پیاوی ئاو، خاوەنی ڕووبار، دەریاچە و گۆمی ئاشەکان. ووجانوی وەک ڕۆحێک لە داب و نەریتی سلاڤیدا دەناسرێت و فەرمانڕەوایی ڕووبار، دەریاچە و گۆمی ئاشەکان دەکات.
ووجانوی (بە ڕوسی Водяной، لە wodaی وشە بۆ “ئاو”) ڕۆحی ئاوی نێرینەیە لە ئەفسانەی گەلیسلاڤیدا و هاوتای مێینەی ئەو، ڕووسالکا. ئەو وەک خاوەنی ئاوێکی دیاریکراو دەناسرێت، بەشێک لە ڕووبار، دەریاچە، زۆمگا یان بەتایبەتی گۆمی ئاشێک، و لەوێدا هیچ کارێکی بەسەرچاوچاوانە قبووڵ ناکات.
ئەوەی بێ خاچ مەلە بکات، لە کاتی نیوەڕۆ یان نیوەشەودا مەلە بکات یان ئاوەکە پیس بکات، مەترسی ئەوەی هەیە کە ووجانوی بۆ ناو قوڵاییەکە ڕایبکێشێت.
لە داب و نەریتی سلاڤی ڕۆژهەلاتیدا، ووجانوی پەیوەندییەکی تایبەتی لەگەڵ ئاشەوانان هەیە: بەگوێرەی باوەڕی گەلی، ئاشەوانان پەیمانێکیان لەگەڵ دابووە، سەربڕی ئاژەڵیان یا یەکەم چقڵی ئاردیان بۆ پێشکەش کردووە بۆ دڵنیابوون لە کارکردنی چەرخی ئاشەکە.
بەم شێوەیە ووجانوی زیاتر لە ڕۆحێکی ترسناکی ساف، هێزێکی شوێنی دووڕوانەیە: مەترسیدار بۆ ئەوەی بێ ئاگا بێت، بەڵام قابیلی پێشبینیکردن و ئارامکردنەوەیە بۆ ئەوەی یاساکانی ئاو بەجێبگەیەنێت.
جۆر: ڕۆحی ئاوی نێرینە، خاوەنی شوێنی ئاوێک
سەرچاوە: باوەڕی سروشتی سلاڤی پێش مەسیحییەت، بە مەسیحییەت داپۆشراوە
دەقەکان: چیرۆکی گەلی سلاڤی ڕۆژهەلاتی و ڕۆژئاوایی، ئیتنۆگرافیای سەدەی ١٩ی زایینی
سەردەم: پێش مەسیحییەت تا ئێستا
شوێنی نیشتەجێبوون: ڕووبار، دەریاچە، زۆمگا، بەتایبەتی گۆمی ئاشەکان
داب و نەریتی سلاڤی پێش مەسیحییەت، بە دەوڵەمەندی وەک باوەڕی گەلی گێڕدراوەتەوە دوای مەسیحیبوون. قۆناغی کۆکردنەوەی چڕ لە سەدەی ١٩ی زایینیدا لەلایەن ئافاناسیێف و ئیتنۆگرافیای ڕوسی و ئوکرانی، تا ئێستا لە ئارشیفی ئەفسانەیی تۆمارکراوە.
سلاڤی ڕۆژهەلاتی (ڕوسی Водяной، ئوکرانی Водяник) وەک ناوچەی سەرەکی، سلاڤی ڕۆژئاوا وەک وودنیک (بۆلندی) و ڤودنیک (چێکی). بەگوێرەی ناوچە جۆشوجۆل جیاوازە، جارێک خاوەنی گۆمی ئاش، جارێکیش ڕۆحی زۆمگا و ڕووبار، بەڵام دیمەنی سەرەکی خاوەنی ئاوی نێرینە دیارە.
چیرۆکی گەلی ڕوسی (ئافاناسیێف)، ئیتنۆگرافیای ئوکرانی و بێلاڕوسی، کۆکراوەکانی چێکی (ک. ی. ئێربێن)، ئەفسانەناسیی سلاڤی ی هاوچەرخ (پۆمێرانتسێڤا، تۆپۆرکۆف).
ڕوسی: ووجانوی (Водяной)، هەروەها ووجانیک.
ئوکرانی: ووجانیک. بۆلندی: وودنیک. چێکی/سلۆڤاکی: ڤودنیک.
ڕەچەڵەکناسی: بە ڕوونی وەرگیراوە لە سلاڤی کۆن voda (“ئاو”)، بە واتای وشەیی “ئەوەی سەر بە ئاوە”.
ڤودنیکی چێکی لە ئەدەبیاتدا بەدیهێنانێکی تایبەتی وەرگرتووە: ک. ی. ئێربێن لە کۆمەڵبەندی بالاداکاندا Kytice (١٨٥٣) شیعری “Vodník” پێشکەش دەکات، دڤۆرژاک لە ساڵی ١٨٩٦ بە شیعری سیمفۆنیک ئاوازی بۆ دادەنێت. لەوێدا ئەو وەک پیاوی ئاوی سەوز پۆشراو دەردەکەوێت، کە ڕۆحی خنکاوان لە چایدانی ژێر ئاو هەڵدەگرێت.
زۆرجار پیرەمێردێکە بە قژی سەوز و ژنۆزی سەوز، جەستەی هەڵشپاو، پۆشراو بە پۆکاڵ، ئالجا یان لاتاو، هەندێک جار بە پەرداخی ماسی یان پەردەی مەلەکردن. توانای گۆرینی شێوەی هەیە و دەتوانێت وەک ماسی، تەنە یان ئاژەڵ دەربکەوێت.
مەلەکارانی بێ ئاگا، مانگا و شوشتکارانی جامانە بۆ ناو قوڵایی ڕادەکێشێت، سەد و چەرخی ئاشەکان تێکدەدات ئەگەر ڕێزی لێ نەگیرێت. بەڵام ئەگەر بە قوربانی و ڕێزلێنان ئارام بکرێتەوە، ڕازیدەبێت ماسیگرتن و ئاش سەرکەوتوو بن.
ئاوێکی دیاریکراو: بەشێک لە ڕووبار، دەریاچە، زۆمگا یان گۆمی ئاش. هێزی ئەو پەیوەستە بەم شوێنە؛ لەسەر وشکانی بێ هێزە. نیوەڕۆ، نیوەشەو و کاتی دوای ئاوابوونی خۆر وەک مەترسیدارترین کاتەکانی ئەو دەژمێردرێن.
ووجانوی سەر بەو گروپی ڕۆحانە سروشتییانەیە کە بە شوێنێک پەیوەستن (لەگەڵ لێشی بۆ دارستان و ڕۆحی ماڵی دۆمۆڤۆی). ئەو ئاو وەک هێزێکی دووڕوانە دەنوێنێت، پێویستی ژیانە و لەهەمان کاتدا کوشندەیە، و بەشێکە لە سیستەمێکی ئەرکی دوگیانی نێوان مرۆڤ و شوێن.
گرنگترین ڕوخساری ووجانوی بە یەک بینینەوە.
ڕۆحی ئاوی نێرینەی ئایینی گەلی سلاڤی، خاوەنی شوێنی ئاوێک. هاوتای مێینەی ڕووسالکا، خزمی لێشیج و دۆمۆڤۆی.
مەلەکار، ئاشەوان، ماسیگر و مانگا لەلای ئاو، بەتایبەتی ئەوانەی بێ خاچ، لە کاتی نیوەڕۆ یان نیوەشەو مەلە دەکەن یان ئاوەکە پیس دەکەن.
پیرەمێردێک بە قژی سەوز، جەستەی هەڵشپاو، پۆشراو بە پۆکاڵ، ئالجا و لاتاو؛ گۆرانکاری شێوە وەک ماسی یان تەنە.
بێ ئاگایان بۆ ناو قوڵایی ڕادەکێشێت، چەرخی ئاش و سەدەکان تێکدەدات. بە قوربانی ئارام بکرێتەوە، ماسیگرتن و ئاش سەرکەوتوو دەکات.
لە کاتی مەلەکردن خاچ بگرن، لە کاتەکانی مەترسیدار دووربکەوینەوە، ئاوەکە پاک بهێڵنەوە. ئاشەوانان ئاردیان یا ئاژەڵیان بۆ پێشکەش دەکرد. چەوری بەراز و تووتن وەک بەخشین دەژمێردرا.
دوای لادانی سەهۆڵ، وودجانوی وەک بریسکەدارێکی برسی و زوو ناڕازیبووی دانرا. لە هەندێک ناوچەدا، ئاشەوانان و ماسیگرەکان لە سەرەتای بەهاردا قوربانییەکی پێدەبەخشین، ئەسپێکی پیر، نان یا تووتن، بۆ ئەوەی بۆ وەرزی هاتوو دلخۆشی بکەن.
نیشانەی خاچ و خاچێک لەسەر جەستە هەڵگیراو، دوای مسیحیبووندنە وەک گرنگترین پارێزکاری دانراوە. هەروەها: نەشتنی بەتاک و لە کاتی مەترسیدار خۆپاڵکردن نەکردن، ئاو گڵاو نەکردن، ئاژەڵ بەبێ چاودێری نەخواردنەوە.
باوەڕی گەلی نمونەیەکی ڕێکخراوی دان و وەرگرتنی دەناسا: ئەوانەی یەکەم چنگ لە جۆ، تووتنێک یا چەوری بۆ وودجانوی جێدەهێشتن، دەتوانرا هیوادار بن بە ئاوێکی ئارام و تۆڕی پڕ. بۆیە پیاوی ئاو زیاتر پێویستی بە ڕێزگرتن هەبوو نەک بە بەربەرەکانێ.
ئەدەبیات و مۆسیقای چێک: ک. ی. ئێربێن (K. J. Erben) لە کۆمەڵبەندی بەلادەکاندا Kytice (١٨٥٣)، شێوەیەکی ئەدەبی بە ڤودنیک (Vodník) دەبەخشێت؛ ئانتۆنین دڤۆرژاک (Antonín Dvořák) لە ساڵی ١٨٩٦دا ئەم بابەتە وەک شیعری سیمفۆنیکی Vodník دەخاتەگۆڕ.
نەریتی سلاڤی ڕۆژهەڵاتی و باشوور: لە فۆلکلۆری ڕووسی و ئۆکرانیدا، وودجانوی تا سەدەی ٢٠ باوەڕێکی گەلی زیندووی مایەوە. کۆمەڵبەندی ئێتنۆگرافیک چەندین جۆری ناوچەیی تۆمار دەکات.
پیاوی ئاو لە ئەدەبیاتی منداڵان و فانتازیای ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا، فیلم و یاریدا دیاردەدار دەبێت. لە نۆپاگانیزم و ئیزۆتریزمدا وەک سیمبولی ئاو وەک هێزێکی ژیانی دووڕوو وەردەگیرێت.
ڕێبازی پارێزکاری و بەربەرەکانێی نواندراو لێرە، شیکردنەوەیەکی زانستی-دینی نەریتی گەلی گەشەکردووە. iWell Guard لە هێڵی مێژووی کولتووری ئۆبژێکتە پارێزکارییە هەڵگیراوەکاندا دەوەستێت و شێوازێکی هاوچەرخی ئەوانەیە. زیاتر لەبارەی iWell Guard →
بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:
پارێزەری پێشنیارکراو
سادەترین پارێزەری ئەم کۆکراوەیە: 41 چین لە زێڕی ڕاستەقینەی 999، پلاتینیوم، زیو و سیلیکون، دروستکراو لە ڕوهلا/تورینگیا. پێویست بە چالاککردن نییە، بە هیچ کەسێک نەبەستراوەتەوە و لە بازنەیەکی نزیکەی 50 مەتردا کاریگەری هەیە، تەنانەت بەبێ لەبەرکردنیش.
بوونەوەرەکانی پەیوەندیدار

Lantern Man، ئاگرۆکە مەترسیدارەکەی چۆمگە و زەلکاوەکانی ئینگلاندی خۆرئاوا. سەرچاوە، بەرگری بە نەفی...

چاوی خودا (Ojo de Dios) لای هویچۆلی مەکسیک: سەرچاوە، شێوە و مانای ئایینی خاچە دار تەنیشتراوەکە، ب...

کۆلیڤای پەی، دیوی دەمی ئاگر لە باوەڕی گەلی تامیلی. سەرچاوە، دیمەنی شەوانەی و شیکردنەوەی زانستی ئا...

ئوندینه: ڕۆحی سرووشتی ئاو بەپێی پاراسێلسوس و لە چیرۆکی فووکهی ساڵی ١٨١١. فەلسەفەی گیان، تابووی ه...

Will-o'-the-wisp، ئاگرە فرێبدەرەکە لەسەر زۆنگاو و مەردابگا. سەرچاوەکەی، لێکدانەوەی وەک گازی زۆنگا...

سیدنا وەک میرنشینی گیانلەبەرانی دەریا لە پانتیۆنی ئینویت دەناسرێت. پێداچوونەوەیەکی ئایینناسانە: ...