گیای بەرووف – پاراستن لە بەشقژان و دژه‌سیحر

بە گیای بەرووف یا گیای بەشقژان، گێڕانەوەی فۆلکلۆری کۆمەڵێک ڕووەک ناودەبات کە ناویان ڕاستەوخۆ ئاماژە بە کارکردی پاراستنیانەوە دەکات: پێویست بوو دژی “بانگهێنان” و “بەشقژان” کار بکەن. لەگەڵ گیای بەرووفی یەکساڵە، فراوفلاکس، زیست، ڤێربینا، جادۆ و چڵی دار عەرعەر و بەیفوس ئەم گروپەن.

هاوبەشیان لەم ڕووەکانەدا، ڕۆڵیانە لە پاراستنی منداڵ و ئاژەڵی بچووک، کە بە تایبەتی هەستیار بۆ چاوی خراپ دانرابوون.

“بانگهێنان” لە زاراوەی کۆنی ئەڵمانی ئەو بۆچوونەی گەیاندبوو کە بەڵاکارییەکی ناخۆش دەکرا تەنیا بە دەربڕینی هیوایەک هەڵبستێنرێت، بۆ نموونە کاتێک کەسێک بە زیادەڕۆیی منداڵێک بۆ تەندروستییەکەی ستایش دەکرد و دوای کورت ماوەیەک نەخۆش دەکەوت. “بەشقژان” پەیوەندیدار بووە بە کاریگەری زیانبەخشی چاوێکی سەرسام یا هاواری بەرز، پەیوەست بە باوەڕی گشتیتر بۆ چاوی خراپ.

منداڵ لە بەشکۆک و ئاژەڵی بچووک بە تایبەتی مەترسیدار دانرابوون، چونکە خۆیان توانای پاراستنی خۆیان نەبووە. لەبەر ئەوە گیای بەرووف لە بەشکۆک دانرابوو، لەژێر سەرینەکە هەڵدەخرا یا بە شێوەی حەمامی گیایی بۆ منداڵ دەدرا، ئەگەر گومان هەبوایە کە پێشتر بەشقژان کراوە. هەروەها هەمان گیا لە دەرگای گاڵگا هەڵدواسرا، تاکوو گوێرەکە و جاڵ لە هەمان مەترسی بپارێزێت.

وشەنامەی بنچینەیی باوەڕی نەگرتنی ئەڵمانی چەندین جۆری ناوچەیی بۆ گیای بانگهێنان و بەشقژان تۆمار دەکات، کە ئاماژە بە ڕەوتێکی باوی سراوی سەرانسەری هەرێمی ئەڵمانیزوان دەدات.

بنەمای کاریگەری گیای بەرووف پشت بە بیرۆکەی دژه‌سیحر دەبەستێت: زیانێکی پێشتر ڕوویدا، بەشقژان، دەبێت لە ڕێگای دووەم چالاکییەکەوە بگەڕێتەوە هەڵوەشابێتەوە. گێڕانەوە زۆر جار ناوی ڕووەکەکە بەخۆی پەیوەست دەکات بە ئەرکی خۆیەوە: ئەوەی “بانگهێنراوی” ناوی لێدرێت، دەبێت هەروەها ئەو بانگهێنراوییە هەڵبوەشێنێتەوە.

جیاواز لە گیاکانی پاراستنی پێشگیرکار، کە بۆ هەمیشە دادەنرێن، گیای بەرووف لە گێڕانەوەدا زۆرجار بەگوێرەی هۆکار کار دەکات: وەکوو وەڵامدانەوەی ئازارێکی پێشتر ڕوویداو کە بۆ بەشقژان دراوەتەوە، بۆ نموونە گریانی بەردەوامی منداڵی شیرەخۆر یا نەهاتنی شیری مانگا.

باوەڕ بە چاوی خراپ و پرکتیکی پاراستنی پەیوەست بەوە زۆر لە دەوروبەری هەرێمی ئەڵمانیزوان بەرینترە، بۆ نموونە لە هەرێمی مدیترانە بە ناوی malocchio یا mati. لە بەرامبەریدا، گیا بەرووفە کۆنکرێتەکانی گێڕانەوەی ئەڵمانی، بەتایبەتی گیای بەرووفی یەکساڵە، بەشێوەیەکی سەرەکی لە ئاوروپای ناوەڕاست بەکاردێن.

لەنێو کولتوورە جیاوازەکاندا، هاوبەشییان لەوەدایە کە منداڵ و ئاژەڵی بچووک پێویستی بە پاراستنێکی تایبەت هەیە و ئەو زیانەی بە قسە یا چاو دروست بووە دەکرێت بە هەنگاوی دژی مەبەستدار هەڵبوەشێنرێتەوە.

گیای بەرووف لە گێڕانەوەدا بەمەبەستی دژی بەشقژان و بانگهێنان بەکاردێت، واتە دژی زیانی ئەوانەی پێچەوانەیانە کە بە ستایشی زیادەڕۆ، چاوی چاوچنۆک یا وتەی بێبیرۆکییانە سەبارەت بە منداڵ و ئاژەڵی بچووک دروست بووە.

وەکوو دژه‌سیحر هەروەها بۆ نیشانەکانی پێشتر دروست بوو، کە بۆ چاوی خراپ دراوەتەوە، بەکاردێت، بۆ نموونە بۆ ناخۆشیی بەردەوامی منداڵێک بەبێ هۆکاری دیار. پیشاندەری پاراستن گیای بەرووف لە گروپی گیای دژی چاوی خراپدا دادەنێت.

چەند شێوازی بەکارهێنان گێڕدراوەتەوە: دانانی گیاکە لە بەشکۆک یا لەژێر سەرینی منداڵ، تێکەڵکردنی وەکوو زیادکردن بۆ حەمام و هەروەها بستەیەک لە دەرگای گاڵگا. لە هەندێک ناوچەدا گیاکە کاتێک گومانی بەشقژان هەبووە دەسووتێنرا و دووکەڵەکەی بەسەر منداڵ یا ئاژەڵی زیانبار بردەوە.

گێڕانەوەکە خۆی سنووری دەخنکێت: گیای بەرووف وەکوو وەڵامدانەوە بۆ گومانی زیانی گێڕدرابووە دانراوە، نەک وەکوو بەڵگە بۆ زیانی ڕاستەقینە. ئەمە وەکوو بەشێک لە هەڵسوکەوتێکی گشتیتری پاراستن تێدەگیرا، کە نزاکانی پاراستن و تیلسماتیشی لەخۆدەگرت، نەک جێگرەوەیان.