تەعویز – ئاماژەی ئیسلامی لە وشەی خودا دروستکراو

تەعویز ئاماژەیەکی پاریزەرییە لە جیهانی ئیسلامدا. لە شێوازی زۆرترین باوی خۆیدا، لە قوتوویەکی بچووک یا پارچەیەک لە کاغەزی چڵکاوە پێکدێت کە لەسەر جەستە هەڵدەگیردرێت.

ئەوەی تایبەتمەندی تەعویزە ناوەرۆکەکەیەتی. بەشێوەیەکی گشتی وشەکان لەخۆدەگرێت، واتا ئایەتەکانی قورئان، ناوەکانی خودا یان دوعاکان. بەم شێوەیە تەعویز بەشێکی گروپی تالیسمانە نووسراوانە کە کاریگەرییان بە وشەی نووسراوەوە بەستراوەتەوە.

ئەرکی تەعویز دووربخستنەوەی خراپەیە. پێدەچێت خاوەنی خۆی لە چاوی خراپ، لە روحی زیانبەخش، لە نەخۆشی و لە بەختنەبوونی بپارێزیت. بەمە دەبێتە ئۆبژێکتی پاریزەری بۆ ژیانی ڕۆژانە.

لە زانستی ئاییندا، تەعویز نموونەیەکی باشە بۆ ئۆبژێکتێکی پاریزەری کە بەکارهێنانی ناو ئایینی خۆیدا کێشمەکێشی تێدایە. لە ناوەڕاستی گفتوگۆیەکی بەردەوامی زانایانی ئیسلامدایە.

ئەم گفتوگۆیە بەشێکی وردی وێناکردنی تەواوی تەعویزە. نیشان دەدەت کە مامەڵەکردن لەگەڵ ئاماژەکانی پاریزەری تەنانەت لەناو یەک ئایینیشدا یەکسان نییە، بەڵکو بووبەتەی هەوڵدانێکی سەرسختانەیە.

تەعویز بەمە هەم ئۆبژێکتێکی پاریزەرییە و هەم نموونەیەکی چۆنیەتی بیرکردنەوەی ئایینێک لەسەر پەیوەندی راستەقینەی نێوان باوەڕ، وشە و ئۆبژێکت. هەردوو لا لە خوارەوە پیشان دەدرێن.

وشەی تەعویز لە عەرەبییەوە هاتووە و بە بیرۆکەی گەڕان بەدوای پاریزەری و پەناگرتنەوە پەیوەستە. ئەم وشەیە ئاماژە نیشان دەدەت وەک ئۆبژێکتێک کە مرۆڤ بەهۆیەوە گەڕان بەدوای پاریزەری دەکات.

تەعویز بە شێوازی جۆراوجۆر دەردەکەوێت. زۆرجار قوتوویەکی بچووکی مادەندییە، بۆ نموونە کپسولێکی سیلندری یا لاکێشەیی. لەناو ئەم قوتووەدا کاغەزی نووسراو هەڵگیراوە.

لەگەڵ ئەمەشدا تەعویز وەک تەنها پارچەیەکی کاغەزی چڵکاوی چەند لاوازکراوە هەیە کە لەناو قوماش یان چەرم دووریراوە. لەم شێوازەدا زۆر سادەیە. قوتووەکە دەتوانرێت بە گورزێک لە گەروو یان لە قۆڵ هەڵبگیردرێت.

گەورەیی تەعویز کەمە، چونکە بۆ هەڵگرتن لەسەر جەستە دیاریکراوە. پێدەچێت مرۆڤ بەبێ دیاریکردن لە درێژایی ڕۆژ هەمراهی بکات، بۆیە بچووک و ئاسان دروستکراوە.

لە هەندێک ناوچە تەعویز لەجیاتی هەڵگرتن لەسەر جەستە، لە ماڵ دادەندرێت یان لەگەڵ کەسدا هەڵدەگیرێت. بەڵام شێوازی بنەڕەتی وەک خۆیەتی، کاغەزێکی نووسراو کە بە شێوازێکی پاریزەرانە داپۆشراوە.

بەمە تەعویز نموونەی باوی قوتووی ئاماژە پەیڕەو دەکات. ئەوەی راستەقینە کاریگەرە، وشەی نووسراو، لەناو پۆشاکێکدا هەڵگیراوە. پۆشاک و ناوەرۆک پێکەوە بەستراون.

ئەوەی سەرەکی تەعویزە ناوەرۆکەکەیەتی. لەسەر کاغەزی ناوەوەدا وشەی پیرۆز نووسراوە. لەگەڵ بیرۆکەی ئەم نەریتەدا کاریگەرییەکەی پاریزەری لەم وشانەوە دەردەکەوێت.

زۆرترین جار تەعویز ئایەتەکانی قورئان لەخۆدەگرێت، کتێبی پیرۆزی ئیسلام. قورئان لای موسوڵمانان وشەی خودایە. هەڵگرتنی وشەی قورئان لەسەر جەستە، واتا هەڵگرتنی وشەی خودا لەگەڵ خۆیدا.

جگە لە ئایەتەکانی قورئان، لەسەر تەعویز دەکرێت ناوەکانی خودا بنووسرێن. دەقی گواستراوەی ئیسلامی چەند ناوێک دەناسێت کە سیفەتەکانی خودا نیشان دەدەن. دوعا و بانگهێشتەکانیش دەتوانن ناوەرۆک پێکبهێنن.

لە هەندێک تەعویز، جگە لەمانە ژمارە و هێماکانیش هەن، بۆ نموونە بە شێوازی چوارگۆشەی سیحری. ئەم بەشانە بەشێکن لە نەریتێکی کۆنتری زانستانەی لێکدانەوەی هێما و ژمارە.

بەڵام بنچینەی تەعویز وشەی خودایە. تەواو لێرەدا دەست پێدەکات گفتوگۆی تیۆلۆژیانە، چونکە پرسیارەکە ئەوەیە ئایا کاریگەرییەکە بۆ وشەی خودا ئاراستە دەکرێت یان بۆ ئۆبژێکتەکە.

ئەوانەی تەعویز بە واتای پشتیوانان تێدەگەن، هیچی تر جگە لە وشەی هەڵگیراوی خودا تێیدا نابینن. بەم شێوەیە هێزی پاریزەری تەنها لە خودا و وشەکەیوە دێت. کاغەز و قوتوو هیچ بەشدارییان تیایدا نییە.

هەندێک بەش لە قورئان بە تایبەت پارێزەر دادەنرێن و بۆیە زۆرجار بۆ تەعویز بەکاردێن. لە پێشەوەیان دوو سورەی کورت لە کۆتایی قورئاندا هەیە.

ئەم دوو سورەیە زۆرجار بە سورەکانی پاراستن ناودەبردرێن. تێیاندا نوێژکەر پەنا بۆ خودا دەبات لە خراپە بە جۆرە جۆراوازەکانیەوە. ئەمانە بە ڕوونی دەقی پەنابردنن.

گێڕانەوەی ئیسلامی ڕادەگەیەنێت کە پێغەمبەر خۆی ئەم سورانەی بۆ پاراستن دەخوێندەوە. بەمە جێگایەکی تایبەتیان هەیە. ئەمانە ئەو وشانەن کە موسڵمانێک پێیان لە نوێژدا خۆی دەخاتە ژێر پاراستنی خودا.

دەقێکی تری بەکارهاتووی زۆر ئایەتی کورسییە. ئەمە ئایەتێکی تاکە و زۆر گرنگە لە قورئان کە مەزنی و توانای خودا دەردەبڕێت.

لە ئایندارییی ئیسلامیدا واتایەکی بەهێزی پارێزەر بۆ ئایەتی کورسی دادەنرێت. دەوترێتەوە و هەروەها دەنووسرێت، بۆ نموونە لەسەر تەعویزێک یان لەسەر دیواری ماڵ.

بەکارهێنانی هەر ئەم دەقانە بیرۆکەی بنەڕەتی تەعویز نیشان دەدات. دەبێت پاراستنەکەی لە وشەی خودا سەرچاوە بگرێت، بەتایبەت لەو وشانەی کە لە ئیسلامدا زۆر بە پەنابردن و بە توانای خودا گرێدراون.

بە زۆرینەیی هەر کەسێک ناتوانێت تەعویزێک دروست بکات. دروستکردنی زۆربەی کات تایبەتە بۆ ئەو کەسانەی کە تواناییەکی دینیی تایبەتیان پێدراوە.

زۆر جار عالم یان مامۆستا دینییەکان تەعویزەکە دەنووسن. ئەوان دەقە پیرۆزەکان و هەڵبژاردنی ڕاستی ئایەتەکان بۆ داواکارییەکە دەناسن. زانینی تەعویز بەشێکە لە پەروەردەیان.

لە هەندێک هەرێمدا، پزیشکی دینی یا پیاوانی بەناوبانگ بە دیندارییان تەعویز دروست دەکەن. بیرۆکەکان دەربارەی ئەوەی کێ دەتوانێت تەعویز بنووسێت، بەپێی هەرێم جیاوازن.

دروستکردن زۆر جار یاسای ڕێکخراوی هەیە. دەبێت ئایەتەکان بە ڕاستی هەڵبژێردرێن و بە وریاییەوە بنووسرێن. هەندێک جار نووسینەکە بە نویژ یان بە دۆخێکی تایبەتی کۆکردنەوەی هەست بەستراوەتەوە.

کەسێک کە تەعویزێک دەوێت، سەردانی چەند کەسێکی وا دەکات و داواکارییەکەی دەگەیەنێت. پاشان عالمەکە دەقی گونجاو هەڵدەبژێرێت. لەبەر ئەوە تەعویز زۆر جار بۆ خەم و خواستێکی دیاریکراو دروست دەکرێت.

ئەم بەستراوەتی بە کەسانی توانادار نیشان دەدەت کە تەعویز پارچەیەکی کاغەزی هەرکەسی نییە. دروستکردنی زانین دەخوازێت، و ئەو زانینەش بەشێکە لە پەروەردەی دینیی ئەوانەی کە دەینووسن.

تەعویز لە دژی چەندین مەترسی بەکاردێت. یەکێک لەوانە چاوی بەدە. باوەڕ بەم هێزی زیانبەخشی چاوی چاوچنۆکی لە جیهانی ئیسلامیدا بڵاوە و لە ڕەوایەتیدا ناسراوە.

مەترسییەکی دیکە کە تەعویز خۆی لێ پاڵپشتی دەکات جنۆکانەن. جنۆکە لە بیرۆکەی ئیسلامیدا بوونەوەرێکی ڕۆحین کە لەگەڵ مرۆڤ بەیەکەوە بوونیان هەیە. هەندێکیان زیانبەخش دانراون.

پێویستە تەعویز خاوەنی خۆی لە کاریگەرییەکانی زیانبەخشی ئەم هێزانە بپارێزێت. لەگەڵ ئەمەشدا لە دژی نەخۆشی، سیاسی خراپ و لە دژی ناڕۆحییی گشتی دەپۆشرێت.

تەعویز زیاتر بۆ منداڵان بەکاردێت. منداڵان لە زۆر کولتوردا زۆر لاواز دادەنرێن، بۆیە بۆ ئەوان تایبەتی ئامولێتی پارێزگاری بەرکار دەکرێن. تەعویزیش ئەم چاڵاکییە بڵاوە دوگمە.

بەم شێوەیە تەعویز بۆشاییەکی گەورە لە مەترسییان دادپۆشێت. دەبێت بەگشتی خۆشیی خاوەنەکەی بپارێزێت و بە یەک مەترسی دیاریکراو نییە بەستراوە.

لەم ئاراستەیەدا تەعویز لەگەڵ ئامولێتی پارێزگاری تری جیهاندا لێک دیت. چاوی بەد، ڕۆحی زیانبەخش و پارێزگاری منداڵان، ئەو خەمانەن کە زۆر جار لە زۆر داب و نەریتی پارێزگاریدا دووبارە دەبنەوە.

بەکارهێنانی تەعویز لەنێو عالمانی ئیسلامدا بەشێوازی جیاواز هەڵسەنگێنراوە. ئەم دیمانە کۆنە و تا ئێستا بەردەوامە. پرسیارێکی بنەڕەتی گرتووەتەوە.

لە ناوەڕاستدا باوەڕ بە یەکتاییی و دەسەڵاتی تاکی خودایە. ئەم باوەڕە بنەمای ئیسلامە. لەم باوەڕەوە پرسیار دەکرێت ئایا هەڵگرتنی ئامولێت لەگەڵ ئەم باوەڕەدا دیموکراسی دەبینێت.

بەشێک لە عالمان ئامولێت ڕەت دەکەنەوە. ئەوان مەترسی دەبینن کە دەسەڵاتێکی سەربەخۆ بۆ کاڵاکە خۆی دانرێت. ئەوەی ئامولێتێک کاریگەرییەکی خۆی، جیاواز لە خودا، بۆ دانێت، بەپێی ئەم بیرۆکەیە، پێچەوانەی باوەڕ بە دەسەڵاتی تاکی خودا دەکرێت.

بەشێکی تر لە عالمان بەشێوازێکی نەرمتر هەڵسەنگاندنی تەعویز دەکەن، بەبۆنی ئەوەی تەنیا وشەی قورئان و ناوی خودای لەخۆ گرتووە. بەپێی ئەم بیرۆکەیە، پارێزگاری بۆ وشەی خودا دادنرێت کە کاڵاکە هەڵدەگرێت، نەک بۆ کاڵاکە خۆی.

بەم شێوەیە جیاکاری لەسەر پرسیاری ئەوەی کاریگەریی پارێزگاری بۆچی بەستراوەتەوە دەبڕدرێت. کەمتر باسی ڕێگەپێدان یان قەدەغەکردنی ڕوونی دەکرێت. ئەگەر کاریگەرییەکە بۆ خودا و وشەی ئەو بەستراوەتەوە، زۆر عالم بە شێوازێکی جیاواز هەڵسەنگاندنی تەعویز دەکەن، لە کاتێکدا کاریگەرییەکە بۆ خۆی کاڵاکە دانرابێت.

ئەم دیمانە زۆر ڕۆشنبیرکەرە. نیشان دەدەت کە ئیسلام پرسیاری مامەڵەی ڕاستی لەگەڵ کاڵاکانی پارێزگاری بە جددی وەردەگرێت و بە وریاییەوە نێوان دیندارییان و متمانەیەکی نامۆجاز بۆ کاڵاکان جیا دەکاتەوە.

تعویز سەر بە خێزانی گەورەی تەلیسمە نووسراوەکانە. مەبەست لەمە ئۆبجێکتی پارێزەرن کە کاریگەرییان بەندە بە وشە یان نیشانەیەکی نووسراوەوە. ئەم جۆرە تەلیسمانە لە زۆر کولتوردا بڵاون.

لە ناو جیهانی ئیسلامیدا تعویز زۆر بڵاوە، لە باکووری ئەفریقاوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەتا باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا. لە هەر ناوچەیەکدا ناوی جیاواز و شێوازی تایبەت بەخۆی هەیە.

لە دەرەوەی جیهانی ئیسلامیش، تەلیسمە نووسراوە هاوشێوەکان لە ئاینەکانی تردا هەن. نەریتی جولەکەیی ئامولێتی پارێزەری نووسراوی دەناسێت، هەروەها لە ئاینداری گەلی مەسیحیشدا دەقی پارێزەری هەڵگیراو هەبوو.

لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا تەلیسمە کاغەزییەکان بڵاون، وەک تەلیسمی فوی چینی و بوجیۆکی کۆری. ئەمانیش پشتیان بە نیشانە نووسراوەکان بەستووە، هەرچەندە پاشخانی ئاینییان جیاوازە.

ئەم بڵاوبوونەوە فراوانە نیشان دەدات کە تەلیسمی نووسراو داڕشتەیەکی گشتگیرە. بیرۆکەی هەڵگرتنی وشەیەکی پیرۆز یان بەهێز لەسەر لەش لە زۆر ئایندا دەبینرێت.

تعویز شێوازی ئیسلامی ئەم داڕشتەیە. تایبەتمەندییەکەی لەوەدایە کە ناوەڕۆکەکەی وشەی خودایە، هەروەها لەوەدا کە بەکارهێنانی لەناو خودی ئاینەکەشدا بە وردی سەرنجدراو و گفتوگۆی لەسەر دەکرێت.

تعویز هەتا ئێستاش لە جیهانی ئیسلامیدا زۆر بەرباڵوە. لە زۆر ناوچەدا لە نێو داب و نەریتەکانی پارێزەری ئاساییدایە، بەتایبەت پەیوەندیدار بە منداڵان، نەخۆشی و خەمخۆری بۆ باشی حاڵ.

لەگەڵ ئەوەشدا، تعویز هەروا بووەتە بابەتی گفتوگۆی بەردەوام. لە هەندێک بزوتنەوەی ئیسلامیدا بەکارهێنانی بە توندی ڕەتکراوەتەوە، لە هەندێکی تریشدا، لەژێر مەرجەکانی باسکراو، هەروا بەکاردێت.

بەم شێوەیە تعویز پێشانی ماناکێشانێکی زیندووی زیندووی هەیە. لە لایەکەوە کارێکی گەلی کۆن و بەرباڵو هەیە. لە لایەکی ترەوە خەمخۆرییەکی مەزهەبییە بۆ باوەڕی پاک بەوەی توانا تەنها بۆ خودایە.

بۆ شیکردنەوەیەکی سەلیقەیی، گرنگە هەردوو لایەن بناسرێن. تعویز نەک بە سادەیی ئامرازێکی پارێزەری پێزانراوە و نەک بە سادەیی ئۆبژەیەکی قەدەغەکراو. ئەو لە خانەیەکدا دەوەستێت کە خودی زانایی ئیسلامی بە وردی خۆی تاوتوێی دەکات.

بەمشێوەیە تعویز ئامرازێکی پارێزەرە لە جۆرێکی تایبەتدا. ئەو وشەی خودای هەڵگرتووە و بۆیە بە توندی پەیوەستە بە بنەڕەتی باوەڕی ئیسلامی. هەروەها لە هەمان کاتدا بابەتی بیرکردنەوەیەکی سەرسوڕهێنەرە لەسەر سنووری نێوان ئایینداری و پشتبەستنی نادروست بەسەر ئۆبژەیەکدا.

لەم دووڕەگزییەدا گرنگی ئەو دەکەوێتە بەرچاو. تعویز پێشانی دەدەت کە ئامرازی پارێزەری لە کاتێکدا هەڵدەگیرێت و لە هەمان کاتدا بیر لێی دەکرێتەوە، و ئایینێکی گەورە پێویستی بە پارێزەری بەگرنگی وەردەگرێت و لە هەمان کاتدا هەوڵدەدات بیخاتە ڕێڕەوی ڕێکخراو.