یامابیکو، دەنگدانەوەیەک بە دەنگی خۆی

یامابیکو روحی نەریتی ژاپۆنییە.

یۆکایێک کە وەڵامی هەموو بانگهێشتنێک دەداتەوە لە چیاکاندا. H1 و ناونیشان یامابیکو وەک روحی دەنگدانەوەی چیای ژاپۆن دەخەنە پێش.

روحژاپۆن

یامابیکو

یامابیکو روحی دەنگدانەوەی چیای باوەڕی گەلی ژاپۆنە، یۆکایێک کە دەنگدانەوە لە چیاکاندا وەک کەسێک نواند دەکات. بەم بۆچوونە، ئەوەی مرۆڤ لە چیادا بانگی دەکات، بەرد نییە دووبارەیان دەکاتەوە، بەڵکوو یامابیکوە.

ئەم شێوەیە لە ساڵی ١٧٧٩ لەلایەن توریاما سەکیێن وێنەکێشرا، ئەویش لە ئینسایکڵۆپیدیای یۆکایەکانیدا یامابیکوی وەک بوونەوەرێکی بچووکی جن یا سەگ شێوە کێشا. روحی دەنگدانەوەکە مەترسیدار نییە، بەڵام لەوانەیە سەرسوڕهێنەر و ترسناک بێت، چونکە دەنگەکان وا دیارە لە هیچ شتێکەوە وەڵام دەدەنەوە.

بە کورتی: یامابیکو

جۆر: یۆکایی سرووشتی، نواندی دەنگدانەوەی چیا
سەرچاوە: باوەڕی گەلی ژاپۆن
دەقەکان: ئینسایکڵۆپیدیای یۆکایەکانی توریاما سەکیێن ی ساڵی ١٧٧٩
سەردەم: باوەڕی گەلی، وێنەکێشراوی ساڵی ١٧٧٩
شێوە: بوونەوەرێکی بچووکی جن یا سەگ شێوە

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

ئەم بۆچوونە لە باوەڕی گەلی ژاپۆن سەبارەت بە دەنگی چیاوە دێت؛ وێنەکێشانی ساڵی ١٧٧٩ لەلایەن توریاما سەکیێنەوە کرا.

بواری باڵاوبوونەوە

ژاپۆن: بۆچوونی روحی چیایی دووبارەکەرەوەی دەنگ بەشێکی باوەڕی گشتی گەلی ناوچە چیاییەکانە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش بەڵگەدار کراوە: ئینسایکڵۆپیدیای یۆکایەکانی سەکیێن ی ساڵی ١٧٧٩ وەک سەرچاوەی وێنەیی سەرەکی، لەگەڵ توێژینەوەی هاوچەرخی یۆکای، بەتایبەت فۆستەر.

ناو و شێوازەکان

ژاپۆنی: یاما واتای چیا و هیکو یا بیکو واتای شازادە یا کوڕی گەنج دەگەیەنێت؛ لە ژیانی رۆژانەدا یامابیکو بە سادەیی دەنگدانەوە پیشان دەدات. سەکیێن ئەم وشەیە بە پیتەکانی دەنگدانەوەی دۆڵی تاریک دەنووسێت. نووسین و لێکدانەوە بەپێی ناوچە جۆراوجۆرن، لەنێوان شازادەی چیا و دەنگدانەوەی دۆڵ.

شێوە و دەنگ

شێوە

لەلای سەکیێن، یامابیکو بوونەوەرێکی بچووکی جن یا سەگ شێوەیە بە بەستنی راست کە لە دۆڵی دووردا دەژیت. ڕوایەتەکانی کۆن و ناوچەیی لێکدانەوەی دیکەشی هەیە وەک روحی دار یا چیا؛ وێنەی جن شێوە باوترینە کە لە فۆرمی سەکیێنەوە هاتووە.

کارتێکردن

یامابیکو دەنگدانەوەی دواکەوتووی دەنگ ڕوون دەکاتەوە: بانگهێشتنەکە لەلایەن یامابیکوەوە دووبارە دەکرێتەوە. ئەم بوونەوەرە بەگشتی بێ زیانە، بەڵام لەوانەیە سەرسوڕهێنەر و ترسناک بێت، چونکە دەنگەکان وا دیارە لە هیچ شتێکەوە وەڵام دەدەنەوە.

کارتی ناسنامە: یامابیکو

گرنگترین لایەنەکانی روحی دەنگدانەوە بە کورتی.

کۆنتێکستی کەلتووری

باوەڕی گەلی ژاپۆن سەبارەت بە دەنگی چیا: یۆکایێکی سرووشتی ڕوونکەرەوە، کە بە وێنەکاری سەکیێن ی ساڵی ١٧٧٩ جێگیر بووە.

ناوچەی کاریگەری

دەنگدانەوە لە چیاکاندا: بەم بۆچوونە، ئەوەی گەڕۆک بانگی دەکات، یامابیکو دووبارەی دەکاتەوە، نەک بەرد.

دەرکەوتن

بوونەوەرێکی بچووکی جن یا سەگ شێوە بە بەستنی راست لە دۆڵی دووردا؛ ناوچەیی وەک روحی دار یا چیا لێکدەدرێتەوە.

کارکرد

نواندن و ڕوونکردنەوەی دەنگدانەوەی دواکەوتووی چیا؛ یۆکایێکی لێکدەرەوە، نەک مەترسیدار.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

هیچ کاڵتی پەرستگا یا جەژنی بەڵگەدار نییە؛ هیچ جەژن یا ئایینی پاراستنی تایبەت بۆ یامابیکو نەناسراوە.

هاوتاکان

لەناو ژاپۆن، یۆبوکو و کۆداما، ڕوحەکانی دار؛ لە جیهاندا، نمفی یۆنانی ئێکۆ وەک نواندی هەمان دیاردە.

لە شازادەی چیا بۆ وێنەکاری سەکیێن

وشەی یامابیکو لە یاما، چیا، و هیکو یا بیکو، شازادە یا کوڕی گەنج پێکهاتووە؛ لە ژیانی رۆژانەدا بە سادەیی دەنگدانەوە پیشان دەدات. یۆکایەکە نواندی ئەم دیاردەیەیە. لێرەدا دوو چین هەن: بۆچوونێکی کۆنتر سەبارەت بە کامییەکی چیا یا ڕوحێک کە دەنگ دەداتەوە، و وێنەکاری توریاما سەکیێن.

سەکیێن لە ساڵی ١٧٧٩ ئەم بوونەوەرە خستە ناو ئینسایکڵۆپیدیای یۆکایەکانی و بە پیتەکانی دەنگدانەوەی دۆڵی تاریک نووسیوەتی. بوونەوەرە بچووکەی جن شێوەکەی بە بەستنی راست بووە شێوەی سەرەکی یامابیکو و تا ئێستا کاریگەری لەسەر چۆنیەتی نواندنی روحی دەنگدانەوە هەیە.

لە کانۆنی یۆکای بۆ ناوی شینکانسێن

لە ڕێگەی وێنەکاری سەکیێنەوە، یامابیکو بەباشی لە کانۆنی یۆکای و لە کتێبی ئامادەکاری هاوچەرخ، یاری و مانگادا بەدیدەکرێت. وشەی یامابیکو هەروەها وەک وشەیەکی ئاسایی بۆ دەنگدانەوە ماوەتەوە، لەنێویاندا وەک ناوی شینکانسێنێک.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینییەوە، یامابیکو یۆکایێکی سرووشتی ڕوونکەرەوەی بێ زیانە. سێ ڕوونکردنەوە: شێوەی جن شێوەی زاڵ ئەمڕۆ زۆر لە وێنەکاری سەکیێنەوە کاریگەری وەرگرتووە و تاکە شێوەی مێژووییی نییە. یامابیکو بوونەوەرێکی خراپ نییە، بەڵکوو نواندی دیاردەیەکی دەنگییە. هەروەها نووسین و لێکدانەوە بەپێی ناوچە جۆراوجۆرن، لەنێوان شازادەی چیا و دەنگدانەوەی دۆڵ.

هیچ کاڵتێک بۆ دەنگدانەوە نییە

کاڵتی خاسی پەرستگا یا جەژن بەڵگەدار نییە؛ یامابیکو زۆرتر یۆکایێکی سرووشتی ڕوونکەرەوەیە نەک خوداوەندێکی کاڵت. هیچ جەژن یا ئایینی پاراستنی تایبەت بۆ یامابیکو نەناسراوە، و ئەمە بەڕاستی دەبێت باس بکرێت. ئەوانەی لە شوێنی دەنگدانەوەی ترسناکدا ناحەز دەبن، پەنا دەبەرن بۆ شێوازەکانی گشتی پاراستنی باوەڕی گەلی، نەک بۆ ئایینێکی تایبەتی یامابیکو.

بوونەوەرانی دەنگدانەوە لە ژاپۆن و شوێنانی دیکە

لەناو ژاپۆن، یۆبوکو و بەگشتی کۆداما، ڕوحەکانی دار، خزمی یامابیکون کە هەروەها لەگەڵ دەنگی چیا و دەنگدانەوە هاوپەیمانن. لە جیهانی چیایی ژاپۆندا، گەڕۆک هەروەها ڕووبەڕووی شێوەکانی بەهێزتر دەبێتەوە وەک شای تێنگو سۆجۆبۆ یا کامیی چیا یاما-نۆ-کامی. لە جیهاندا بەراورد دەکرێت لەگەڵ نمفی یۆنانی ئێکۆ وەک نواندی هەمان دیاردەی دەنگی.

پرسیارە باوەکان دەربارەی یامابیکو

یامابیکو چییە؟

روحی دەنگدانەوەی چیای باوەڕی گەلی ژاپۆن، یۆکایێک کە دەنگدانەوە لە چیاکاندا نواند دەکات.

ئایا یامابیکو مەترسیدارە؟

نەخێر. یۆکایێکی سرووشتی ڕوونکەرەوەی بێ زیانە؛ تەنیا دەنگە کە وا دیارە لە هیچ شتێکەوە وەڵام دەدەنەوە دەکرێت ترسناک بێت.

وێنەی جن شێوە لەکوێوە هاتووە؟

سەرەکی لە ئینسایکڵۆپیدیای یۆکایەکانی توریاما سەکیێن ی ساڵی ١٧٧٩وە، کە ئەم شێوەیەی بە وێنە جێگیر کرد.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ژاپۆن – هەموو بوونەوەرانی جیهانی باوەڕی ژاپۆنی
سۆجۆبۆ – شای تێنگو ی جیهانی چیایی ژاپۆن
یاما-نۆ-کامی – کامیی چیای شینتۆ و باوەڕی گەلی
تیلیسم، سالڤیا، مۆمی پاراستن – ئامرازە پاراستنی نەریتی
قیبلەنامەی پاراستن – ئامرازەکانی پاراستن بە گشتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

کارە بنەڕەتییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک روحی دەنگدانەوەی چیا و یۆکاییەکی دەنگدانەوە، یامابیکو (Yamabiko) یەکێکە لە بێدەنگترین شێوەکانی جیهانی روحی ژاپۆنی: نەک ترسێکی چیاکان، بەڵکو وەڵامێکی دۆستانە و لەگەڵ ئەوەشدا نامۆ، کە دوای هەر بانگەوازێک لە دۆڵ دێت.