ویترزیتسا، ئەو بایە کە لە halny دێت
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ویترزیتسا دیمۆنێکی مێینەیە لە کەلتووری سلاڤیدا.
بای خراپی چیایی کە زمان دەدزێت و ئێسک دەشکێنێت. بەپێی ناوەکە، ویترزیتسا دیمۆنی بایە لە چیاکانی پۆڵەند. ویترزیتسا وەک ئەو بایە ناسراوە کە لە halny دێت، و بەشی داهاتوو ڕوونی دەکاتەوە کە ئەم ناوە بۆچی بۆ ئەو دراوە. ویترزیتسا لە چیاکانی پۆڵەندا وەک دیمۆنی با دەناسرێت.
ویترزیتسا، کە بە ویترزنیتسا-ش ناسراوە، دیمۆنێکی مێینەی بای گەردەلوولە لە باوەڕی گەلی پۆڵەندیدا، بەتایبەتی لەنێو دانیشتووانی چیای تاترا لە دەوروبەری بای فوینی halny. ئەو لەگەڵ گەردەلوولدا دێت، شتومەک دەدزێت، دەتوانێت زمانی خەڵک بدزێت و ئێسک بشکێنێت، هەروەها وەک هێنەری نەخۆشی دەناسرێت.
بەپێچەوانەی هەندێک لە بوونەوەرەکانی بای لە فەرهەنگی گشتیدا، ویترزیتسا بەباشی لە ئەتنۆگرافیادا جێگیر بووە: تەواوی کۆمەلگای ڕۆحی بای گۆرالەکان، لەگەڵ Świst و Płanetnik، بەباشی بەسەرچاوە پشتڕاستکراوەتەوە.
جۆر: دیمۆنی مێینەی بای گەردەلوول
سەرچاوە: باوەڕی گەلی پۆڵەندی، بە شێوەی ئەتنۆگرافیک تۆمارکراوە
دەقەکان: ئەدەبیاتی زانستی دیمۆنۆلۆژی، تۆمارە ئەتنۆگرافیکییەکانی گۆرالەکان
سەردەم: باوەڕی گەلیی سەردەمی نوێ تۆمارکراو
دیمەن: بای خراپ کە وەک کەسێک بیرکراوەتەوە، بە شێوەی مێینە بیرکراوەتەوە
پێناسەی ڕوایەت
سەردەمی دەقەکان
ویترزیتسا بەشێکە لە باوەڕی گەلی پۆڵەندی کە بە شێوەی ئەتنۆگرافیک تۆمارکراوە، بەتایبەتی باوەڕی گۆرالەکان لە دەوروبەری بای فوینی halny.
بواری باڵاوبوونەوە
ناوچە چیاییەکانی پۆڵەند، بەتایبەتی تاترا: خاکی halny، کە باکە دیمۆنیشی تیایدا کار دەکات.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: ئەدەبیاتی زانستی دیمۆنۆلۆژی لە Podgórscy تا Pełka و Bartmiński؛ فەرهەنگێکی گەورەی پۆڵەندی بە ڕاشکاوی wietrznica وەک دیمۆن ناودەبات.
ناو و شێوازەکان
پۆڵەندی: لە وشەی wiatr، بە واتای با، وەرگیراوە لەگەڵ پاشگرێکی مێینە، بە واتای وردەکاری ئەو بایە. شێوازەکانی wietrzyca و wietrznica ئاماژە بە هەمان بوونەوەر دەکەن؛ فەرهەنگێکی گەورەی پۆڵەندی بە ڕاشکاوی wietrznica وەک دیمۆن ناودەبات.
دیمەن و ڕەفتار
دیمەن
ویترزیتسا بایەکی خراپی بەکەسکراو یا گەردەلوولێکە، بە مێینە بیرکراوەتەوە، کە بەشێوەی نەبیناو لە بای halny کار دەکات؛ لە کۆمەلگای فراوانتری ڕۆحی باشدا، وەک ئەفرێتێکی ژان و باڵدار بیر لێی دەکرێتەوە.
کاریگەری
ویترزیتسا لەگەڵ گەردەلوولی halny دێت، شتومەک دەدزێت، دەتوانێت زمانی خەڵک بدزێت و ئێسک بشکێنێت. بە گشتی با وەک هێنەری نەخۆشی دانرا، کە گوڵی ئاگرین (Rose)، نەخۆشی چاو، گوت و جادو دەهێنێت.
کارتی ناسنامە: ویترزیتسا
گرنگترین لایەنەکانی دیمۆنی بای بە یەک نیگا.
دیمۆنی ناوچەیی بای گەردەلوول لە باوەڕی گەلی پۆڵەندیدا، بەشێکە لە کۆمەلگای بەباشی بەسەرچاوە پشتڕاستکراوی ڕۆحی بای گۆرالەکان لەگەڵ Świst و Płanetnik.
دانیشتووانی چیا و ڕێبواران: هەرکەس لە بای halny ڕوو دەکاتەوە، مەترسیی دزین، لەدەستدانی زمان، شکانی ئێسک و نەخۆشی هەیە.
بایەکی خراپی نەبیناو یا گەردەلوولێکی بەکەسکراو، بە مێینە بیرکراوەتەوە؛ لە کۆمەلگای فراوانتردا وەک ئەفرێتێکی ژان و باڵدار.
دزینی شتومەک، دزینی زمان، شکانی ئێسک؛ وەک هێنەری نەخۆشی نوێنەرایەتی گوڵی ئاگرین، نەخۆشی چاو، گوت و جادو دەکات.
فڕێدانی چەقۆیەکی تەرکینکراو بەرەو گەردەلوول؛ پەرژاندنی ئارد یا خوێ بەرەو با، بەتایبەتی خوێی پیرۆزی ئاگاتا؛ حەرام بوونی تفکردن بەرەو با.
Świst و Świstun، Płanetnik ی چاکخواز وەک وێنەی بەرامبەری، هەروەها ئالا (Ala)ی سلاڤی باشوور.
ئەو بایە لە باوەڕی گۆرالەکاندا
ناوەکە لە وشەی wiatr، بە واتای با، وەرگیراوە لەگەڵ پاشگرێکی مێینە، بە واتای وردەکاری ئەو بایە؛ فەرهەنگێکی گەورەی پۆڵەندی بە ڕاشکاوی wietrznica وەک دیمۆن ناودەبات. ئەم بوونەوەرە لە ئەتنۆگرافیادا جێگیرکراوە، بەتایبەتی لە باوەڕی گۆرالەکان لە دەوروبەری بای فوینی halny.
تەواوی کۆمەلگای ڕۆحی باش، کە جگە لە ویترزیتسا Świst و Płanetnik-یش تیایدا بەشدارن، بەباشی بەسەرچاوە پشتڕاستکراوەتەوە. لێرەدا دابەشکردنی ڕۆل ڕوونە: ویترزیتسا بایە زیانبەخشەکەیە، لەبەرامبەریدا Płanetnik یا Chmurnik، ئەو ڕاژووی هەوری چاکخوازە. ئەو دیمۆنێکی ناوچەیی باییە، نەک خواوەندێک.
کاریگەری دوواتر و شیکردنەوە
ویترزیتسا لە کتێبی بوونەوەرەکانی پۆڵەندی، لە نوێ-هاوسانیزم و لە فانتازیا و یاری ڕۆل بەرچاو دەکەوێت، لەگەڵ ناوەرۆکێکی ڕاستەقینەی گەلناسانە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، ویترزیتسا باوەڕێکی گەلیی پشتڕاستکراوە، نەک داهێنراو، بەڵام هەروەها نەک خواوەندێک، بەڵکو دیمۆنێکی ناوچەیی بایە. هەڵەیەکی باو تێکەلبووندنی لەگەڵ Płanetnik ی چاکخوازە؛ هەروەها wietrzyca و wietrznica ئاماژە بە هەمان بوونەوەر دەکەن.
چەقۆی تەرکینکراو لە گەردەلوولدا
بەرامبەر ویترزیتسا چەقۆیەکی تەرکینکراو بەرەو گەردەلوول فڕێدرا؛ ئەگەر لێی بدرایە، بە خوێن پیسکراوی دەکەوتە زەوی و بای دادەمرکایەوە. هەروەها ئارد یا خوێ بەرەو با دەپەرژان، کە خوێی پیرۆزی ئاگاتا کاریگەرترین دانرا. یاسایەکی ڕەفتاریش هەبوو: تفکردن بەرەو با حەرام بوو.
Płanetnik، Świst و Hala
ویترزیتسا بەرامبەر بە Płanetnik ی چاکخواز یا Chmurnik، ڕاژووی هەور، وەستاوەتەوە؛ Świst و Świstun خزمیانن. لە بەلکاندا هەڵا (Hala) ی سلاڤی باشوور، واتە ئالا (Ala)، هاوتای ئەوە. وەک بایەکی زیانبەخش، لە زۆر دیمۆنی بایتری تر دەچێت، بۆ نموونە بیرکردنەوەی مەجارستانی سەبارەت بە بای نەخۆشی؛ لەنێو بوونەوەرەکانی گەردەلوولدا بوهاوی (Buhawi)ی فیلیپینیش بەراوردکراوە، هەروەها وەک ڕۆحی گەردەلوولی ئاو مۆریانا (Moryana).
پرسیارە باوەکان دەربارەی ویترزیتسا
ویترزیتسا چییە؟
دیمۆنێکی مێینەی بای گەردەلوولی باوەڕی گەلی پۆڵەندیدا، پەیوەندیدار بە بای فوینی halny.
چۆن دەکرێت بەربەستی کرا؟
بە فڕێدانی چەقۆیەکی تەرکینکراو بەرەو گەردەلوول، هەروەها بە ئارد یا خوێ.
ئایا ئەو خواوەندێکە؟
نەخێر. ئەو دیمۆنێکی ناوچەیی بایە، نەک خواوەندێک.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- سلاڤی – هەموو بوونەوەرەکانی نەقلی سلاڤی
- ئالا (Ala) – دیمۆنی تەرزەی سلاڤی باشوور وەک خزمی
- مۆریانا (Moryana)، بوهاوی (Buhawi) – دیمەنی تری با و گەردەلوول
- ئاسن، خوێ، تیلیسم – ئامرازە پارێزەرەکانی نەقلکراو
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوە سەرەکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
وییترژیتسا (Wietrzyca) وەک ورتەگیانێکی بادی پۆڵەندی و ڕۆحێکی بۆرانی مێینەی چیای تاترا، بە ڕوونی نیشان دەدەت کە باوەڕی گەلی چۆن بۆرانی هالنی (halny) لێک دەدایەوە: هالنی تەنها دۆخێکی کەشوهەوایی نەبوو، بەڵکو سوارەیەک بوو کە خەڵک بۆ بەرگری لێی چەقۆیەکی پیرۆزکراویان ئامادە دەکرد.
