گیرا، ئاگری پاکژکەرەوەی بابلی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
گیرا خودایەکە لە داب و نەریتی میزۆپۆتامی.
ئاگرێک کە جادووگەری دەسوتێنێت و کانزاکان پاڵاو دەدات. وەک خودای ئاگری بابلی، گیرا شوێنی ناوەندی لە ڕیتوالەکانی پاکژکردنەوەدا هەیە. لێرەدا گیرا وەک تەن‌ی میزۆپۆتامی ئاگر پێشکەش دەکرێت، لەگەڵ شوێنی لە دەوری خواکانی ئەم ناوچەیەدا.
گیرا، بە زمانی سومەری گیبیل، خودای ئاگر و پیشەگەری میزۆپۆتامیایە. ئاگرەکەی هەم پاکژکەرەوە، هەم لەناوبەر و هەم پاڵاودەرە؛ لە زنجیرە کۆنجوورەکاندا بانگ دەکرێت بۆ سوتاندنی جادووگەری و پاکژکردنەوەی مرۆڤ و شوێنەکان.
لە زنجیرەی کۆنجووری مەقلودا، گیرا وەک نۆبەرەی ئانو دادەنرێت و وەک هێزێکی سەرەکی دژی جادووی خراپ: لەوێدا پەیکەرەکانی جادووگەرەکان لە حەوزی ئاگردا دەسوتێنرێن. وەک تواندنی کانزاکان، ئەو هەروەها پاڵپشتی کانزاکارانە، ئاگرێک کە ماددەی خاو دەگۆڕێت بۆ ئامرازو چەک.
جۆر: خودای ئاگر و پیشەگەری، کەسیت‌بەخشراوی گڕ
سەرچاوە: بە سومەری گیبیل، بە ئەکەدی گیرا یان گەڕا
دەقەکان: زنجیرە کۆنجوورییەکانی مەقلو و شورپو
سەردەم: لە سەردەمی سومەری تا سەردەمی سلوکی
دیمەن: کەسیت‌بەخشینی ئاگر، وەک خودایەکی گڕدار بانگ دەکرێت
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
لە سەردەمی سومەری وەک گیبیل تا سەردەمی سلوکی بەڵگەدراوە؛ سەرچاوە سەرەکییەکان لە زنجیرە کۆنجوورییەکانی مەقلو و شورپودان.
بواری باڵاوبوونەوە
هەموو میزۆپۆتامیا: گیرا بەشێکی جێگیری نەریتی کۆنجووری بابلی و ئاشووریە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش بەڵگەدراوە: بڵاوکردنەوەکانی زنجیرەکانی مەقلو و شورپو، بە تایبەت چاپەکانی مەقلوی ئابوش، هەروەها کتێبنامەکانی ئاسیرۆلۆژی.
ناو و شێوازەکان
بە سومەری: گیبیل؛ بە ئەکەدی: گیرا یان گەڕا. لە مەقلودا خودا وەک نۆبەرەی ئانو ناسراوە؛ زۆرینەی سەرچاوەکان دایکی بە شالا یان ئانتو ناودێر دەکەن، بەبێ یەکسانی، بەجۆرێک چەندین ڕەچەڵەکی شوێن‌بەند لەگەڵ یەکتری بەرقەرارن. فۆرمولێکی تایبەتی بانگکردن ئەمەیە: ئەی گیرای گڕدار، نۆبەرەی ئانو.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
گیرا کەسیت‌بەخشینی ئاگر و گڕە و وەک خودایەکی گڕدار بانگ دەکرێت. وەک تواندنی کانزاکان، ئەو ئاگرێکە کە ماددەی خاو دەگۆڕێت بۆ ئامرازو چەک.
کاریگەری
گیرا ئاگر بە سرووشتی سێ‌ڕەگی خۆیدا دەنوێنێت: پاکژکەرەوە، لەناوبەر و پاڵاودەر. ئەو وەک هێزێکی سەرەکی دژی جادووی خراپ دادەنرێت: لە مەقلو و شورپودا ئاگرە پاکژکەرەوەکەی بەکار دەهێنرێت بۆ چاڕەسەری ئارواحی خراپ و پاکژکردنەوەی مرۆڤ و شوێنەکان، زۆر جار لەگەڵ ئێا، ماردوک و شاماش بانگ دەکرێت. لە ڕیتوالی مەقلودا پەیکەرەکانی جادووگەرەکان لە حەوزی ئاگردا دەسوتێنرێن.
کارتی ناسنامە: گیرا
سەرەکیترین ڕووەکانی خوداوەندی ئاگر بە یەک تیشکدا.
خودای ئاگر و پیشەگەری میزۆپۆتامیا، لە سەردەمی سومەری وەک گیبیل تا سەردەمی سلوکی بەڵگەدراوە.
کاهینانی کۆنجوور، پیشەگەرانی کانزا و پارێزەرخوازان لە بەرامبەر جادووگەری؛ ئاگرەکەی مرۆڤ و شوێنەکان پاکژ دەکاتەوە.
کەسیت‌بەخشینی ئاگر و گڕ، بانگکراو وەک خودایەکی گڕدار و نۆبەرەی ئانو.
جادووگەران و جادووی خراپ دەسوتێنێت، مرۆڤ و شوێنەکان پاکژ دەکاتەوە و وەک پاڵپشتی کانزاکاران کانزاکان پاڵاو دەداتەوە.
بانگکردن لە کۆنجوور و ڕیتوالی پاکژکردنەوەدا؛ لە ڕیتوالی مەقلودا پەیکەرەکانی جادووگەرەکان لە حەوزی ئاگردا دەسوتێنرێن.
لە گیبیل بۆ گیرا: خودای زنجیرە کۆنجوورییەکان
بە سومەری خودا گیبیل ناسراوە، بە ئەکەدی گیرا یان گەڕا. ئەو خودای ئاگرە و خودای پیشەی پیشەگەری و کانزاسازییە. لە زنجیرەی کۆنجووری مەقلودا وەک نۆبەرەی ئانو ناسراوە؛ دایک زۆرجار بە شالا یان ئانتو ناودێر دەکرێت، بەبێ یەکسانی، بەجۆرێک چەندین ڕەچەڵەکی شوێن‌بەند بەرقەرارن.
کاتی گەورەی گیرا لە بەرگرتنی جادووگەریدایە: لە مەقلو و شورپودا ئاگرە پاکژکەرەوەکەی بانگ دەکرێت بۆ چاڕەسەری ئارواحی خراپ و پاکژکردنەوەی مرۆڤ و شوێنەکان، زۆر جار لەگەڵ ئێا، ماردوک و شاماش. فۆرمولی تایبەتی بانگکردن، ئەی گیرای گڕدار، نۆبەرەی ئانو، پلە و سرووشتی خودا بە یەک ڕستەدا کۆدەکاتەوە.
پاڵنانەوە و شیکردنەوە
گیرا تەنها لە ڕوانگەی ئاسیرۆلۆژی و مێژووی ئایینیدا وەرگیراوە؛ ئایینێکی زیندوو بۆ ئەو بوونی نییە. زۆرترین ئاماژە بۆ ئەو لە بڵاوکردنەوەکانی زنجیرەکانی کۆنجووریدایە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەکاندا، گیرا ئاگر وەک هێزێکی دووڕەهەند دەنوێنێت: پاکژکردنەوە و پاڵاودان لەلایەکەوە، لەناوبردن و سزادان لەلایەکی دیکەوە. هەروەها ئەو پاکی ڕیتوالی لەگەڵ پیشەگەری دەبەستێتەوە، چونکە تواندنی کانزا وەک پاڵاودان دادەنرێت. بەگوێرەی سەرچاوەکان، ئاگرەکەی تەنها بۆ جادووگەران و هێزی خراپ مەترسیدارە؛ بۆ ئەوانەی پارێزگاری دەخوازن، هێزێکی پاکژکەرەوەیە.
ئاگر دژی جادووگەری: شێوازەکانی ئایین
بەڵگەدراو بریتیین لە بانگکردنی گیرا لە کۆنجوور و ڕیتوالی پاکژکردنەوەدا، سووتاندنی پەیکەرەکانی جادووگەری و ئاگر وەک هێزی دژبەرانەی پاڵاودەر دژی جادووی خراپ. لە ڕیتوالی مەقلودا پەیکەرەکانی جادووگەرەکان لە حەوزی ئاگردا دەسوتێنرێن، لە کاتێکدا خودا وەک نۆبەرەی گڕداری ئانو بانگ دەکرێت. وەک پاڵپشتی کانزاکاران، گیرا هەروەها لەگەڵ ئاگری پیشەگەری بەستراوەتەوە؛ خودی تواندنی کانزا وەک پاڵاودان دادەنرێت.
بەراورد لەنێوان خودایانی ئاگر
گیرا هاوتای ئاگنیی ڤیدییە، ئاگر وەک هێزێکی پاکژکەرەوە، لەناوبەر و ناوبژیکاری قوربانی، هەروەها هاوتای خواکانی پیشەگەری هێفایستۆس و ڤولکانوس. نزیکترین خزمانی دووانە خودای ئاگری میزۆپۆتامی دیکەن: نوسکو، خودای ڕووناکی و چرا و پەیامبەر و وەزیری ئێنلیل، و ئیشوم، شەوپاسەوانی مەشخەڵگری شەقامەکان. لەو شوێنەی ئەم دووانە نمایەندەی ڕووناکی و پاراستنی شەوانەن، گیرا هێزی ڕەسەنی ئاگر و پیشەگەرییە.
پرسیارە دووبارەبووەکان دەربارەی گیرا
ئایا گیرا هەمان گیبیلە؟
بەڵێ. گیبیل ناوی سومەری و گیرا ناوی ئەکەدی هەمان خودای ئاگرە.
بۆچی گیرا دژی جادووگەری بانگ دەکرا؟
چونکە ئاگر وەک بەهێزترین هێزی دژبەرانە دژی جادووی زیانبەخش دادەنرا. لە ڕیتوالی مەقلودا ئاگرەکەی پەیکەرەکانی جادووگەرەکانی بە شێوەیەکی هێمایی لە حەوزی ئاگردا دەسووتاند.
ئایا گیرا هەروەها خودای پیشەگەریشە؟
بەڵێ. وەک تواندنی کانزاکان، ئەو پاڵپشتی کانزاکارانە؛ ئاگرەکەی ماددەی خاو دەگۆڕێت بۆ ئامرازو چەک.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- میزوپۆتامیا – هەموو بوونەوەرەکانی نێوان دوو ڕووبار
- نوسکو (Nusku) و ئیشوم (Ishum) – خواوەندانی ئاگری خۆشەویستی میزوپۆتامیا
- ئەگنی (Agni) – خودای ئاگری ڤێدی وەک وێنەیەکی هاوشێوە
- بخووردان، خوێ، تیلیسم – ئامرازی پارێزراوی مێژووی
- قوتووکاری پاراستن – گشتبینینی ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
گیرا (Girra) وەک خوداوەندی ئاگری میزوپۆتامیا کە بە ناوی سومەری کۆنی گیبیل (Gibil) ناسراوە، نوێنەری هەموو پانتاییەکانی گورەیە: پاکژکردنەوە لە ئایینەکانی پاکبووندنەوە، سزادان بۆ جادووگەران، و گورەی داهێنەرانەی کارگای پزیشکی.
