پلاکەتی لاماشتو – تەختەی پاراستنی میزۆپۆتامی دەربارەی ژنۆکەکە

پلاکەتی لاماشتو (Lamaschtu) ئامرازێکی پارێزەرە کە لە ڕۆژهەڵاتی کۆن دێت. ئەمە تەختەیەکی بچووکە لە بڕۆنز یان بەرد، کە بە وێنە و دەق داپۆشراوە. ئەم پلاکەتە لە مێزۆپۆتامیا بڵاوبووەتەوە.

پلاکەتەکە ئاراستەی خێزانێکی دیاریکراوە، لە دژی خێزانی مێزۆپۆتامی لاماشتو. لاماشتو بە مەترسیدارترین هەڕەشە بۆ سەر دووگیانان، ژنانی تازە منداڵبوو و منداڵانی تازە لەدایکبوو دادەنرا.

بەپێچەوانەی تعویزێکی هەڵواسراو، پلاکەتەکە هەڵدەواسرا یان دادەنرا. شوێنی ئەم پلاکەتە ژووری نیشتەجێبوون بوو، بەتایبەتی نزیک لە جێگا، لەو شوێنەی کە دایک و منداڵ لێی حساودەبوونەوە.

پلاکەتی لاماشتو بە توندی پەیوەندیدارە بە تعویزی پازوزوو (Pazuzu). لەسەر زۆرێک لە پلاکەتەکان سەرێکی پازوزوو دەردەکەوێت، چونکە پازوزوو ئەو هێزە بوو کە لە دژی لاماشتو بەکاردەهات. لە پەڕەی تایبەت بە تعویزی پازوزوو ئەم پەیوەندییە بەوردی ڕوونکراوەتەوە.

لە ئایین‌ناسیدا، پلاکەتی لاماشتو نموونەیەکی باشە بۆ ئامرازێکی پارێزەر کە دیمەنێکی تەواو نیشان دەدات. ئەمە تەنها نیشانەیەکی تاک نییە، بەڵکو وێنەیەکە کە پرۆسەیەک نیشان دەدات، واتە دەرکردنی خێزانەکە.

پلاکەتەکە یەکێکە لە باشترین ئامرازە پارێزەرە لێکۆڵراوەکانی مێزۆپۆتامیا. زۆربەی پارچەکان پارێزراون، و دەکرێت بە دەقە جادووییە گێڕدراوەکانەوە بلکێنرێن.

بۆ تێگەیشتن لە پلاکەتەکە، پێویستە بوونەوەری لاماشتو بناسرێت. لاماشتو لە بیرکردنەوەی میزۆپۆتامیدا بوونەوەرێکی ترسناک بووە کە بەرامبەر دایک و منداڵ ئاراستە کرابوو.

لاماشتو وەک کچی خودای ئاسمان، ئانو، دەهاتە باس. بەپێچەوانەی ژنۆکەکانی تر، بەپێی هەندێک دەق ئەو بە ویستی خۆی کار دەکرد، نەک بە فەرمانی خواوەندەکان. ئەمە زیاتر مەترسیداریی دەکرد.

لاماشتو خراپترین خراپەکانی دەخرایە ئەستۆ کە دایک و منداڵ تووشی دەبوون. ئەو بە هۆکاری لەدەستچوونی سکپڕی، تای مندالبووندان و مردنی زوی نۆزادان دانرا بووە.

لاماشتو بەم شێوەیە مەترسیەکی زۆر ڕاستەقینەی نوێنەرایەتی دەکرد. لەدایکبوون و منداڵیی سەرەتایی لە جیهانی کۆندا بۆ دایک و منداڵ زۆر مەترسیدار بووە. لاماشتو شێوەی ژنۆکەیانەی ئەم هەڕەشە هەمیشەیییە بووە.

باسکردنێکی وردتر دەربارەی ژنۆکەکە لە پەڕەی لاماشتو لە فەرهەنگی بوونەوەرەکان هەیە. بۆ پلاکەتەکە پێویستترین شت ئەوەیە کە لاماشتو دوژمنی سەرەکی بووە کە ئۆبژەکە تەواوی بەرامبەری ئاراستە کرابوو.

پلاکەتی لاماشتو بەمە دەبێتە ئۆبژەی پاراستن بەرامبەر ژنۆکەیەکی بەناوبانگ. ئاراستەکراوە بۆ مەترسییەکی دیاریکراو و نیشانەیەکی گشتی پاراستن نییە.

پلاکەتی لاماشتو زۆرجار تەختەیەکی چوارگۆشەیە. ڕووەکەی بەشکراوە بۆ چەند ڕیزی وێنەی سەروژێر کە لە توێژینەوەکاندا پێی دەگوترێت “ڕەگیستەر”.

لەم ڕەگیستەرانەدا دیمەنێکی تەواو دیارە. دیمەنەکە شەیتانی لاماشتو و پرۆسەی دوورخستنەوەی دەردەخات. بەم شێوەیە وێنەکە وەک چیرۆکێک بە چەند بەشەوە دەگێڕدرێتەوە.

لاماشتو خۆی بە شێوەیەکی ترسناک نیشان دراوە. بە سەری ئاژەڵێکی دڕندە یان باڵندەیەک دەردەکەوێت، زۆرجار چۆکداو و ئاژەڵانی شیردەر بەدەستەوەگرتووە. ئەم توخمانە وێنە ئەو وەک بوونەوەرێکی مەترسیدار و دژە سرووشتی دیاری دەکەن.

لە ڕەگیستەرەکانی خواردا زۆرجار جیهانی ژێرزەوی نیشاندراوە، ئەو شوێنەی لاماشتو بۆی دەگوازرێتەوە. بەم شێوەیە پلاکەتەکە نەک تەنها شەیتانەکە، بەڵکو ئامانجی دوورخستنەوەیشی نیشان دەدەت.

لە سەرووی سنووری سەرەوەی پلاکەتەکە زۆرجار سەرێک دەردەکەوێت کە بۆ دیمەنەکە دەڕوانێت. ئەمە سەری پازوزوویە کە چاودێری دوورخستنەوەی لاماشتو دەکات.

پلاکەتەکە هەروەها بە نووسینەوە داپۆشراوە. ئەم نووسینانە داوا و نزاکانن دژی لاماشتو. وێنە و نووسین پێکەوە شتومەکی پارێزەری کاریگەر پێکدەهێنن.

وێنەکە لەسەر پلاکەتی لاماشتو بارێکی نەجوڵاو نیشان نادات، بەڵکو پرۆسەیەک. ئەوە دەردەخات چۆن شەیتانی لاماشتو بەرەو دوورخستنەوە دەکرێت و بۆ جیهانی ژێرزەوی دەگوازرێتەوە.

لە ڕەگیستەرەکانی وێنەدا ئامرازەکانی ئەم دوورخستنەوەیە دەردەکەون. دیاردەیانی بۆ لاماشتو نیشان دراوە، کە پێی هێمن دەکرێتەوە و بۆ گەڕانەوە هان دەدرێت. لەوانە ئاژەڵ، خواردن و شتومەکی بۆ گەشتەکەی.

بیرۆکەی سەرەکی ئەوەیە لاماشتو بە دیاردەوە پێدەدرێت تاکو بگەڕێتەوە بۆ جیهانی ژێرزەوی. بەم شێوەیە بۆ گەشتەکەی ئامادە دەکرێت و بەڕێدەکرێت.

زۆرجار لاماشتو لەسەر گوێدرێژ یان لە بەلەمێکدا نیشان دراوە، ئامرازی گەڕانەوەی. جیهانی مرۆڤ بەجێدەهێڵێت و بۆ ئەو شوێنەی هاتووە دەگەڕێتەوە.

وێنەکە بەم شێوەیە دەرەنجامی خوازراو نیشان دەدەت. مەترسییەکە نیشان نادات، بەڵکو زاڵبووە بەسەریدا. پلاکەتەکە ئەو ساتەیان بیرخستووەتەوە کە شەیتانەکە کۆچ دەکات.

ئەم نیشاندانی دەرەنجامی خوازراوە بنەمای کاریگەری پارێزەرییە. بە نیشاندانی دوورخستنەوەی لاماشتو، پلاکەتەکە دەیەوێت ئەم دوورخستنەوەیە بەدی بێنێت. وێنەی سەرکەوتن دەبێ سەرکەوتن دەرهێنێت.

تایبەتمەندییەکی سەرنجڕاکێش لە زۆرێک لە پلاکەتەکانی لاماشتودا، سەرێکە کە لە سنووری سەرەوە دەرچووە. ئەمە سەری خێزانی پازوزوو (Pazuzu)ـه، کە لە سەرەوەوە تەماشای دیمەنەکە دەکات.

پازوزوو خۆی خێزانێکی ترسناک بوو، گەورەی خێزانە خراپەکانی با. بەڵام دەربارەی ئەم خێزانە مەترسیدارە، دەکرا لە دژی لاماشتو بەکاربهێنرێت. پازوزوو ئەو هێزی بەرامبەرە بوو کە لە دژی لاماشتو بەرگری دەکرد.

لەسەر پلاکەتەکە، پازوزوو چاودێری دەرکردنەکە دەکات. سەری لە سنووری سەرەوە نیشان دەدات کە ئەو بەسەر تەواوی پرۆسەکەوە دەسەڵاتدارە. ئەو ئەو هێزەیە کە دڵنیایی دەدات لاماشتو بەڕاستی دەڕوات.

ئەم ڕێکخستنە پلاکەتەکە بە توندی بە تعویزی پازوزوو دەبەستێتەوە. هەردوو ئامرازەکە پێکەوە بەشێکن و دوای هەمان بیرۆکە دەکەون، ئەوەی کە هێزێکی ترسناک لە دژی هێزێکی ترسناکتر بەکاردەهێنرێت.

سەری پازوزوو لەسەر پلاکەتەکە بۆیە خشڵ نییە، بەڵکو توخمێکی سەرەکییە. ئەو ڕوون دەکاتەوە کێ دەرکردنی لاماشتو جێبەجێ دەکات.

لە پەیوەندی نێوان پلاکەتی لاماشتو و پازوزوودا، سیستەمێکی بۆچوونکراو لە کردەوەی پارێزەری مێزۆپۆتامی دەردەکەوێت. خێزانەکە، هێزی بەرامبەر و پرۆسەی دەرکردن هەموو لە ئامرازێکی تاکدا کۆکراونەتەوە.

پلاکەتی لاماشتو هەمان بنەمای کارکردنی تیلیسمی پازوزو دوێنێتەوە. زانستی دین ئەمە بە دوورخستنەوە لە ڕێگەی هێزێکی ترسناکی هاوپەیمان پێناسە دەکات.

لە جیاتی ئەوەی تەنها خوداوەندێکی دڵسۆز بانگهێشت بکرێت، پراکتیکی پاراستنی میزۆپۆتامی هێزی بوونەوەرێکی ترسناکی بەکارهێنا. پازوزو، کە خۆی ژنۆکەیەکی بوو، لە دژی ژنۆکە لاماشتو بەکارهێنرا.

لەسەر پلاکەت ئەم بنەمایە لە دیمەنێکی تەواودا ڕوون کراوەتەوە. ژنۆکەکە پیشان دراوە، هێزی بەرامبەری پیشان دراوە، و پرۆسەی دوورخستنەوەی وێنا کراوە.

دەقەکانی نیازخوێندنەوە لەسەر پلاکەت ئەم پرۆسەیە پاڵپشتی دەکەن. ناوی لاماشتو دەبردرێت، دوورخستنەوەکەی باس دەکرێت و فەرمانی دەدرێت کە بگەڕێتەوە بۆ جیهانی خوارەوە.

وێنە و دەق بەم شێوەیە بەرەو یەک ئاراستە کاردەکەن. وێنەکە دوورخستنەوەکە پیشان دەدەت، دەقەکە دەیوتەوە. پێکەوە ئامانجیان ئەوەیە کە ژنۆکەکە بەڕاستی دووربکەوێتەوە.

پلاکەتی لاماشتو بەمجۆرە نموونەیەکی زۆر بەرباڵاوی بیرکردنەوەی پاراستنی میزۆپۆتامیی. تەنها نیشانەیەکی دوورخەرەوە پیشان نادات، بەڵکو تەواوی پرۆسەی دوورخستنەوەکە پیشان دەدات.

شوێنی پلاکەتی لاماشتو ژووری نیشتەجێبوون بوو، بەتایبەتی نزیکی جێگا. لەوێ، کە دایک و منداڵ پشوویان دەدا، پلاکەتەکە دەبووایە خراپەکە دووربخاتەوە.

پلاکەتەکە لەسەر دیوار دانرا یا هەڵواسرا. لەوێوە چاودێری ژوورەکەی دەکرد. دیمەنی دوورخستنەوەکەی بەردەوام بەرچاو بوو و ئامانجی ئەوە بوو کە لاماشتو دووربخاتەوە.

ئەم شێوازی هەڵواسینە لەسەر جێگا زۆر ئاماژەدارە. نیشان دەدەت کە پلاکەتەکە هەر لەو شوێنەدا بەکارهاتووە کە مەترسییەکە زۆرترین بووە. لاماشتو ژنی تازە لەدایکبووەکە و منداڵی شیرەخۆری هەڕەشە لێدەکرد، و هەر لەسەر جێگاکەشیان پلاکەتەکە دانرابوو.

لەگەڵ پلاکەتی هەڵواسراودا، ژنانی دووگیان و منداڵانی بچووک زۆرجار تیلیسمی سەری پازوزویشیان ڕاستەوخۆ لەسەر جەستەیان هەڵدەگرت. پاراستنی هەڵواسراو و پاراستنی هەڵگیراو یەکتریان تەواو دەکرد.

بەمجۆرە پراکتیکی پاراستنی میزۆپۆتامی هەردوو ئاست دەگرتەوە. پلاکەتەکە ژوورەکەی پاراست، تیلیسمی هەڵگیراو کەسەکەی هاوڕێیەتی دەکرد. پێکەوە پاراستنێکی تەواویان پێکدەهێنا.

پلاکەتی لاماشتو بەمجۆرە شتێکی پاراستنە کە بەتەواوی پەیوەندیدارە بە حاڵەتێکی ژیانی دیاریکراو. سەر بە بۆشایی لەدایکبوون و منداڵیی سەرەتایی بوو، ئەو کاتەی کە بە مەترسیدارترین قۆناغی ژیان دادەنرا.

دەقەکانی سەر پلاکەتی لاماشتو سەر بە پێکهاتەیەکی گەورەترن. لە میزۆپۆتامیا کۆمەڵگەیەکی تەواوی نیازخوێندنەوە لە دژی لاماشتو هەبووە، کە بۆ ماوەیەکی درێژ گوێزراوەتەوە و ڕێکخراوە.

ئەم کۆمەڵگە نیازخوێندنەوانە سیفەتی لاماشتو، مەترسیدارییەکەی و ئەو ڕێگایانەی کە پێی دووردەخرێتەوە باس دەکەن. سەرچاوەیەکی گرنگن بۆ زانیاری دەربارەی ئەم ژنۆکەیە.

دەقەکانی سەر پلاکەتەکان کورتکراوە یا وەرگیراون لەم نیازخوێندنەوانە. زانیاری دەربارەی دوورخستنەوەی لاماشتو بە شێوەیەکی کورت و لەسەر تەختەکە تۆمارکراو دەگوازنەوە.

نیازخوێندنەوەکان ڕێسای دیاریکراوی خۆیانیان دەبوو. دەبووایە بەڕێکی وترابانایە و بەڕێکی بەکارهاتبانایە. زۆرجار لەگەڵ کارە کۆنکرێتەکاندا پێکەوە بوون، بۆ نموونە دروستکردنی پەیکەرەکان یا پێشکەشکردنی قوربانی.

نیازخوێندنەوەکە لەلایەن پیاوێکی شارەزاوە ئەنجام دەدرا، پاپاسێکی نیازخوێن. ئەمە دەقەکان و کارەکانی دەناسی کە دەبوایە دوورخستنەوەی لاماشتو بهێننانە دی.

پلاکەتەکە بەمجۆرە بە تەنها نییە. بەشێکە لە پراکتیکێکی پاراستنی گەشەسەندووی کە دەق، کار و کەسانی شارەزای پێویست بوون. ئامرازەکە و زانیاری بەکارهێنانی پێکەوە بەیەکەوە دەبن.

پلاکەی لاماشتو ئەمڕۆ زیاتر لەلایەن شارەزایانی ڕۆژهەڵاتی کۆن ناسراوە. ئەم پلاکەیە لەنێو نیشانە بەناوبانگەکاندا نییە، بەڵام لە بواری زانستی ڕۆژهەڵاتناسیی کۆن بابەتێکی باش لێکۆڵینەوەکراوە.

لە کۆمەڵگەکانی چەندین مۆزەخانەی گەورەدا پلاکەکانی لاماشتو پارێزراون. ئەوانە شایەتحاڵن لەسەر ئەوەی ئەم ئامرازە پارێزەرە چەند بەلاوگیرکراو بووە لە میزۆپۆتامیا و هەڕەشەی لاماشتو چەند بەڕاستی وەرگیراوە.

بۆ لێکۆڵینەوەی ئایینی ڕۆژهەڵاتی کۆن، پلاکەکان بەهایەکی گەورەیان هەیە. ئەوانە لەگەڵ دەقە نزاییەکاندا، تێڕوانینێکی وردیان دەداتێ سەبارەت بە پراکتیکی پاراستنی میزۆپۆتامی.

پلاکەی لاماشتو پیشان دەدات کە پاراستنی دایک و منداڵ لە ڕۆژهەڵاتی کۆندا ئامانجێکی سەرەکی بووە. پراکتیکێکی پاراستنی تەواو لە پلاکە، تعویذ (ئامولێت)، دەق و کردارەکان تەرخانکراو بوو بۆ ئەم ئامانجە.

بەم شێوەیە پلاکەی لاماشتو یەکێکە لە کاریگەرترین ئامرازە پارێزەرەکانی ڕۆژهەڵاتی کۆن. بە توندی پەیوەندیدارە بە تعویذی پازوزو و بە شێوەیەکی زۆر ورد بیرکردنەوەی پاراستنی میزۆپۆتامی پیشان دەدات.

تێیدا دەردەکەوێت چۆن کولتوورێکی کۆن وەڵامی مەترسییە گەورەکانی ژیانی دابووەوە. پلاکەی لاماشتو وێنەی سەرکەوتنێکە کە خۆی دەبووە هۆکاری هێنانەئاراوی ئەم سەرکەوتنە، سەرکەوتن بەسەر خێزمانەکەدا کە هەڕەشەی لە دایک و منداڵ دەکرد.

چۆنیەتی پاراستن لە دژی لاماشتو لە ژیانی ڕۆژانەدا، لە سەری پازوزو لە گەردنی دایکەوە هەتا کوتری قوڕین لەژێر بەردەرگاوە، لە وتاری تعویذەکانی میزۆپۆتامیا لەسەر ittermann.de باسکراوە.