ئاپلیۆتێس، بەرهەمهێنەری خۆرهەڵات
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئاپلیۆتێس خودایەکە لە داب و نەریتی یۆنانی.
بای ڕۆژهەڵاتی نەرم، ئەوەی میوە و دانەوێلە دەهێنێت. ڕوایەت وەک بەرهەمهێنەرێک بایە شانازی پێوە دەکات، کە دروێنە و خۆشگوزەرانی لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.
ئاپلیۆتێس، کە بە ڕۆمانی سوبسولانوس ناودێر کراوە، خودای یۆنانی بای ڕۆژهەڵاتی نەرم و شێدارە. ناوەکەی واتای «ئەوەی لە خۆر دێت» دەبەخشێت، واتە بایەک لە ڕوانگەی خۆرهەڵاتەوە.
لە بورجی بایەکان لە ئەسینا وا دەردەکەوێت وەک بەرهەمهێنەرێکی دۆستانەی میوە و دانەوێلە: پیاوێکی گەنج بێ ڕیش، کە جامەکەی پڕ لە بەرهەم پیشاندەری بەروبووم و بەرهەمی بای ڕۆژهەڵاتی باران‌هێنەرە. داستانێکی تایبەت بەخۆی نییە؛ شوێنی خۆی لە کۆمپاسی نظام‌داری هەواشناسی کۆنی یۆنانی‌دایە.
جۆر: خودای بای ڕۆژهەڵاتی نەرم و شێدار
ڕەچەڵەک: بۆشایی کولتووری یۆنانی، کۆمپاسی هەواشناسی کۆن
دەقەکان: ئارستۆ (میتیۆرۆلۆژیکا)، تیۆفراستوس، ڤیتروڤیۆس
ماوە: لە ئارستۆ تا سەردەمی ئیمپراتۆری
دیمەن: پیاوێکی گەنج بێ ڕیش لەگەڵ میوە و دانەوێلە
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
شایەتی لە ئارستۆوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆری درێژە دەکێشێت. ئاپلیۆتێس بەتایبەت لە زانستی بای میتیۆرۆلۆژیکا و لە بورجی بایەکان دەردەکەوێت.
بواری باڵاوبوونەوە
بۆشایی کولتووری یۆنانی، بە ئەسینا وەک ناوەندی ڕوایەت: لەوێدا ئاپلیۆتێس لە لای ڕۆژهەڵاتی بورجی بایەکان جێگیر بووە.
دۆخی سەرچاوەکان
باری سەرچاوەکان لاواز و کەمە: ئارستۆ، تیۆفراستوس و ڤیتروڤیۆس ناوی هێناون، بەڵام داستانێکی تایبەت بەخۆی نییە.
ناو و شێوازەکان
یۆنانی: ئاپلیۆتێس لە apó، واتای «لە»، و hélios، واتای «خۆر» پێکهاتووە: بای خۆرهەڵات، ئەوەی لە خۆر دێت. بە ڕۆمانی ناوی سوبسولانوسە، وەک لای ئاولوس گەلیوس هاتووە، بە واتای ڕوونی «بای ژێر خۆر».
شێوە و کاریگەری
دیمەن
لە بورجی بایەکان ئاپلیۆتێس پیاوێکی گەنج و بێ ڕیشە بە ڕووخسارێکی دۆستانە. جامەیەکی لەبەردا کە پڕ لە میوە و دانەوێلەیە؛ ئەم وێنەیە ئاماژە بەو بەروبوومییە دەدات کە بای ڕۆژهەڵاتی نەرم و شێدار بۆ کێڵگەکان دەیبەخشێت.
کاردانەوە
ئاپلیۆتێس بایەکی گەرم و شێدار و باران‌هێنەرە، کە بۆ کشتوکاڵ باشە. نەک بایێکی گژوگیایی؛ لەنێو بایەکانی یۆنانیدا لە ڕیزی بایە خۆشگوزەرانەکاندایە.
کارتی ناسنامە: ئاپلیۆتێس
گرنگترین لایەنەکانی بای ڕۆژهەڵات بە یەک نیگا.
خودای بای کۆمپاسی کۆنی بێ داستانی تایبەت بەخۆی؛ لای ئارستۆ ئەو یۆروس کۆنترەکە لە بۆشایی ڕۆژهەڵات دەردەکێشێت.
بای ڕۆژهەڵاتی نەرم و شێدار: باران‌هێنەر و بۆ کشتوکاڵ باشە، لەبەرئەوە بۆ جوتیاران گرنگییەکی تایبەتی هەیە.
پیاوێکی گەنج و بێ ڕیش بە ڕووخسارێکی دۆستانە، کە جامەیەکی پڕ لە میوە و دانەوێلە لەبەردا، وا لە بورجی بایەکان لە ئەسینا دەردەکەوێت.
بەرهەمهێنەری باران و بەروبووم لە ڕوانگەی خۆرهەڵات؛ لە کۆمپاسدا نوێنەری جێگیری ڕۆژهەڵات.
ئایینێکی تایبەت بەخۆی بەڵگە نییە. ئاپلیۆتێس بەشێکە لە ئایینەکانی کۆکراوەی ئانێمۆی، خودای بایەکان، لەگەڵ قوربانییەکانی بای؛ ڕێوڕەسمێکی تایبەت بەخۆی نییە.
زۆرجار لەگەڵ یۆروس تێکەڵ کراوە، بە ڕۆمانی سوبسولانوس؛ وەک بایێکی خۆشگوزەران لە بایەکانی تری بەروبوومهێنەری نزیکە.
لە خۆرهەڵاتەوە ناوناون: شوێن لە بۆشایی ڕۆژهەڵات
ناوەکە لە apó، واتای «لە»، و hélios، واتای «خۆر» پێکهاتووە: ئاپلیۆتێس بای خۆرهەڵاتە. ئارستۆ لە میتیۆرۆلۆژیکادا ئەو لە بۆشایی ڕۆژهەڵاتی کۆمپاس جێگیر دەکات و بەمە یۆروسی کۆنتر دەردەکێشێت، کە لەم نمونەیەدا بۆ باشووری ڕۆژهەڵات دەگوازرێتەوە.
لە بورجی بایەکان لە ئەسینا ئاپلیۆتێس لە لای ڕۆژهەڵاتەوە جێگیرە، لەنێوان بۆشاییەکانی کایکیاس لە باکووری ڕۆژهەڵات و یۆروس لە باشووری ڕۆژهەڵات. بە ڕۆمانی ناوی سوبسولانوسە، وا لای ئاولوس گەلیوس هاتووە. داستانێکی تایبەت بەخۆی پێکنەهاتووە؛ ئەو کەسایەتییەکە لە زانستی بایدا، نەک لە شیعری داستانیدا.
کاریگەری لە داب و نەریتی کۆمپاس
ئاپلیۆتێس بەشێکی جێگیر لە کۆمپاسەکانی کۆن و سەردەمی نوێیە. لە ڕێگەی بورجی بایەکانەوە وێنۆگرافیای ئەو کاریگەری لەسەر داب و نەریتی کۆمپاسی ئەورووپی هەبووە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، ئاپلیۆتێس کۆمپاسی نظام‌داری هەواشناسی کۆنی یۆنانی پیشان دەدات. ڕوونکردنەوەیەکی گرنگ: دەستکردنی باشووری ڕۆژهەڵات نمونەیەکی نوێترە کە بە شێوەی ڕۆمانی پەرەی سەندووە؛ لە بورجی بایەکان و لای ئارستۆ ئاپلیۆتێس بای ڕۆژهەڵاتە، لە کاتێکدا یۆروس بۆ باشووری ڕۆژهەڵات دەگوازرێتەوە. زۆرجار ئەم دووانە تێکەڵ دەکرێن.
قوربانی بای لە جیاتی ئایینێکی تایبەت
ئایینێکی تایبەت بۆ ئاپلیۆتێس بەڵگە نییە؛ ئەمە بە ڕاستی دەبێت بگوترێت. ئەو بەشێکە لە ئایینەکانی کۆکراوەی ئانێمۆی، خودایانی بایەکان، کە یۆنانییەکان قوربانی هاوبەشی بایان پێشکەش دەکرد. داستانێکی تایبەت یان ڕێوڕەسمێکی تایبەت بەخۆی نییە؛ ئەوەی بای ڕۆژهەڵاتی نەرمی دەویست، ڕوو لە بایەکان دەکرد بەگشتی.
یۆروس، سوبسولانوس و بایە خۆشگوزەرانەکان
لە نزیکترین شێوەدا ئاپلیۆتێس لەگەڵ یۆروس تێکەڵ دەبێت، کە زۆرجار پێکەوە تێکەڵ کراون، لەو کاتەوەی کۆمپاسی ئارستۆ بۆشاییەکانی دووباره دابەش کردەوە. بە ڕۆمانی هاوتاکەی سوبسولانوسە. وەک بای ڕۆژهەڵاتی نەرم و بەروبوومهێنەر، لە بایە خۆشگوزەرانەکانی تر نزیکە؛ وێنەی بەرامبەری لە سیستەمی خۆیدا دراوسێی زریان‌هێنەری کایکیاسە. کورتەیەکی گشتی لە هەموو خودایانی بایی یۆنانی لە پەڕەی ئانێمۆی هەیە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی ئاپلیۆتێس
ناوی ئاپلیۆتێس چی مانا دەدات؟
ئەوەی لە خۆر دێت، واتە بایێک لە ڕوانگەی خۆرهەڵاتەوە، لە ڕۆژهەڵات.
ئایا ئاپلیۆتێس بایێکی زریانییە؟
نەخێر. ئەو بایێکی نەرم و شێدار و باران‌هێنەرە، بۆ کشتوکاڵ باشە.
ئایا ئەو بای ڕۆژهەڵات یان باشووری ڕۆژهەڵاتە؟
لای ئارستۆ و لە بورجی بایەکان بای ڕۆژهەڵاتە؛ دەستکردنی باشووری ڕۆژهەڵات نوێترە و ڕۆمانی پەرەی سەندووە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- یۆنان – هەموو کەسایەتییەکانی داب و نەریتی یۆنانی
- یۆروس، کایکیاس – بایە دراوسێکان لە باشووری ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵات
- ئانێمۆی – خودایانی بایی یۆنانی بە کۆتایی سەرنجدان
- مۆم پارێزەر، بخوورکردن، تعویذ – ئامرازە پارێزەرە ڕوایەت‌کراوەکان
- پشکۆی پارێزەر – ئامرازە پارێزەرەکان بە کۆتایی سەرنجدان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کاری بنەڕەتی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک بایەکی ڕۆژهەڵاتی یۆنانی و بای هەڵاتنی خۆر، ئاپەلیۆتێس (Apeliotes) یەکێکە لە شێوازە دۆستانەکانی گلی بایەکانی سەردەمی کۆن: نەک خودای گەردەلوول و ڕەشەبا، بەڵکو هێنەرێکی بێدەنگی باران، بەروبووم و دانەوێڵە.
