یامونا، خوشکی پاکژکەرەوەی خودای مردن یاما
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
یامونا خواپەرستی نەریتی هیندویزمە.
ڕووباری پاکژکەرەوە و خوشکی خودای مردن یاما.
یامونا، بە زمانی ویدی یامی، دواتر بە ناوی کالیندی‌ش ناسراوە، کەسایەتیکراوی ڕووباری یامونایە و خوشکی هاوجووتی خودای مردن یاما؛ هەردووکیان منداڵی خودای خۆر سوریان. ڕیگ ویدا گفتوگۆیانیان دەگێڕێتەوە کە تیایدا یاما داواکاری یامونای بۆ نەوە وەکوو نایاسایی ڕەتدەکاتەوە.
وەکوو کالیندی، یەکێکە لە هەشت هاوسەرەکەی سەرەکی کریشنا و بەگوێرەی ئەفسانە، ڕێگایەکی لە ناو ئاوەکەیدا بۆ ڤاسودێڤا کردەوە. تا ئێستاش لە کەناراوەکانی وەکوو خواپەرستێکی پاکژکەرەوە دەپەرسترێت.
جۆر: ڕووباری کەسایەتیکراو، خواپەرستی ڕووبار لە هیندویزم
سەرچاوە: کچی خودای خۆر سوریا
دەقەکان: ڕیگ ویدا، دەقەکانی برامانا، پۆرانا
سەردەم: لە سەردەمی ویدییەوە تا ئێستا
دیمەن: خواپەرستێکی تاریک لەسەر کیشوکاڵ، بە قاپی ئاو
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
لە سەردەمی ویدی بەناوی یامی هاتووە، لە ئێپۆس و پۆرانادا بووە بە خواپەرستی ڕووبار.
بواری باڵاوبوونەوە
هیندستانی باکوور لە ناوچەی ئاودانی ڕووباری یامونا، لەگەڵ ناوەندەکانی سیاحەتی مەزهەبی هەتا پرایاگ.
دۆخی سەرچاوەکان
دەوڵەمەند: ڕیگ ویدا، دەقەکانی برامانا، پۆرانا و نەریتێکی سیاحەتی زیندووی مەزهەبی.
ناو و شێوازەکان
سانسکریت: ناوی کالیندی، واتە تاریک، ئاماژە بە قوڵایی ئاوی ڕووبارەکە و نزیکبوونەوەی لە کریشنای پۆست‌تاریک دەکات. لە دەقە کۆنەکاندا خواپەرستەکە بەناوی یامی هاتووە.
شێوەی دەرکەوتن
دیمەن
بەگوێرەی ئاگنی پۆرانا، یامونا پۆست‌تاریکە، لەسەر کیشوکاڵ ڕادەوەستێ و قاپی ئاوێکی هەڵگرتووە؛ ئەم ڕەنگە ئاماژە دەدات بۆ ناوی کالیندی، واتە تاریک.
کاریگەری
وەکوو ڕووبار، ژیان و پاکژی دەبەخشێت و بەگوێرەی ڕوایەت، لە سزای برای یاما پارێزگاری دەکات.
کارتی ناسینامە: یامونا
سەرەکیترین تایبەتمەندییەکان بە یەک لێدان.
کەسایەتی هاوجووتی ویدی، لە ئێپۆس و پۆرانادا بووە بە خواپەرست.
پاکژی، بەروبووم و پارێزگاری لە سزای یاما.
خواپەرستێکی تاریک لەسەر کیشوکاڵ، قاپی ئاو بەدەستدا.
ڕووباری ژیانبەخش، شوێنی یاریکردنی مندالیی کریشنا.
ئارتی لە گاتەکان، سیاحەتی مەزهەبی بۆ پەرستگای یامونۆتری، جەژنی یامونا چهاتھ.
خواپەرستی خوشکی ڕووبار گانگا (Ganga)، کە لەگەڵدا لە شوێنی تێکەڵبووی پرایاگ دەپەرسترێت.
دوگمە یاما و یامی لە ڕیگ ویدا
دەقێکی برامانا دەگێڕێتەوە کە یامی پاش مردنی یاما ئەوەندە شینی گرت کە خواوەندەکان شەویان دروستکرد، تاکوو ئەو بتوانێ لێوارگرتنی کات تێبگات و خەمەکەی چارەسەر بکات.
وەکوو کالیندی، یامونا یەکێکە لە هەشت هاوسەرەکەی سەرەکی کریشنا؛ بەگوێرەی ئەفسانە، ڕێگایەکی بۆ ڤاسودێڤا کردەوە کاتێک ئەو کریشنای تازە لەدایکبوویی لە دەستی زۆردار کامسا پاراستەوە.
ڕووباری پیرۆز لە نێوان خواپەرستی و خەمی ژینگە
یامونا بە توندی لەگەڵ گفتوگۆی ژینگە پەیوەستە: پیرۆزی مەزهەبی و پیسبوونی زۆر، پرۆگرامەکانی پاکژکردنەوە و گفتوگۆی گشتی دیاری دەکەن. مەترسیدار خواپەرستەکە نییە، بەڵکوو دۆخی ڕووبارەکەیەتی؛ زۆرێک لە باوەڕداران لەبەر پیسبوون لە دیلی بۆ ئاوی بۆتڵ دەگۆڕنەوە، لەکاتێکدا کاهینەکان لە ماتورا و ڤرینداڤان پاکژی مەزهەبی وەکوو نەگۆڕاو دەبینن.
لە بواری زانستی ئایین، یامونا کەسایەتی هاوجووتی ویدی، ڕووباری ڕاستەقینە و خواپەرستی کریشنایی پەیوەست دەکاتەوە.
خۆشکردن، ئارتی و سیاحەتی مەزهەبی بۆ ڕووبارەکە
سەرەکی پەرستنی ڕووبار و سیاحەتی مەزهەبییە: پەرستگای یامونۆتری لە سەرکانییەکە، گاتەکانی ماتورا و ڤرینداڤان لەگەڵ ئارتی بەیانیان و ئێوارە، هەروەها جەژنەکانی وەکوو یامونا چهاتھ. ئاوی پیرۆزکراو بەستراوەتەوە بە هێزی پاکژکەرەوەیدا، تیلیسمێک وەکوو داواکاری بۆ بەرەکەتی ئەو دادەنرێت، و بخووردان یەکێکە لە ڕیتوالەکانی ئارتی.
ڕووبارە پیرۆزەکان و خواپەرستەکانیان
یامونا لەگەڵ خواپەرستی خوشکی ڕووبار گانگا و ساراسڤاتیی پیرۆز ڕادەوەستێ. لە کولتی ئاوی ویدیدا، ڤارونا (Varuna) وەکوو گەورەی هەموو ئاوەکان پێشکەوتنی هەیە، لەگەڵ ئاپسارا (Apsara)ی ئاسمانی.
پرسیارە باوەکان دەربارەی یامونا
چۆن بە خودای مردن پەیوەستە؟
ئەو خوشکی هاوجووتی یامایە، هەردووکیان منداڵی خودای خۆر سوریا؛ ئەمە هۆکاری کاریگەری پارێزگارییەکەیەتی.
بۆچی زۆرێک ئێستا لە ڕووبارەکە خۆ ناشۆن؟
لەبەر پیسبوونی توند لە خواری بەندەکان لە دیلی.
لینکی زیاتر
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە بنەڕەتی زیاتر لە لیستی ئەدەبیات.
جا وەکوو یامونا خواپەرستی ڕووباری پیرۆز بپەرسترێت یان وەکوو خواپەرستی ڕووبار یامونا لەگەڵ گانگا باس بکرێت: مەبەست هەمان هێزی پاکژکەرەوەیە کە لە کریشنا نزیک بووە و تا ئێستاش لە گاتەکان پەرستراوە.
