سیلف، روحی هەوا لە پەڕی پاراسێلسۆس

سیلف بوونەوەرێکی ئۆنسوریی هەوایە لە کەلتوری زانایانی ئەورووپا.

روحی هەوا لە چوارینەی ئۆنسورەکانی پاراسێلسۆس. ئەم پرۆفایلە سیلف پەیوەست دەکات بە پەڕی پاراسێلسۆس، کە چوار بوونەوەرە ئۆنسوریی بەرهەم هێنا.

بوونەوەری ڕووناکیئەورووپا

سیلف

سیلف روحی ئۆنسوریی هەوایە لە ئیزۆتریزمی ئەورووپا، کە پاراسێلسۆس شێوەی داوە. لەگەڵ سالامانەر بۆ ئاگر، ئوندینه بۆ ئاو و گنۆم بۆ زەوی، چوارینەی چوار ڕوحی ئۆنسوری پێک دەهێنن و نوێنەری ئۆنسوری هەوان.

جیاواز لە زۆر گەستی ئەم ئینسایکلۆپیدیایە، سیلف باوەڕی گەلی نییە، بەڵکوو دروستکردنێکی زانستی-ئیزۆتریکیی سەردەمی نۆزایشە: یەکەم وەسف لە کتێبی پاراسێلسۆسی Liber de nymphis, sylphis, pygmaeis et salamandris دایە، کە نزیکەی ساڵی ١٥٣٠ نووسراوە و دوای مردنی لە ساڵی ١٥٦٦ چاپکراوە.

بە یەک نیگا: سیلف

جۆر: روحی ئۆنسوریی هەوا لە چوارینەی ئۆنسورەکان
سەرچاوە: نەریتی زانایانی سەردەمی نۆزایشی ئەورووپا، پاراسێلسۆس
دەقەکان: Liber de nymphis, sylphis, pygmaeis et salamandris (نزیکەی ١٥٣٠، چاپ ١٥٦٦)
سەردەم: لە سەردەمی نۆزایش تا ئیزۆتریزمی هاوچەرخ
دیمەن: زۆربەی کات بوونەوەرێکی هەواییی نادیار، دواتر نازک و ئیسیری

سەرچاوە لە نەریتی زانایانی

سەردەمی دەقەکان

یەکەم وەسف لە پاراسێلسۆسەوەیە، کە نزیکەی ساڵی ١٥٣٠ نووسراوە و دوای مردنی لە ساڵی ١٥٦٦ چاپکراوە؛ لەوێوە وەرگرتنی بۆ تیۆسۆفی و ئیزۆتریزمی هاوچەرخ درێژە پێدەدرێت.

بواری باڵاوبوونەوە

ئیزۆتریزمی ئەورووپا: لە فەلسەفەی سرووشتی سەردەمی نۆزایش، بەرەو ئەدەبیاتی سالۆنی فەرەنسی، تا بالێی ڕۆمانسی.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: ئەمە دروستکردنێکی زانستی-ئیزۆتریکیی خاوەن بنەمای دەقیی ڕوونە، کە بە کتێبی Liber de nymphis پاراسێلسۆس دەستپێدەکات.

ناو و شێوازەکان

وشەی داهێنراو: ئەم چەمکە داهێنانی وشەیەکی پاراسێلسۆسە لە سەدەی ١٦، پێدەچێت وشەیەکی داهێنراو بێت لە لاتینی sylvestris، مانای دارستانی، و nympha، نیمفا، هەندێک جار پەیوەست بە یۆنانی sílphē، مانای مێروویەک؛ سەرچاوەی دووباره وردی نادیارە.

بوون و دیمەن

دیمەن

وەک بوونەوەرێکی هەوایی، سیلف بەپێی پاراسێلسۆس زۆربەی کات نادیارە، زۆر لە هەوا دەچێت بۆ ئەوەی چاو بتوانێت بیبینێت، و وا دەبیندرێت کە شێوەی مرۆڤی هەیە. لە وەرگرتنی دواتر، ئەو نازک، جوان و شێوەیەکی ئیسیریی مێینەیانەی هەیە، سیلفید.

کاریگەری

سیلفەکان نیشتەجێی ئۆنسوری هەوان و نوێنەرایەتی دەکەن. بەپێی پاراسێلسۆس، ڕوحی ئۆنسوریان جەستەیین، مردنن و ڕوحی نەمر ناهەبن، بەڵام بە پەیوەندیکردن لەگەڵ مرۆڤ دەتوانن بەشدار ببن لە ڕوحێک، دیارییک کە دواتر بە فرەیی گەشەی سەندووە.

پرۆفایل: سیلف

گرنگترین لایەنەکانی روحی هەوا بە یەک نیگا.

نەریت

دروستکردنێکی زانستی-ئیزۆتریکیی سەردەمی نۆزایش: بەشێک لە چوارینەی ئۆنسورەکان کە لە سیلف، سالامانەر، ئوندینه و گنۆم پێکدێت.

ناوچەی کاریگەری

ئۆنسوری هەوا: سیلفەکان نیشتەجێی ئەون و نوێنەرایەتی دەکەن، وەک چۆن ئوندینەکان ئاو و گنۆمەکان زەوی نوێنەرایەتی دەکەن.

دەرکەوتن

زۆربەی کات نادیار، زۆر لە هەوا دەچێت وەک چاو بتوانێت بیبینێت؛ لە وەرگرتن، نازک، جوان و شێوەیەکی ئیسیریی مێینەیانە وەک سیلفید.

کارکرد

جەستەیی، مردن و بێ ڕوحی نەمر؛ بە پەیوەندیکردن لەگەڵ مرۆڤ دەتوانێت بەشدار ببێت لە ڕوحێک.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

هیچ ئایینی مێژوویی نییە: سیلفەکان چەمکێکی ئەدەبی-فەلسەفین، نەک ئۆبژەی پەرستنی ئایینی.

پەیوەندیدار

سالامانەر، ئوندینه و گنۆم وەک خوشکی ئۆنسوری؛ لە ڕووی جۆربەندیدا نزیکن لە نیمفەکانی با لە سردەمی کۆن، وەک ئائورا.

لە Liber de nymphis بۆ بالێی سپی

ئەم چەمکە داهێنانی وشەیەکی پاراسێلسۆسە لە سەدەی ١٦، پێدەچێت وشەیەکی داهێنراو بێت لە لاتینی sylvestris، مانای دارستانی، و nympha، نیمفا، هەندێک جار پەیوەست بە یۆنانی sílphē، مانای مێروویەک؛ سەرچاوەی دووباره وردی نادیارە. سیلف باوەڕی گەلی نییە، بەڵکوو دروستکردنێکی زانستی-ئیزۆتریکیی سەردەمی نۆزایشە. یەکەم وەسف لە کتێبی پاراسێلسۆسی Liber de nymphis, sylphis, pygmaeis et salamandris دایە، کە نزیکەی ساڵی ١٥٣٠ نووسراوە و دوای مردنی لە ساڵی ١٥٦٦ چاپکراوە.

لەوێوە سیلف ڕێگای خۆی بەناو ئەدەبیاتی ئەورووپادا کرد: کتێبی Le Comte de Gabalis ی ئابێ دو ڤیلار لە ساڵی ١٦٧٠ سیلفیدی نازک و بێ ڕوحی داهێنا، ئەلێکساندەر پۆپ لە The Rape of the Lock ڕوحی پارێزەری هەوایی نواند، و بالێی La Sylphide لە ساڵی ١٨٣٢ کردی بە هێمای بالێی سپی ڕۆمانسی.

پاڵنانەوە و شیکردنەوە

وەرگرتنی دواتر دەوڵەمەندە: کتێبی Le Comte de Gabalis ی ئابێ دو ڤیلار لە ساڵی ١٦٧٠ سیلفیدی نازک و بێ ڕوحی داهێنا؛ ئەلێکساندەر پۆپ لە The Rape of the Lock ڕوحی پارێزەری هەوایی نواند؛ بالێی La Sylphide لە ساڵی ١٨٣٢ کردی بە هێمای بالێی سپی ڕۆمانسی. ئەو لە ڕۆمانسیزم، تیۆسۆفی و ئیزۆتریزمی هاوچەرخدا کاریگەری خۆی درێژە پێدەدات.

لە ڕووی زانستی ئایینیدا، سیلف بنەڕەتەن هەوایی-بێلایەن تا نازکە، بەڵام لە وەرگرتنی ئەدەبیدا وەک بوونەوەرێکی فریوکار و مەترسیدار نیشان دراوە کە مرۆڤی مردوو بۆ کارەساتی دەکێشێت. سێ ڕوونکردنەوە گرنگن: سیلفەکان باوەڕی گەلی کۆن نیین، بەڵکوو داهێنانێکی سەردەمی نۆزایشی پاراسێلسۆسن. پێویستە شێوەی نێرینەی سیلف و شێوەی مێینەیی جوانتری سیلفید لێک جیا بکرێنەوە. هەروەها بالێی La Sylphide لە ساڵی ١٨٣٢ نابێت لەگەڵ Les Sylphides لە ساڵی ١٩٠٩ تێکەڵ بکرێت.

چەمک لە جیاتی ئایین

هیچ ئایینی مێژوویی سیلفەکان بوونی نییە. سیلفەکان چەمکێکی ئەدەبی-فەلسەفین، نەک ئۆبژەی پەرستنی ئایینی؛ دابەشکردنیان وەک بوونەوەری هەوایی یان ڕووناکی جۆربەندییەکی هاوچەرخ و ئیزۆتریکییە. هەرکەسێک بیویستایە سیلف بناسێت، هەمیشە لە کتێب، لەسەر سەیر، یان لە بیرکردنەوەی فەلسەفەی سرووشتی ئەوەی دیاردەیێت، نەک لەسەر بیرداری قوربانی.

چوارینەی ئۆنسورەکان و نیمفەکانی با

سیلف لەگەڵ سێ ڕوحی ئۆنسوری تری، سالامانەر، ئوندینه و گنۆم، ڕادەوەستێت، کە پێکەوە چوارینەی ئۆنسورەکان تەواو دەکەن. لە ڕووی جۆربەندیدا خزمی نیمفەکانی بای سردەمی کۆنە، وەک ئائورای یۆنانی، و لە ڕووی چەمکیدا خزمی ڕوحی سرووشتی تیۆسۆفیی دواتر.

پرسیارە باوەکان دەربارەی سیلف

سیلف چییە؟

گەیشتووی بنەڕەتی هەوا لە بیرکردنەوەی پاراسێلسۆس (Paracelsus)، هاوتای سالامەندەر، ئوندینە و گنۆم.

ئایا سیلف باوەڕی گەلی کۆنە؟

نەخێر. ئەمە داهێنانێکی زانستیانەی سەردەمی ڕینیسانسە کە پاراسێلسۆس دایهێناوە.

جیاوازی نێوان سیلف (Sylph) و سیلفید (Sylphide) چییە؟

سیلف شێوەی نێرینەیە لەلای پاراسێلسۆس، بەڵام سیلفید شێوەی مێینەی گەنجترە کە لە ساڵی ١٦٧٠ لەلایەن ڤیلار (Villars) دانراوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئاورا (Aura) – پەریی بای یۆنانی وەک هاوتای کۆن
تیلیسم، مۆمی پاراستن، خوێ – ئامرازی پاراستنی نەریتی
قوتوپاسی پاراستن – کۆبینەوەیەکی گشتی لە ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی کتێبناسی.

وەک گەیشتووی بنەڕەتی هەوا، سیلف بزوێنترین ئەندامی چوارگۆشەی سەردەمی ڕینیسانسە، و هیچ گەیشتووی بنەڕەتی دیکەی پاراسێلسۆس بەم قووڵییەوە کاریگەری لەسەر شیعر، ئەدەبیاتی سالۆن و بالێت نەبووە وەک ئەم گەیشتووە.