، ئۆنی دڕندە.

چین. هەندێک جۆری گوی (guǐ) وەک chī-gui پەیوەندییان بە دیاردەی ڕۆحی شت یان سروشتەوە هەیە.

ئەورووپا. کۆبۆڵد لە فۆلکلۆری ئاڵمانیزمان، ڕۆحی ماڵی نەریتی سکاندیناڤی (tomte, nisse) و لێپرێکانی ئیرلەندی هاوبەشی ڕوخساری گاڵتەجاڕ و تاقیکەرن، هەندێکجار بە کیسە یان ئامرازی جادوویی.

نەریتی شامانیزم و پەیوەندی موداڵگ (Mudang)

نەریتی شامانیزمی کۆرەیی (پراکتیزەکردنی Mudang) پەیوەندیێکی ئایینی ئاڵۆزی لەگەڵ بواری دۆکائبی دامەزراند. موداڵگ (پیاوانی ئایینی شامان) ڕێبازیان گەشەپێدا بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ دۆکائبی، ڕێنماییکردنی چالاکییەکانیان یان هێمنکردنەوەیان. لە ئایینی Kut (قوربانی شامانی بۆ هێمنکردنەوە)، دۆکائبی زۆرجار وەک ڕۆحێکی لاوەکی سەیر دەکرا کە دەکرا لە ڕێگەی مۆسیقا، سەما و قوربانییەوە ڕێبەری بکرێت.

ئەم پراکتیزە شامانییە جیاواز بوو لە ڕوانگە چینی و ژاپۆنییەکانەوە، کە زیاتر هەوڵیان دەدا ڕۆحەکان بچەوسێننەوە نەک تێکەڵیان بکەن. شامانیزمی کۆرەیی دۆکائبیی وەک ئەکتەرێکی یاسایی لە ژینگەی ڕۆحانیدا سەیر دەکرد، نەک وەک خراپەیەکی بێگومان.

ئەم ڕوانگەیە ڕێگای بۆ هاوژیانی ئاشتیانە و گفتوگۆی پراکتیکی خۆشکرد لە جیاتی ڕووبەڕووبوونەوە. لێکۆڵینەوە ئیتنۆگرافییە هاوچەرخەکان نیشان دەدەن کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا، کە نەریتی موداڵگ تێیاندا ماوەتەوە، هێشتا لە سەدەی 20 هەواڵی دۆکائبی بە ئاماژە بە شێوازە شامانییەکانی ناوگیرانی گێڕرابووەوە.

سەرچاوەگرتن لە شتومەک و لۆژیکی گۆرانکاری

تایبەتمەندییەکی دۆکایبی (도깨비) کۆرییی بەرانبەر بە بوونەوەرەکانی گیانی دیکە، سەرچاوەیەکەیەتی. جیاواز لە گویشین، کە گیانی مرۆڤێکی مردووە، بەگوێرەی بۆچوونێکی باوی گەورە، دۆکایبی لە شتومەکی بێ گیان دروست دەبێت.

شتومەکی کۆن کە مرۆڤ ماوەیەکی درێژ بەکاریهێناوە، بەتایبەتی سکووم، مووسمار، کوتان و کەلوپەلی ماڵی دیکە، دەگوترێت دوای ماوەیەکی درێژ، بەتایبەتی ئەگەر تووشی خوێنی مرۆڤ بووبن، دەتوانن ببن بە دۆکایبی.

ئەم سەرچاوەیە کاریگەری لەسەر بنیاتی سیفاتی هەیە. دۆکایبی گیانی مردووی خاوەن ویستێکی نیگەیراو نییە، بەڵکوو بوونەوەرێکی سرووشتی سەربەخۆیە کە بە توندی بە ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤ گرێدراوە. لەگەڵ مرۆڤ ئاشناییی هەیە، ئامرازەکان و نەریتەکانیان دەناسێت، بەڵام لۆژیکێکی خۆی هەیە کە زۆر جار دەشێت نەزانراو بێت.

سیفاتی دووڕەهەندییە: دەتوانێت گاڵتەجاڕی بکات، ڕێبواران بەرەو ھەڵبوردن ببات و شێت بکات، بەڵام هەروەها دەتوانێت سامان بەخشێت، بەتایبەتی لە ڕێگەی گۆچانی ناودارییەوە کە دەگوترێت بە فەرمان شت هەڵدەبژارێنێت.

ئەفسانەی گەلی کۆریی چیرۆکی زۆری هەیە کە تیایدا مرۆڤ لەگەڵ دۆکایبییەک شەڕ دەکات، فێڵی لێدەکات یا کڕین و فرۆشتنی لەگەڵ دەکات. تیمایەکی دووبارەبووەوە، شەڕی هەموو شەوێکە کە تێیدا مرۆڤی ماندووبوو بەیانیان دەبینێت دوژمنی خیالییەکەی سکوومێکی کۆن یا کۆتکێک بووە.

ئەم چیرۆکانە دۆکایبی وەک بوونەوەرێکی سنووری دەردەخین کە سنووری نێوان شت و کەس، نێوان ئاشنا و نامۆ، نێوان زیان و بەخشین ئاڵۆز دەکات.

دۆکایبی لە باوەڕی گەلی و کولتووری هاوچەرخدا

لە باوەڕی گەلی نەریتی، دۆکایبی بووە بنەمای پەرستنێکی تایبەت و بەشێوەیەکی ڕاستەقینەتر. لە هەندێک ناوچەی کەناراوی کۆریا، کۆمەڵگای ماسیگیران ئایینی بۆ ئەنجام دەدا، چونکە پێی دەگوترا کاریگەری لەسەر ماسیگرتن هەیە.

لێرەدا دۆکایبی وەک بەختیارییەک دەردەکەوێت کە خۆشحاڵییەکەی دەتوانێت ماسیگرتن زیاد بکات. ئەم پابەندبوونە ناوچەییە ئەو لە بوونەوەرەکانی ترسناکی بۆنی چیرۆکی تەنها جیا دەکاتەوە و دەردەخێت کە شوێنێکی جێگیر لە ئایینی ژیاندابووی هەبووە.

گرفتێکی دووبارەبووەوەی توێژینەوە، سەبارەت بە گواستنەوەی وێنایی. لە سەردەمی داگیرکاری ژاپۆن (١٩١٠ تا ١٩٤٥) و بەشێوەیەکی جیاواز پێش ئەوە، دۆکایبی لە کتێبی خوێندن و وێنەکاندا زۆرجار لەگەڵ ئۆنیی ژاپۆنی، دیوی شاخدار و خاوەن ددانی گورگ، تێکەڵ کرا.

خۆرگرانی گەلی کۆریی جەخت لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە وێنەی شاخداری کە ئێستا بۆ زۆر کەس لەخۆیدا وەک دۆکایبی دێتە بەرچاو، ئەگەری زۆرەوە لەگەڵ بۆچوونی کۆنتری کۆریی ناگونجێت، کە ئەوی وەک بوونەوەرێکی مرۆڤ-شێوە، هەندێک جار ئاڵۆز یا کوڵ بەبێ وێناییی شاخداری جێگیر تۆمار دەکات.

لە ئێستادا، دۆکایبی زیندووبوونەوەیەکی فراوانی بەخۆیەوە بینیوە. زنجیرەی تەلەفزیۆنی Goblin (ناوی سەرەتایی کۆریی دۆکایبی، ٢٠١٦) ئەم کارەکترە بۆ بینەرانی نێودەوڵەتی ناسراو کرد، بەڵام بەشێوەیەکی توند گۆڕانکاریی تێدا کرد، بەرەو بوونەوەرێکی نامرۆیانە و خەمناک.

ئەم خۆکرینانە هاوچەرخانە لە باوەڕی گەلی دووردەکەونەوە، بەڵام تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکان دەپارێزن: بوونەوەرێک بە توانای زیاتر لە مرۆڤ، خاوەن پەیوەندییەکی خۆی لەگەڵ مرۆڤ، نە بەتەواوی چاک و نە بەتەواوی خراپ.

لە بواری زانستی ئایین، دۆکایبی هەروا سەرنجڕاکێش دەمێنێتەوە، چونکە بوونەوەرەیە دەیبڵێت باوەڕی باوی کۆرییی، کە جیهانی بێ گیانیش دەتوانێت پڕ بێت لە ژیان و ویستی خۆی.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیازکراو:

ئەدەبیاتی توێژینەوە

هەڵبژاردنێکی کۆکراوە لە کارە سەرەکییەکان دەربارەی دۆکایبی:

  • Walraven, Boudewijn: Songs of the Shaman: The Ritual Chants of the Korean Mudang. Kegan Paul International, London 1994.
  • Kendall, Laurel: Shamans, Housewives, and Other Restless Spirits: Women in Korean ئایینی Life. University of Hawaiʻi Press, Honolulu 1985.
  • Hong, Euny: The Birth of Korean Cool. Picador, New York 2015 (بەشێک دەربارەی بەناوبانگبووی دۆکایبی).
  • Iryŏn: Samguk Yusa: Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea. وەرگێڕان: Ha Tae-Hung, Grafton K. Mintz. Yonsei University Press, Seoul 1972.

کارە بنەڕەتییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.

پراکتیکی پاراستنی باسکراو لێرە، دیارخستنێکی زانستی-ئایینییە بۆ نەریتە مێژووییەکان. iWell Guard پەیوەندی بەم هێڵە مێژوویی-کولتوورییەوە دەگرێت کە تایبەتمەندی بوونی ئامرازی پاراستنی هەڵگیراوە، و شێوازێکی هاوچەرخی ئەم نەریتەیە پێشکەش دەکات. زیاتر لەبارەی iWell Guard →

پۆلێنکردن & پاراستن

IIئاست
پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری II – کاریگەری هەستپێکراو.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←

پارێزەری پێشنیارکراو

iWell Guard

سادەترین پارێزەری ئەم کۆکراوەیە: 41 چین لە زێڕی ڕاستەقینەی 999، پلاتینیوم، زیو و سیلیکون، دروستکراو لە ڕوهلا/تورینگیا. پێویست بە چالاککردن نییە، بە هیچ کەسێک نەبەستراوەتەوە و لە بازنەیەکی نزیکەی 50 مەتردا کاریگەری هەیە، تەنانەت بەبێ لەبەرکردنیش.

پێداچوونەوەیەک بۆ هەموو پارێزەرەکان →