بلاک شەک، سەگی دۆزەخی کەناراوان و کڵێساکانی ئیست ئانگلیا

بلاک شەک ڕۆحێکی لە داب و نەریتی ئینگلیزیی.

سەگی دۆزەخی ڕەش بە چاوی گڵۆپاوەوە لە کەناراو و کڵێسا.

روحئینگلستان

بلاک شەک

بلاک شەک سەگی دۆزەخی و ڕۆحانیی ڕەشی هەرێمەکانی ئینگلیزیی ئیست ئانگلیایە، سەگێکی گەورە و مووداری کە یەک یان دوو چاوی گڵۆپاوی هەیە. لە نۆرفۆک و سافۆک بۆچوونی گشتی وایە کە تووشبوون پێی نیشانەی مردنە، بەڵام لە هەندێک ناوچەی دیکە وەک هاوڕێیەکی بێزیان یان تەنانەت پاڕاستکارلێهاتوو بۆ ڕێبواران دەردەکەوێت.

بلاک شەک بەهۆی ئەفسانەی ٤ی ئاگۆستی ١٥٧٧ ناسراو بووەتەوە: باوەڕ وایە لەم ڕۆژەدا لە کاتی گرمەبارانێکی توندا هاتووەتە ناو کڵێسای بلایسبۆرگ (Blythburgh)، لە ناوەوەی کڵێساکە پیاوێک و کوڕێکی کوشتووە و قوللەکەی زیانی پێگەیاندووە. لە هەمان ڕۆژدا شتێکی هاوشێوە لە بانگی (Bungay)ی نزیک ڕوویداوە.

بە کوردانە: بلاک شەک

جۆر: سەگی ڕۆحانیی ڕەش، نیشانەی مردن لە کەناراوی ئینگلیزیی ڕۆژهەڵات
سەرچاوە: باوەڕی گەلی ئینگلیزیی ڕۆژهەڵات، ناوەکە لە وشەی ئینگلیزیی کۆنی scucca وەرگیراوە، بە واتای شەیتان
دەقەکان: وەشانی پیتربۆرۆ لە کرۆنیکی ئینگلیزی کۆن نزیکەی ساڵی ١١٢٧، پەرتووکی ئێبراهام فلێمینگ ساڵی ١٥٧٧، کۆکراوەکانی زانستی گەلناسی دواتر
ماوە: باسکردنی سەرەتایی نزیکەی ساڵی ١١٢٧، ڕاپۆرتی ناسراو ساڵی ١٥٧٧، ئەفسانەیەکی هەتا ئێستا زیندوو
دیمەن: سەگێکی گەورەی ڕەش بە یەک یان دوو چاوی گڵۆپاو

مێژووی دەق

سەردەمی دەقەکان

لە باسکردنی سەرەتایی هەتا ئێستا: سەگێکی ڕۆحانیی ڕەش پێشتر لە نزیکەی ساڵی ١١٢٧دا لە وەشانی پیتربۆرۆی کرۆنیکی ئینگلیزی کۆن دەردەکەوێت، ناسراوترین باسکردنی تاکەکەسی لە ساڵی ١٥٧٧وە هاتووە، بەڵام کۆکردنەوەی سیستماتیکی ئەم داب و نەریتە تەنها لە سەدەی ١٩ەوە دەستپێکردووە.

بواری باڵاوبوونەوە

ئیست ئانگلیا، بەتایبەتی هەرێمەکانی نۆرفۆک و سافۆک، هەروەها ناوچەکانی فێنز، ئێسیکس و لینکۆنشایر.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: بە پەرتووکی ئێبراهام فلێمینگ ساڵی ١٥٧٧ سەرچاوەیەکی سەردەمی سەرەکی بەردەستە، لەگەڵ کرۆنیکی ئینگلیزی کۆن و کۆکراوەکانی زانستی گەلناسی دواتردا تەواوکراوە.

ناو و شێوازەکان

ئینگلیزیی کۆن: ناوی شەک بەگوێرەی گریمانە لە وشەی scucca وەرگیراوە، بە واتای شەیتان یان بوونەوەرێکی خراپ؛ لێکدانەوەیەکی دیالێکتیکی دیکەوا لێکی دەداتەوە وەک shucky، بە واتای مووداری. هەردوو لێکدانەوەکە لەگەڵ شێوازی گێڕدراوی ئەم بوونەوەرەدا دەگونجێت.

شێوەی دەرکەوتن

دیمەن

بلاک شەک وەک سەگێکی گەورەی ڕەش بە پرچی مووداری و یەک یان دوو چاوی گڵۆپاو دەردەکەوێت، لە قەبارەدا هەندێک جار بە قەبارەی گوێرەکەیەک. ئەو نوێنەری سنووری نێوان جیهانی زیندووان و جیهانی مردووانە و دەرکەوتنی تووڕوانا و ناچارکەری مردنە لە شوێنە دووردەستەکان.

کاریگەری

ئەوەی لە نۆرفۆک، سافۆک، لینکۆنشایر یان ئێسیکس تووشی بێت، بەگوێرەی گێڕدراوەکان مردنی خۆی یا کەسێکی نزیکی چاوەڕوانی دەکات. لە چیرۆکە کەمتر باوەکاندا بەپێچەوانەوە بە شێوەیەکی پاراستکار ڕێبواران بۆ ماڵ هاوڕێیەتی دەکات. بە شەو لە کەناراوان، ڕێگا کێڵگەکان، سنوورەکان و کڵێساکان دەردەکەوێت.

پرۆفایل: بلاک شەک

گرنگترین لایەنەکانی سەگی دۆزەخی بە کوردانە.

کۆنتێکستی کەلتووری

بەشێکە لە خێزانی سەگ ڕۆحانییە ڕەشەکانی ئینگلیزی، لە باوەڕی گەلی ئیست ئانگلیا ڕەگ داکوتاوە سەبارەت بە مردن و نیشانەکان.

پەیوەست بە

ڕێبوارانی شەوانەی تاک و بەشداربووانی کڵێسا، کە تووشبوونیان پێی وەک نیشانەی مردنی خۆیان یان کەسێکی خانەوادەیانیان دەبینرێت.

دەرکەوتن

سەگێکی گەورەی مووداری ڕەش، هەندێک جار بە قەبارەی گوێرەکەیەک، بە یەک یان دوو چاوی گڵۆپاو.

کارکرد

نیشانەی مردن لە کەناراوان، ڕێگا کێڵگەکان، سنوورەکان و کڵێساکان؛ بەکەمتریی وەک هاوڕێیەکی پاراستکار بۆ ڕێبوارانی شەوانە.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

سەگەکە قسەی لەگەڵ مەکە، سەیری مەکە و پەلاماری مەدە، بەڵکو بە هێمنی بەردەوامبە لە ڕۆیشتن، چونکە ڕیتوالی پاراستنی جێگیر بۆ ئەو زۆر کەم گێڕدراوەتەوە.

پەیوەندیدار

بارگیست (Barghest)ی یۆرکشایر و کوون ئانون (Cŵn Annwn)ی وێلزی وەک بەشێک لە هەمان ترادیسیۆنی سەگی ڕۆحانی.

لە ناوی scucca بۆ هێرشی بانگی و بلایسبۆرگ

ناوی شەک بەگوێرەی گریمانە لە وشەی ئینگلیزیی کۆن scucca وەرگیراوە، بە واتای شەیتان یان بوونەوەرێکی خراپ؛ لێکدانەوەیەکی دیالێکتیکی دیکەوا لێکی دەداتەوە وەک shucky، بە واتای مووداری. باسکردنێکی سەرەتایی بۆ سەگێکی ڕۆحانیی ڕەش پێشتر لە نزیکەی ساڵی ١١٢٧ لە وەشانی پیتربۆرۆی کرۆنیکی ئینگلیزی کۆندا دەبیندرێت.

بەڵام ئەم بوونەوەرە تەنها بەهۆی ڕاپۆرتی ٤ی ئاگۆستی ١٥٧٧ ناسراو بووەتەوە: باوەڕ وایە لە کاتی گرمەبارانێکی توندا بلاک شەک هاتووەتە ناو کڵێسای بلایسبۆرگ، لە ناوەوەی کڵێساکە پیاوێک و کوڕێکی کوشتووە و قوللەکەی زیانی پێگەیاندووە. لە هەمان ڕۆژدا شتێکی هاوشێوە لە بانگی نزیک ڕوویداوە. مامۆستای مەزهەب ئێبراهام فلێمینگ ئەم ڕووداوانەی لە پەرتووکی A Straunge and Terrible Wunderدا وەسفی کردووە.

لە تۆقاندنی کڵێسا بۆ سەگی دارتموور

بلاک شەک وەک یەکێک لە سەرچاوەکانی ڕۆمانی ئارتور کۆنان دۆیل سەگی خێزانی باسکێرڤیلی ساڵی ١٩٠٢ ناسراوە، کە ئەفسانەکانی سەگی دۆزەخی ئینگلیزی ڕۆژهەڵاتی لەگەڵ دیمەنی دارتموور تێکەڵ کرد. لە مۆسیقادا گروپی The Darkness لە ساڵی ٢٠٠٣ گۆرانیبەیجێکی بەناوی ئەو کار کردووە. بلاک شەک هەتا ئێستا بەشێکی جێگیر لە گەلناسی ئیست ئانگلیایە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینەکانەوە، بلاک شەک نموونەیەکی کلاسیکی ئەو مۆتیفی گشتی ئەوروپاییەیە کە سەگی ڕەش وەک نیشانەی مردنی دەخوێننەوە: سەگ وەک ڕاهبەری ڕۆح و پێشخبەری مردن، لە شوێنی سنوورییەکان دانراوە. ئەم مۆتیفە ئاماژە بە بیرکردنەوەی پێش-مەسیحییەوە دەدەن سەبارەت بە سەگ وەک بوونەوەری جیهانی ئاوی، کە بەشێوەی مەسیحی وەک بوونەوەری شەیتانی لێکدانەوەیان کراوەتەوە.

هەڵسوکەوت لە جیاتی وشەی جادوویی

سەرچاوەکان سەبارەت بە داب و نەریتی دووربخستنەوەی بلاک شەک کەم و بێ یەکسانین. سەرەکی ئەوەی گێڕدراوەتەوە یاسایەکی هەڵسوکەوتییە: سەگەکە قسەی لەگەڵ مەکە، سەیری مەکە و پەلاماری مەدە، بەڵکو بە هێمنی بەردەوامبە لە ڕۆیشتن. ڕیتوالی پاراستنی جێگیر بۆ بلاک شەک زۆر کەم گێڕدراوەتەوە، لە بنەڕەتدا ئەو وەک نیشانەیەک دادەنرێت کە تووشی دەبیت بەڵام بە جادوو لێی هەڵانەدەبی. لە گەلناسی بەریتانیایی بە گشتی ئاسن و نەعلی ئاسن وەک پاراستنێکی باڵاو دژی بوونەوەرە ڕۆحانییەکان دادەنرێن، لە بەردەرگای کڵێساکاندا بە مۆمی پاراستنی پیرۆزکراو تەواوکراوە.

سەگ ڕۆحانییە ڕەشەکانی بەریتانیا

بلاک شەک خۆی بە خێزانی ئینگلیزی سەگ ڕۆحانییە ڕەشەکان دەزانێت، کە بارگیست (Barghest)، پادفووت، گریم و چێرچ گریم پێی دەگرێتەوە. هەروەها کوون ئانون (Cŵn Annwn)ی وێلزی و کوو شی (Cù Sìth)ی سکۆتلاندی خزمن، هەروەها لە ڕێگەی مۆتیفی ڕاوی هەڵگیراوەوە، ڕاوی هەڵگیراوی گەرمانی.

پرسیارە باوەکان دەربارەی بلاک شەک

ئایا بلاک شەک هەمیشە پەیامنێرێکی مردن بووە؟

نەخێر. لە نورفۆک و سافۆک زۆر جار وەک بوونەوەرێکی بەدکار و مردن‌پێشبینی‌کەر دەبینرێت، بەڵام لە شوێنی دیکە وەک هاوڕێیەکی بێ‌زیان یا تەنانەت پارێزەر دەناسرێت.

شوێنەواری شەوقان لە کڵێسای بلایسبۆرگ لە کوێوە هاتووە؟

کڵێسا شوێنەواری سووتان لەسەر دەرگای باکوور بۆ ئەفسانەی ساڵی ١٥٧٧ گەڕاندووەتەوە؛ لە ڕوانگەی مێژووییەوە دەستنیشان نەکراوە.

ئایا بلاک شەک خزمی سەگی خانەوادەی باسکێرڤیلە؟

لە ڕوانگەی ڕیشەیی مۆتیفەکەوە بەڵێ. ئەفسانەکانی سەگی دۆزەخ لە ڕۆژهەڵاتی ئینگلستان سەبارەت بە بلاک شەک یەکێکن لە سەرچاوەکانی هان‌دەری ئارتوور کۆنان دۆیل بۆ نووسینی ڕۆمانەکەی.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

بارگێست (Barghest) – سەگە روحی خزمی یۆرکشایر
کوون ئانون (Cŵn Annwn) – سەگەکانی دۆزەخی وێڵزی
ئاسن، نەعلی ئاسنی، مۆمی پارێزەر – ئامرازی پارێزەری کۆن
قوتوپاسی پاراستن – کۆکراوەیەک لە ئامرازی پارێزەر

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

بلاک شەک وەک سەگێکی ڕوحی ڕەش، سەگی دۆزەخی ڕاستەقینەی ناوچەی ئیست ئینگلیایە: نیشانەیەکی پێشبینی‌کەر لە کەنداو و کڵێسا، کە چاوی گەشاوەی هەتا ئێستا لە سەر ڕێگاکانی نورفۆک و سافۆک دەبینرێت.