{"id":89644,"date":"2026-08-03T00:49:51","date_gmt":"2026-08-03T00:49:51","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/golem-2\/"},"modified":"2026-08-03T00:50:15","modified_gmt":"2026-08-03T00:50:15","slug":"golem","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/","title":{"rendered":"Golem"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"89644\" class=\"elementor elementor-89644 elementor-2191\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-10fdade e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"10fdade\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herohlft0 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"herohlft0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c3ceb64 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"c3ceb64\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-96ae5e1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"96ae5e1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem, linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e45238a elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e45238a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 nh\u00e2n h\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra nh\u00e2n t\u1ea1o t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i sinh kh\u00ed b\u1edfi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> ho\u1eb7c L\u1eddi Thi\u00eang li\u00eang. Theo g\u00f3c nh\u00ecn t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc, Golem \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho huy\u1ec1n h\u1ecdc s\u00e1ng t\u1ea1o Do Th\u00e1i, s\u1ef1 v\u01b0\u1ee3t ranh gi\u1edbi gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, c\u0169ng nh\u01b0 ch\u1ee7 ngh\u0129a th\u1ef1c h\u00e0nh c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"D\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eadp trung v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf; trung t\u00e2m trong c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i, Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 H\u1ed3i gi\u00e1o.\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i th\u1eddi Trung C\u1ed5 mu\u1ed9n (Kabbalah). Golem \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 linh h\u1ed3n c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i v\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ranh gi\u1edbi gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klsbdg01 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"klsbdg01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klshtm01 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"klshtm01\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Linh h\u1ed3n: Th\u1ef1c th\u1ec3 phi v\u1eadt ch\u1ea5t ho\u1eb7c b\u00e1n v\u1eadt ch\u1ea5t, bao g\u1ed3m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t, th\u1ef1c th\u1ec3 t\u1ef1 nhi\u00ean, th\u1ea7n h\u1ed9 m\u1ec7nh gia \u0111\u00ecnh ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi canh gi\u1eef ng\u01b0\u1ee1ng c\u1eeda. C\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y, th\u01b0\u1eddng g\u1eafn v\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m ho\u1eb7c gia \u0111\u00ecnh c\u1ee5 th\u1ec3.\">Linh h\u1ed3n<\/span><a href=\"\/vi\/judentum\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ee9c tin Do Th\u00e1i t\u1eeb Tanach \u0111\u1ebfn Kabbalah v\u00e0 huy\u1ec1n h\u1ecdc c\u1eadn \u0111\u1ea1i.\">Do Th\u00e1i gi\u00e1o<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Truy\u1ec1n th\u1ed1ng huy\u1ec1n h\u1ecdc v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 lu\u1eadn Do Th\u00e1i.\">Kabbalah<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f74855 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"3f74855\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1c30362 elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"1c30362\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__1c30362\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herorght0 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"herorght0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-heroimg00 iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"heroimg00\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-1608\" alt=\"Golem - Geister aus der Judentum-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-32917199 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"32917199\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-26e916cb e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"26e916cb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-253a40d4 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"253a40d4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1200c304 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1200c304\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-11758e7f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"11758e7f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i sinh kh\u00ed th\u00f4ng qua danh hi\u1ec7u c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf ho\u1eb7c c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh ng\u00f4n ng\u1eef mang t\u00ednh ph\u00e9p thu\u1eadt. Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t, truy\u1ec1n thuy\u1ebft Maharal c\u1ee7a Praha, Rabbi Judah Loew \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t Golem \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i.<\/p><p>Golem ngoan ngo\u00e3n v\u00e2ng l\u1eddi, c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh phi th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng c\u0169ng nguy hi\u1ec3m v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t. C\u00e1c th\u1ea7n tho\u1ea1i tr\u1ecdng t\u00e2m bao g\u1ed3m: s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o Adam trong Kinh Th\u00e1nh l\u00e0 h\u00ecnh m\u1eabu, c\u00e1c Golem th\u1eddi Trung C\u1ed5 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 v\u1eadt b\u1ea3o h\u1ed9, v\u00e0 c\u00e1c di\u1ec5n gi\u1ea3i mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u1ec1 sau (Freud, Scholem).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-159dcf9a e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"159dcf9a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-48cee66f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"48cee66f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">H\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft: Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f50d82c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3f50d82c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Golem xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Huy\u1ec1n h\u1ecdc Do Th\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh l\u00e0 Sefer Yetzira, Sohar v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Lurianic.\">Kabbalah<\/span> th\u1eddi Trung C\u1ed5 v\u00e0 \u0111\u1ea7u c\u1eadn \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o (kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 12-16). C\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u tr\u1ecdng y\u1ebfu: Sefer Yetzirah (S\u00e1ch S\u00e1ng t\u1ea1o, th\u1ebf k\u1ef7 3-6 nh\u01b0ng c\u00e1c tham chi\u1ebfu v\u1ec1 Golem xu\u1ea5t hi\u1ec7n mu\u1ed9n h\u01a1n), c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft Maharal th\u1eddi Trung C\u1ed5 mu\u1ed9n (th\u1ebf k\u1ef7 15-16), t\u00e1c ph\u1ea9m <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Huy\u1ec1n h\u1ecdc Do Th\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh l\u00e0 Sefer Yetzira, Sohar v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Lurianic.\">Kabbalah<\/span> v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i h\u1ecdc<\/span> c\u1ee7a Scholem (1941).<\/span><\/p><p>Ph\u1ea1m vi ph\u00e2n b\u1ed1: Trung \u00c2u (Bohemia, Ba Lan, \u0110\u1ee9c), v\u1ec1 sau mang t\u1ea7m v\u00f3c v\u0103n h\u1ecdc to\u00e0n c\u1ea7u. T\u00ecnh tr\u1ea1ng nghi\u00ean c\u1ee9u: <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Israel (1897-1982); ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp nghi\u00ean c\u1ee9u Kabbalah hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.\">Gershom Scholem<\/span> (Major Trends in Jewish Mysticism), Daniel Abrams (Kabbalah and Luria), Yehuda Liebes (The Sinai Revelation), Elliot Wolfson (Language, Eros, Being).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-18613602 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"18613602\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-262b8a9f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"262b8a9f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">B\u1ed1i c\u1ea3nh<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-46dcb7d e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"46dcb7d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-61d3ab3 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"61d3ab3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-117c166 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"117c166\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-73997a0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"73997a0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>S\u1ef1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">l\u01b0u truy\u1ec1n<\/span> b\u1eb1ng v\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 Golem k\u00e9o d\u00e0i l\u1ea1i nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 trong qu\u00e1 kh\u1ee9, v\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng r\u1ea5t cao c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng truy\u1ec1n th\u1ed1ng truy\u1ec1n mi\u1ec7ng c\u1ed5 x\u01b0a h\u01a1n \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 g\u00ecn gi\u1eef th\u1ef1c th\u1ec3 ho\u1eb7c kh\u00e1i ni\u1ec7m n\u00e0y qua nh\u1eefng kho\u1ea3ng th\u1eddi gian phi th\u01b0\u1eddng d\u00e0i v\u00e0 truy\u1ec1n l\u1ea1i c\u1ea9n th\u1eadn t\u1eeb th\u1ebf h\u1ec7 n\u00e0y sang th\u1ebf h\u1ec7 kh\u00e1c, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y t\u1ea7m quan tr\u1ecdng t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a trung t\u00e2m.<\/p><p>T\u1eeb Sefer Jezira qua c\u00e1c b\u00ecnh lu\u1eadn kabbalah th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn huy\u1ec1n tho\u1ea1i Rabbi L\u00f6w \u1edf Praha th\u1ebf k\u1ef7 16, c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a ch\u1ea5t li\u1ec7u Golem v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n: m\u1ed9t h\u00ecnh d\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eb7n t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i h\u1ed3n th\u00f4ng qua c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i thi\u00eang li\u00eang. Ngay c\u1ea3 ng\u00e0y nay nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y v\u1eabn s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, tuy nhi\u00ean \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i: N\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong v\u0103n h\u1ecdc, \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh v\u00e0 s\u00e2n kh\u1ea5u, v\u00e0 \u1edf Praha k\u00fd \u1ee9c g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi t\u00f2a \u0111\u1ebfn t\u1eadn ng\u00e0y nay v\u1edbi Gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1eddng Do Th\u00e1i Altneu, tr\u00ean g\u00e1c m\u00e1i c\u1ee7a n\u00f3 Golem theo huy\u1ec1n tho\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111ang y\u00ean ngh\u1ec9.<\/p><h3>Ph\u00e2n lo\u1ea1i th\u1ea7n tho\u1ea1i h\u1ecdc<\/h3><p>Golem trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Religi\u00f6se Str\u00f6mung mit Schwerpunkt auf direkter Gotteserfahrung; in j\u00fcdischer, christlicher, islamischer Tradition zentral.\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> Do Th\u00e1i v\u00e0 sau \u0111\u00f3 trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Besch\u00e4ftigung mit verborgenen Kr\u00e4ften und Praktiken jenseits der anerkannten Wissenschaft.\" tabindex=\"0\">huy\u1ec1n b\u00ed h\u1ecdc<\/span> ch\u00e2u \u00c2u l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra nh\u00e2n t\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i h\u1ed3n t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t. N\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 Golem c\u1ee7a Rabbi L\u00f6w \u1edf Praha. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 sinh v\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea5u t\u1ea1o ph\u00e9p thu\u1eadt, s\u1ef1 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a s\u1ee9c m\u1ea1nh s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d47b156 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"d47b156\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ff38c2b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"ff38c2b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea1m vi ph\u00e2n b\u1ed1<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4e49fcc elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4e49fcc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n trong m\u1ed9t v\u00f9ng hay \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m c\u1ee5 th\u1ec3, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u00e0 t\u00f4n k\u00ednh ho\u1eb7c k\u00ednh s\u1ee3 r\u1ed9ng r\u00e3i tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi Do Th\u00e1i gi\u00e1o. D\u00f9 \u1edf c\u00e1c trung t\u00e2m \u0111\u00f4 th\u1ecb l\u1edbn hay \u1edf v\u00f9ng n\u00f4ng th\u00f4n xa x\u00f4i, d\u00f9 trong t\u1ea7ng l\u1edbp tinh hoa x\u00e3 h\u1ed9i hay trong d\u00e2n ch\u00fang b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, \u00fd ngh\u0129a t\u00e2m linh v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a th\u1ef1c th\u1ec3 n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn v\u00e0 th\u1eeba nh\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ed9ng kh\u1eafp.<\/p><p>C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Golem \u0111\u00e3 lan truy\u1ec1n c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i qua kh\u1eafp ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t c\u01a1 b\u1ea3n: h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t s\u00e9t, d\u00f2ng ch\u1eef mang l\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra l\u00e0 b\u1eadc h\u1ecdc gi\u1ea3. Vi\u1ec7c phi\u00ean b\u1ea3n n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t g\u1eafn ch\u1eb7t v\u1edbi Praha v\u00e0 Rabbi L\u00f6w cho th\u1ea5y ch\u1ea5t li\u1ec7u n\u00e0y g\u1eafn b\u00f3 m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi b\u1ea3n s\u1eafc c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng n\u01a1i \u0111\u00f3, h\u1ecd coi Golem l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o h\u1ed9 trong nh\u1eefng th\u1eddi k\u1ef3 b\u1ecb \u00e1p b\u1ee9c. Qua c\u00e1c \u1ea5n ph\u1ea9m in \u1ea5n v\u00e0 truy\u1ec1n mi\u1ec7ng, phi\u00ean b\u1ea3n Praha \u0111\u00e3 lan r\u1ed9ng ra xa b\u00ean ngo\u00e0i v\u00f9ng Bohemia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-db03c39 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"db03c39\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-229a87b e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"229a87b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1f471fc elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1f471fc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ecnh tr\u1ea1ng ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36b1201 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"36b1201\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u s\u01a1 c\u1ea5p g\u1ed3m Sefer Yetzirah (v\u0103n b\u1ea3n c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, c\u00e1c di\u1ec5n gi\u1ea3i v\u1ec1 Golem thu\u1ed9c th\u1ebf k\u1ef7 12-16), c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft Maharal (truy\u1ec1n mi\u1ec7ng v\u00e0 th\u00e0nh v\u0103n trong Shevet Judah, Tzemach David c\u1ee7a David Gans, th\u1ebf k\u1ef7 16-17), c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Huy\u1ec1n h\u1ecdc Do Th\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh l\u00e0 Sefer Yetzira, Sohar v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Lurianic.\">Kabbalah<\/span> (Abulafia, Luria, Vital, th\u1ebf k\u1ef7 13-16). Ni\u00ean \u0111\u1ea1i: th\u1ebf k\u1ef7 3-17 (theo c\u00e1c t\u1ea7ng l\u1edbp kh\u00e1i ni\u1ec7m).<\/p><p>Ng\u00f4n ng\u1eef: ti\u1ebfng Hebrew, v\u1ec1 sau ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c v\u00e0 ti\u1ebfng Yiddish. \u0110\u1ecba l\u00fd: Trung \u00c2u (Bohemia, Ba Lan), v\u1ec1 sau mang t\u1ea7m v\u00f3c v\u0103n h\u1ecdc to\u00e0n c\u1ea7u. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u: <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Israel (1897-1982); ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp nghi\u00ean c\u1ee9u Kabbalah hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.\">Gershom Scholem<\/span> (Major Trends), Moshe Idel (The Golem: Jewish Magical Traditions), Wolfram Brandes (Golem-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"D\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eadp trung v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.\" tabindex=\"0\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> \u1edf Trung \u00c2u), Yehuda Liebes, Elliot Wolfson.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3ae0637c e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3ae0637c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-31d07739 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"31d07739\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 c\u00e1c c\u00e1ch vi\u1ebft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b7642947 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"b7642947\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a086266 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a086266\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng ngh\u1ec7 thu\u1eadt kh\u00e1c nhau v\u1edbi c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh t\u00e1i di\u1ec5n, duy tr\u00ec t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u1ed5n \u0111\u1ecbnh qua nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 v\u00e0 qua nhi\u1ec1u kh\u00f4ng gian \u0111\u1ecba l\u00fd kh\u00e1c nhau. Nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01a1n thu\u1ea7n mang t\u00ednh trang tr\u00ed hay \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn m\u1ed9t c\u00e1ch ng\u1eabu nhi\u00ean, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3 h\u00f3a mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 mang \u00fd ngh\u0129a l\u1edbn lao.<\/p><p>\u1ede Golem, m\u1ed7i y\u1ebfu t\u1ed1 trong c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u1ec1u mang \u00fd ngh\u0129a: \u0111\u1ea5t s\u00e9t g\u1ee3i l\u1ea1i s\u1ef1 t\u1ea1o d\u1ef1ng Adam t\u1eeb \u0111\u1ea5t, d\u00f2ng ch\u1eef tr\u00ean tr\u00e1n &#8220;emet&#8221; (s\u1ef1 th\u1eadt) \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 c\u00f4ng t\u1eafc c\u1ee7a s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f3, v\u00ec vi\u1ec7c x\u00f3a ch\u1eef c\u00e1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean s\u1ebd t\u1ea1o th\u00e0nh &#8220;met&#8221; (c\u00e1i ch\u1ebft) v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac s\u1ef1 s\u1ed1ng. Ai n\u1eafm bi\u1ebft c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i Hebrew v\u00e0 di\u1ec5n gi\u1ea3i Kabbalah c\u1ee7a ch\u00fang s\u1ebd \u0111\u1ecdc trong c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Golem m\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. S\u1ef1 c\u00e2m l\u1eb7ng, s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ee5c t\u00f9ng c\u1ee7a h\u00ecnh nh\u00e2n c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng n\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n m\u1ed9t c\u00e1ch b\u1ec1n v\u1eefng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-709a44a8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"709a44a8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2f585873 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2f585873\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u0110\u1eb7c tr\u01b0ng b\u1ea3n ch\u1ea5t<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-70621c12 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"70621c12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4296eb49 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4296eb49\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m trong th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o, c\u00e1c nghi l\u1ec5 \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng v\u00e0 trong s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o. Con ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn th\u1ef1c th\u1ec3 n\u00e0y trong c\u00e1c t\u00ecnh hu\u1ed1ng quan tr\u1ecdng ho\u1eb7c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, hay v\u00e0o nh\u1eefng m\u00f9a l\u1ec5 nghi nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh trong n\u0103m, th\u00f4ng qua c\u00e1c nghi l\u1ec5 c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac, th\u01b0\u1eddng c\u00f4ng phu, nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n ho\u1eb7c l\u1ec5 v\u1eadt.<\/p><p>Vi\u1ec7c t\u1ea1o ra m\u1ed9t Golem trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t tr\u00f2 ch\u1ebf t\u00e1c t\u00f9y ti\u1ec7n, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c h\u00e0nh h\u1ecdc thu\u1eadt: n\u00f3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u Sefer Jezira v\u00e0 n\u1eafm v\u1eefng c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p ch\u1eef c\u00e1i Kabbalah. Trong truy\u1ec1n thuy\u1ebft Praha, v\u00ec v\u1eady kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, m\u00e0 l\u00e0 Rabbi L\u00f6w, m\u1ed9t nh\u00e0 Talmud h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 16, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 th\u1ed5i sinh kh\u00ed cho h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t s\u00e9t theo c\u00e1c quy t\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n.<\/p><p>Quan ni\u1ec7m v\u1ec1 Golem c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c truy ng\u01b0\u1ee3c t\u1eeb Sefer Jezira qua c\u00e1c b\u00ecnh gi\u1ea3i th\u1eddi Trung C\u1ed5 \u0111\u1ebfn truy\u1ec1n thuy\u1ebft Praha th\u1ebf k\u1ef7 16, cho th\u1ea5y \u00fd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 m\u1ed9t h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i s\u1ed1ng b\u1eb1ng ngh\u1ec7 thu\u1eadt ch\u1eef c\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c duy tr\u00ec li\u00ean t\u1ee5c trong v\u0103n b\u1ea3n Do Th\u00e1i. Ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y thay \u0111\u1ed5i theo th\u1eddi gian: trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Kabbalah, vi\u1ec7c t\u1ea1o ra Golem ph\u1ee5c v\u1ee5 nh\u01b0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 tinh th\u00f4ng huy\u1ec1n b\u00ed; trong c\u00e2u chuy\u1ec7n Praha, Golem b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i tr\u01b0\u1edbc n\u1ea1n ph\u1ec9 b\u00e1ng v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng; v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u trong nh\u00e0, n\u00f3 c\u00f2n th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c gi\u1ea3n \u0111\u01a1n.<\/p><h3>Di\u1ec7n m\u1ea1o v\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng<\/h3><p>Golem \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 l\u00e0 \u0111\u1ed3 s\u1ed9 v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00e2n \u0111\u1ed1i, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eb7n t\u1eeb \u0111\u1ea5t ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t s\u00e9t, c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng kh\u00f4ng ho\u00e0n h\u1ea3o. \u0110\u00f4i khi Danh hi\u1ec7u Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean m\u00ecnh. Khu\u00f4n m\u1eb7t v\u00f4 c\u1ea3m x\u00fac. Khi x\u00f3a m\u1ed9t ch\u1eef c\u00e1i, &#8220;Emet&#8221; th\u00e0nh &#8220;Met&#8221; (c\u00e1i ch\u1ebft). S\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-44e71476 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"44e71476\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3c1fc3f0 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3c1fc3f0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u00f4ng tin c\u01a1 b\u1ea3n: Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-84f33b8e e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"84f33b8e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-hqkdc67p elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"hqkdc67p\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u00f4ng tin c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 Golem xem x\u00e9t ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a n\u00f3 (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"D\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eadp trung v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.\" tabindex=\"0\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> s\u00e1ng t\u1ea1o), ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1eadt b\u1ea3o h\u1ed9 ph\u00e9p thu\u1eadt, h\u00ecnh th\u00e1i h\u1ecdc c\u1ee7a n\u00f3 (h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t s\u00e9t, th\u01b0\u1eddng c\u00e2m l\u1eb7ng), c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u1ee9c t\u1ec9nh n\u00f3 (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> ch\u1eef c\u00e1i, Sefer Yetzirah), c\u00e1c nh\u00f3m x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra Golem, v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u0103n h\u00f3a v\u1edbi Homunculus, sinh linh nh\u00e2n t\u1ea1o trong c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng kh\u00e1c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c5 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c1 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-qh9oavvu iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"qh9oavvu\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-awzx8k2k elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"awzx8k2k\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-x6rowhv0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"x6rowhv0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem xu\u1ea5t hi\u1ec7n theo th\u1eddi gian trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"D\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eadp trung v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf; trung t\u00e2m trong c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i, Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 H\u1ed3i gi\u00e1o.\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> Kabbalah th\u1ebf k\u1ef7 12-13, v\u1edbi giai \u0111o\u1ea1n ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ef1c r\u1ee1 v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 15-16 (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> Maharal). Ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ecba l\u00fd: Trung \u00c2u, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 Bohemia (Praha), Ba Lan, v\u00f9ng s\u00f4ng Rhine c\u1ee7a \u0110\u1ee9c.<\/p><p>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u0103n h\u00f3a: Kabbalah Do Th\u00e1i, c\u00e1c \u00fd t\u01b0\u1edfng s\u00e1ng t\u1ea1o Platon (Demiurge), <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"D\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eadp trung v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.\" tabindex=\"0\">huy\u1ec1n h\u1ecdc<\/span> th\u1ef1c h\u00e0nh Sefer Yetzirah, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> th\u1ef1c h\u00e0nh c\u1ee7a gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i. B\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean: Sefer Hasidim (S\u00e1ch c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi M\u1ed9 \u0111\u1ea1o, kho\u1ea3ng n\u0103m 1200), ti\u1ebfp theo l\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n Maharal (\u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong v\u0103n h\u1ecdc t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 16-17, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u h\u00e0nh t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19). S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1ecbch s\u1eed: t\u1eeb tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng (Kabbalah s\u01a1 k\u1ef3: Golem v\u0169 tr\u1ee5) \u0111\u1ebfn <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> (Golem Praha nh\u01b0 m\u1ed9t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5 th\u1ec3).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8e3o4kxs iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"8e3o4kxs\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-08rkdgov elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"08rkdgov\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Li\u00ean quan \u0111\u1ebfn<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-uwjelx8s elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"uwjelx8s\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Vi\u1ec7c t\u1ea1o ra Golem l\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh c\u1ee7a c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i, nh\u1eefng h\u1ecdc gi\u1ea3 Kabbalah v\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 ph\u00e9p thu\u1eadt, t\u1ea7ng l\u1edbp tinh hoa ph\u00e9p thu\u1eadt, kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00e0nh cho ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng. C\u00e1c d\u1ecbp: b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span>: c\u00e1c cu\u1ed9c t\u00e0n s\u00e1t b\u00e0i Do Th\u00e1i), bi\u1ec3u di\u1ec5n ph\u00e9p l\u1ea1, <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"S\u1ef1 ti\u1ebfp nh\u1eadn v\u00e0o m\u1ed9t d\u00f2ng tu t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c huy\u1ec1n b\u00ed th\u00f4ng qua m\u1ed9t nghi l\u1ec5; th\u01b0\u1eddng g\u1eafn v\u1edbi c\u00e1i ch\u1ebft v\u00e0 s\u1ef1 t\u00e1i sinh mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng.\">khai t\u00e2m<\/span> huy\u1ec1n b\u00ed (nghi\u00ean c\u1ee9u Sefer Yetzirah t\u1ee9c l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u1ee9c t\u1ec9nh), d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh t\u00e2m linh. B\u1ed1i c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i: s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p v\u00e0 t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 b\u1ea3o h\u1ed9, v\u0103n h\u00f3a ch\u1ee9ng nh\u1eadn c\u1ee7a gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i, n\u1ed7i th\u1ed1ng kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e2u \u0111\u1ed1 huy\u1ec1n b\u00ed (<span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"V\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ea7n h\u1ecdc v\u1ec1 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng th\u00edch gi\u1eefa quy\u1ec1n n\u0103ng t\u1ed1i cao v\u00e0 l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u1edbi s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c.\">th\u1ea7n ngh\u0129a h\u1ecdc<\/span>). V\u1ec1 m\u1eb7t t\u00e2m l\u00fd, Golem l\u00e0: h\u00ecnh \u1ea3nh t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o v\u1ec7 si\u00eau nh\u00e2n trong m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ea5t c\u00f4ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-jm2n74ec iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"jm2n74ec\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8vufse4c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"8vufse4c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">H\u00ecnh th\u1ee9c<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-mwb9u015 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"mwb9u015\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 l\u00e0 nh\u00e2n h\u00ecnh l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t, th\u01b0\u1eddng c\u00e2m l\u1eb7ng ho\u1eb7c v\u00f4 c\u1ea3m x\u00fac, v\u1edbi \u0111\u00f4i m\u1eaft to c\u1ee9ng \u0111\u1edd ho\u1eb7c tr\u00e1n kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef kh\u1eafc. C\u00e1c \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng: \u0111\u00f4i khi c\u00f3 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1eb7c \u0111\u1ee5c v\u00e0o m\u1ed9t v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh.\" tabindex=\"0\">d\u00f2ng ch\u1eef<\/span> &#8220;Emet&#8221; (S\u1ef1 th\u1eadt) tr\u00ean tr\u00e1n ho\u1eb7c m\u1ed9t con d\u1ea5u mang t\u00ean Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.<\/p><p>Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, Golem Praha c\u00f3 m\u00e0u n\u00e2u s\u1eabm, kh\u1ed5ng l\u1ed3 (v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i con ng\u01b0\u1eddi), b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng cho \u0111\u1ebfn khi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee9c t\u1ec9nh, sau \u0111\u00f3 t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng v\u00e2ng l\u1eddi. Trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (K\u00e4the Kollwitz, E.T.A. Hoffmann), h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y mang t\u00ednh bi k\u1ecbch h\u01a1n: m\u1ed9t sinh v\u1eadt c\u00f4 \u0111\u1ed9c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i qu\u00e1i v\u1eadt. M\u00e0u s\u1eafc: n\u00e2u, x\u00e1m, m\u00e0u \u0111\u1ea5t. Kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00e0o quang si\u00eau nhi\u00ean, m\u00e0 thi\u00ean v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t th\u00f4 r\u00e1p.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c2 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37ss2yr6 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"37ss2yr6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3v0wp3wx elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3v0wp3wx\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-w3247g2m elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"w3247g2m\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<strong>Ph\u1ea1m vi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng:<\/strong><p>Golem ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 ph\u00e9p thu\u1eadt. \u0110\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 Golem v\u1edbi vai tr\u00f2 v\u1ec7 s\u0129 t\u1ea1i Praha th\u1ebf k\u1ef7 16 d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Rabbi Jehuda Loew ben Bezalel, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n c\u00e1c cu\u1ed9c t\u00e0n s\u00e1t.<\/p><p>Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Sefer Yetzirah m\u00f4 t\u1ea3 vi\u1ec7c t\u1ea1o ra th\u00f4ng qua c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i v\u00e0 danh hi\u1ec7u th\u1ea7n th\u00e1nh nh\u01b0 l\u00e0 nguy\u00ean l\u00fd v\u0169 tr\u1ee5 lu\u1eadn, Golem hi\u1ec7n th\u00e2n cho s\u1ef1 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh v\u1eadt ch\u1ea5t th\u00f4ng qua ng\u00f4n ng\u1eef. Trong c\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng Kabbalah v\u1ec1 sau, Golem t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ranh gi\u1edbi gi\u1eefa \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 t\u1ea1o v\u1eadt: m\u1ed9t th\u1ee9 c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd ch\u00ed t\u1ef1 do, m\u1ed9t c\u1ed7 m\u00e1y t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u1ea5t v\u00e0 ch\u1eef vi\u1ebft.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0qpjal9w iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"0qpjal9w\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6ndoih0o elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6ndoih0o\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bi\u1ec7n ph\u00e1p b\u1ea3o h\u1ed9<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6684tyh9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"6684tyh9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecb tr\u1eeb t\u00e0 nh\u01b0 qu\u1ef7 d\u1eef, v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3 \u00e1c, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5. B\u1ea3o h\u1ed9 ch\u1ed1ng l\u1ea1m d\u1ee5ng Golem: ki\u1ec3m so\u00e1t v\u00e0 ph\u00e2n \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i (\u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u00fang \u0111\u1eafn, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> ng\u00f4n t\u1eeb \u0111\u00fang \u0111\u1eafn), gi\u1edbi h\u1ea1n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c (h\u1ee7y di\u1ec7t Golem v\u00e0o ng\u00e0y Shabbat ho\u1eb7c khi \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh nhi\u1ec7m v\u1ee5), nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 r\u1ee7i ro (Golem tr\u1edf th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee5 h\u1ed7n lo\u1ea1n khi kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m so\u00e1t).<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ef1c t\u1ebf: x\u00f3a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1eb7c \u0111\u1ee5c v\u00e0o m\u1ed9t v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh.\" tabindex=\"0\">d\u00f2ng ch\u1eef<\/span> ho\u1eb7c gi\u1ea3i tr\u1eeb s\u1ef1 r\u00e0ng bu\u1ed9c c\u1ee7a danh hi\u1ec7u. V\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ea7n h\u1ecdc: t\u00f4n tr\u1ecdng gi\u1edbi h\u1ea1n s\u00e1ng t\u1ea1o (ch\u1ec9 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf m\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o; con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3lfi7x32 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"3lfi7x32\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0kg99ga1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0kg99ga1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-n0fum6kp elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"n0fum6kp\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng bao g\u1ed3m Homunculus trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Truy\u1ec1n th\u1ed1ng ti\u1ec1n hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i k\u1ebft h\u1ee3p tri\u1ebft h\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 khoa h\u1ecdc bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng; ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u1edbi s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u1eadt ch\u1ea5t nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ef1 chuy\u1ec3n h\u00f3a n\u1ed9i t\u00e2m.\">thu\u1eadt gi\u1ea3 kim<\/span> ch\u00e2u \u00c2u (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> Paracelsus, Faust), c\u00e1c Golem trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o (c\u00e1c s\u00e1ng t\u1ea1o Shakti), c\u00e1c chi\u1ebfn binh \u0111\u1ea5t s\u00e9t c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c (Terracotta c\u1ee7a nh\u00e0 T\u1ea7n), Adam trong Kinh Th\u00e1nh (\u0111\u1ea5t s\u00e9t v\u00e0 L\u1eddi Thi\u00eang li\u00eang), v\u00e0 c\u00e1c Golem trong khoa h\u1ecdc vi\u1ec5n t\u01b0\u1edfng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (Frankenstein nh\u01b0 l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 v\u0103n h\u1ecdc c\u1ee7a Golem). T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u chia s\u1ebb: s\u1ef1 th\u1ed5i sinh kh\u00ed nh\u00e2n t\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra b\u1eb1ng ph\u00e9p thu\u1eadt ho\u1eb7c khoa h\u1ecdc, c\u00f3 t\u00ednh hai m\u1eb7t v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, s\u1ee9c m\u1ea1nh si\u00eau nh\u00e2n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a584676 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"5a584676\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6d0757bf elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6d0757bf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem, c\u00e1c \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-60563f68 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"60563f68\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a93fdd6 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5a93fdd6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h3>C\u00e1c nghi l\u1ec5 tri\u1ec7u g\u1ecdi v\u00e0 r\u00e0ng bu\u1ed9c<\/h3><p>Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p Sefer Yetzirah y\u00eau c\u1ea7u c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a 22 ch\u1eef c\u00e1i Hebrew c\u00f9ng c\u00e1c thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh ho\u00e1n v\u1ecb v\u1ec1 c\u00e1c danh hi\u1ec7u th\u1ea7n th\u00e1nh. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p c\u1ee7a Maharal s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p ch\u1eef c\u00e1i v\u00e0 Shem ha-Meforasch (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> 72 Danh hi\u1ec7u). Vi\u1ec7c x\u00f3a ch\u1eef Aleph cu\u1ed1i c\u00f9ng trong &#8220;Emet&#8221; (S\u1ef1 th\u1eadt) th\u00e0nh &#8220;Met&#8221; (C\u00e1i ch\u1ebft) \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 c\u01a1 ch\u1ebf v\u00f4 hi\u1ec7u h\u00f3a. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">Truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> Praha ghi ch\u00e9p l\u1ea1i c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n b\u1eb1ng mi\u1ec7ng; c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng vi\u1ebft tay l\u1ecbch s\u1eed c\u00f2n r\u1eddi r\u1ea1c.<\/p><h3>Ph\u00e9p thu\u1eadt ch\u1eef vi\u1ebft v\u00e0 danh hi\u1ec7u<\/h3><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1eb7c \u0111\u1ee5c v\u00e0o m\u1ed9t v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh.\" tabindex=\"0\">D\u00f2ng ch\u1eef<\/span> tr\u00ean tr\u00e1n Golem, th\u01b0\u1eddng l\u00e0 &#8220;Emet&#8221; (S\u1ef1 th\u1eadt), d\u1ef1a tr\u00ean huy\u1ec1n h\u1ecdc ch\u1eef c\u00e1i Kabbalah. C\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i ch\u1ec9 ra c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt ho\u00e1n v\u1ecb c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong Bahir v\u00e0 Zohar. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t chu\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 quy t\u1eafc, mang \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">Nghi l\u1ec5<\/span> n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 Kabbalah th\u1ef1c h\u00e0nh, \u0111\u01b0\u1ee3c Gedaliah ibn Yahya ghi ch\u00e9p l\u1ea1i v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 16.<\/p><h3>Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 b\u00f9a h\u1ed9 m\u1ec7nh<\/h3><p>Golem b\u1ea3n th\u00e2n l\u00e0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111eo mang, \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 xua \u0111u\u1ed5i tai h\u1ecda.\" tabindex=\"0\">b\u00f9a h\u1ed9 m\u1ec7nh<\/span> di \u0111\u1ed9ng, c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a n\u00f3 mang k\u00fd hi\u1ec7u c\u00f3 hi\u1ec7u l\u1ef1c. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span>, Golem xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c tuy\u1ec3n t\u1eadp ghi ch\u00fa Kabbalah nh\u01b0 l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 hi\u1ec3n th\u1ecb v\u1eadt ch\u1ea5t. C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 song song l\u00e0 Serfen (c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c r\u00e0ng bu\u1ed9c) v\u00e0 vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng Yichudim (c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p danh hi\u1ec7u) tr\u00ean gi\u1ea5y da.<\/p>\n<p><strong>Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i:<\/strong> Golem ho\u00e0n to\u00e0n thu\u1ed9c v\u1ec1 Do Th\u00e1i gi\u00e1o; kh\u00f4ng c\u00f3 truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i n\u00e0o kh\u00e1c m\u00e0 thi\u1ebfu v\u1eafng n\u00f3. Nh\u01b0ng Adam trong Kinh Th\u00e1nh l\u00e0 ti\u1ec1n th\u00e2n tr\u1ef1c ti\u1ebfp: &#8220;Thi\u00ean Ch\u00faa n\u1eb7n Adam t\u1eeb b\u1ee5i \u0111\u1ea5t v\u00e0 th\u1ed5i sinh kh\u00ed v\u00e0o&#8221; (S\u00e1ng th\u1ebf k\u00fd 2:7).<\/p><p>C\u00e1c nh\u00e0 huy\u1ec1n h\u1ecdc di\u1ec5n gi\u1ea3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nh\u01b0 l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh s\u00e1ng t\u1ea1o d\u00e0nh cho Golem. <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Huy\u1ec1n h\u1ecdc Do Th\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh l\u00e0 Sefer Yetzira, Sohar v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Lurianic.\">Kabbalah<\/span> nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 ba ch\u1eef c\u00e1i c\u1ee7a Danh hi\u1ec7u Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, nh\u01b0 l\u00e0 nguy\u00ean l\u00fd mang l\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i: Golem l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5, kh\u00f4ng ph\u1ea3i con ng\u01b0\u1eddi; nh\u01b0ng \u0111i k\u00e8m v\u1edbi nh\u1eefng h\u00e0m \u00fd tr\u00e1ch nhi\u1ec7m m\u1ea1nh m\u1ebd.<\/p><p><strong>Th\u1ebf gi\u1edbi Hy L\u1ea1p-La M\u00e3:<\/strong> Demiurge c\u1ee7a Platon (v\u1ecb th\u1ea7n-th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng) t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 vi\u1ec7c t\u1ea1o ra Golem. Prometheus n\u1eb7n con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t (\u0111\u00e2y l\u00e0 ti\u1ebfng vang Hy L\u1ea1p c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t). Hephaestus t\u1ea1o ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e1y b\u1eb1ng v\u00e0ng (automata v\u00e0ng). Kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c tr\u1ef1c ti\u1ebfp, nh\u01b0ng c\u00f3 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac: c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 do con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc th\u1ea7n th\u00e1nh.<\/p><p><strong>Mesopotamia:<\/strong> Enuma Elish: Marduk t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb m\u00e1u c\u1ee7a qu\u1ef7 b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1ea1i, s\u00e1ng t\u1ea1o mang t\u00ednh ph\u00e9p thu\u1eadt t\u1eeb v\u1eadt li\u1ec7u nguy\u00ean th\u1ee7y. Kh\u00f4ng c\u00f3 Golem \u0111\u1ea5t s\u00e9t, nh\u01b0ng c\u00f3 vi\u1ec7c t\u1ea1o ra s\u1ef1 s\u1ed1ng nh\u00e2n t\u1ea1o mang t\u00ednh ph\u00e9p thu\u1eadt. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">Th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 ph\u00e9p thu\u1eadt c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n.<\/p><p><strong>\u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 ch\u00e2u \u00c1:<\/strong> <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">Th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o: Durga hay Shiva t\u1ea1o ra c\u00e1c hi\u1ec3n th\u1ecb Shakti th\u00f4ng qua \u00fd ch\u00ed v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh c\u1ee7a Golem. C\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Kali t\u1ef1 th\u1ed5i s\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i. C\u00e1c Yidam Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung trong t\u00e2m tr\u00ed, kh\u00f4ng hi\u1ec7n th\u00e2n v\u1eadt l\u00fd nh\u01b0 Golem. Ph\u00e9p thu\u1eadt T\u00e2y T\u1ea1ng: Tulpa (c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c t\u01b0 duy \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i s\u1ed1ng b\u1eb1ng s\u1ee9c t\u1eadp trung) c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu g\u1ea7n nh\u1ea5t, nh\u01b0ng phi v\u1eadt ch\u1ea5t thay v\u00ec \u0111\u1ea5t s\u00e9t.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpac49763 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpac49763\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpcddfbc6 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpcddfbc6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u1eeb \"Golem\": t\u1eeb Kinh Th\u00e1nh \u0111\u1ebfn h\u00ecnh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t s\u00e9t<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb1b272e e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpb1b272e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb8526b9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpb8526b9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u1eeb ti\u1ebfng Hebrew <em>golem<\/em> ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u00fang m\u1ed9t l\u1ea7n trong Kinh Th\u00e1nh Hebrew, trong s\u00e1ch Thi thi\u00ean, n\u01a1i n\u00f3 ch\u1ec9 m\u1ed9t kh\u1ed1i v\u00f4 h\u00ecnh ho\u1eb7c tr\u1ea1ng th\u00e1i ch\u01b0a ho\u00e0n thi\u1ec7n, \u1edf \u0111\u00e2y li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u01a1 th\u1ec3 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh. T\u1eeb \u00fd ngh\u0129a c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 s\u1ef1 ch\u01b0a ho\u00e0n ch\u1ec9nh, th\u00f4 s\u01a1, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1ch d\u00f9ng t\u1eeb v\u1ec1 sau.<\/p><p>Trong v\u0103n h\u1ecdc gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i, <em>golem<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng theo nhi\u1ec1u c\u00e1ch kh\u00e1c nhau, ch\u1eb3ng h\u1ea1n cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfu h\u1ecdc th\u1ee9c ho\u1eb7c ch\u01b0a tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh v\u1ec1 tinh th\u1ea7n, ho\u1eb7c cho m\u1ed9t v\u1eadt ch\u01b0a \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a n\u00f3.<\/p><p>Trong m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n lu\u1eadn nhi\u1ec1u trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o gi\u00e1o s\u0129, ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 di\u1ec5n gi\u1ea3i v\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">Talmud<\/span> Babylon, k\u1ec3 r\u1eb1ng m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 sai \u0111\u1ebfn g\u1eb7p m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 kh\u00e1c, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi t\u1ea1o v\u1eadt nh\u01b0ng kh\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 cho n\u00f3 tr\u1edf v\u1ec1 v\u1edbi b\u1ee5i \u0111\u1ea5t.<\/p><p>Trong c\u00f9ng \u0111o\u1ea1n \u0111\u00f3 c\u00f2n \u0111\u1ec1 c\u1eadp r\u1eb1ng hai h\u1ecdc gi\u1ea3 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean b\u1eadn t\u00e2m v\u1edbi vi\u1ec7c t\u1ea1o ra m\u1ed9t con b\u00ea. Nh\u1eefng ghi ch\u00fa ng\u1eafn g\u1ecdn n\u00e0y l\u00e0 nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ed5 x\u01b0a nh\u1ea5t v\u1ec1 quan ni\u1ec7m r\u1eb1ng nh\u1eefng b\u1eadc hi\u1ec1n tri\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra sinh linh s\u1ed1ng th\u00f4ng qua tri th\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p><p>B\u01b0\u1edbc nh\u1ea3y t\u1eeb g\u1ee3i \u00fd ng\u1eafn g\u1ecdn trong Talmud \u0111\u1ebfn quan ni\u1ec7m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eb7n t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i s\u1ed1ng b\u1edfi c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i ho\u1eb7c m\u1ed9t danh hi\u1ec7u c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, ch\u1ec9 di\u1ec5n ra v\u00e0o th\u1eddi Trung C\u1ed5.<\/p><p>Nh\u01b0 v\u1eady quan ni\u1ec7m n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb7t ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 ho\u00e0n ch\u1ec9nh, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c gom t\u1ee5 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 t\u1eeb c\u00e1c m\u1ea3nh r\u1eddi r\u1ea1c. \u0110\u1ec3 hi\u1ec3u v\u1ec1 Golem, \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 ph\u1ea3i l\u01b0u \u00fd s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00e0y, thay v\u00ec gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u00e0 c\u1ed5 x\u01b0a.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp5c39f58 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp5c39f58\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa2f7236 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpa2f7236\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sefer Jezira v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh s\u00e1ng t\u1ea1o th\u1eddi Trung C\u1ed5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa34f4f1 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpa34f4f1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp05fc40e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp05fc40e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00e1c ph\u1ea9m <em>Sefer Jezira<\/em>, S\u00e1ch S\u00e1ng t\u1ea1o, \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 ch\u1ee7 ch\u1ed1t trong l\u1ecbch s\u1eed t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 Golem. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n s\u00fac t\u00edch, kh\u00f3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i, li\u00ean k\u1ebft s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c ch\u1eef c\u00e1i c\u1ee7a b\u1ea3ng ch\u1eef c\u00e1i Hebrew v\u00e0 v\u1edbi c\u00e1c con s\u1ed1.<\/p><p>C\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 Do Th\u00e1i th\u1eddi Trung C\u1ed5, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong v\u00f9ng Ashkenaz, \u0111\u1ecdc t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng d\u1eabn th\u1ef1c h\u00e0nh. Theo quan ni\u1ec7m n\u00e0y, ai n\u1eafm v\u1eefng c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p ch\u1eef c\u00e1i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00fang \u0111\u1eafn c\u00f3 th\u1ec3 tham d\u1ef1 v\u00e0o n\u0103ng l\u1ef1c s\u00e1ng t\u1ea1o ti\u1ec1m \u1ea9n trong ng\u00f4n ng\u1eef.<\/p><p>T\u1eeb m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y xu\u1ea5t ph\u00e1t nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u1ec1 c\u00e1ch t\u1ea1o ra m\u1ed9t Golem. Ng\u01b0\u1eddi ta k\u1ec3 v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u1eb7n m\u1ed9t h\u00ecnh nh\u00e2n t\u1eeb \u0111\u1ea5t, v\u1ec1 c\u00e1c v\u00f2ng \u0111i xung quanh, v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc to ho\u1eb7c vi\u1ebft ra c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p ch\u1eef c\u00e1i v\u00e0 danh hi\u1ec7u.<\/p><p>Nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 n\u00e0y th\u01b0\u1eddng t\u1ed3n t\u1ea1i trong m\u1ed9t s\u1ee9c c\u0103ng: ch\u00fang m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t th\u1ef1c h\u00e0nh c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n, nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 nguy hi\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 ho\u1eb7c s\u1ef1 khi\u00eam t\u1ed1n m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00f2i h\u1ecfi. Ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra m\u1ed9t Golem b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 do \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn g\u1ea7n m\u1ed9t gi\u1edbi h\u1ea1n.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a Gershom Scholem v\u1ec1 \u00fd t\u01b0\u1edfng Golem, \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u00f5 r\u1eb1ng Golem trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean \u00edt l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u h\u1eefu \u00edch m\u00e0 h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u1eadn th\u1ee9c v\u00e0 s\u00f9ng k\u00ednh.<\/p><p>Vi\u1ec7c t\u1ea1o ra Golem ph\u1ee5c v\u1ee5 cho vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u huy\u1ec1n b\u00ed, cho s\u1ef1 t\u00e1i di\u1ec5n cu\u1ed9c s\u00e1ng t\u1ea1o, kh\u00f4ng ph\u1ea3i cho c\u00e1c m\u1ee5c \u0111\u00edch th\u1ef1c t\u1ebf. Golem nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ee3 l\u00fd lao \u0111\u1ed9ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng bi\u1ec3u hi\u1ec7n v\u1ec1 sau c\u1ee7a ch\u1ea5t li\u1ec7u n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp3db2ced e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp3db2ced\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27f5120 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp27f5120\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem Praha v\u00e0 Rabbi L\u00f6w: s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a m\u1ed9t truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa2cae17 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpa2cae17\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp0770e35 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp0770e35\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Golem \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u nh\u1ea5t ng\u00e0y nay l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Golem c\u1ee7a Praha, \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 do h\u1ecdc gi\u1ea3 Jehuda L\u00f6w ben Bezalel, t\u1ee9c Maharal c\u1ee7a Praha, t\u1ea1o ra v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 16 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i.<\/p><p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft gi\u1eefa ch\u1ea5t li\u1ec7u v\u1ec1 Golem v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a Maharal n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u th\u1ebf k\u1ef7 16 v\u00e0 17. Maharal l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 ki\u1ec7t xu\u1ea5t, nh\u01b0ng c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi kh\u00f4ng li\u00ean k\u1ebft \u00f4ng v\u1edbi m\u1ed9t Golem.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i h\u00ecnh th\u00e0nh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> Praha v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 th\u1ebf k\u1ef7 19.<\/p><p>Trong th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e1c tuy\u1ec3n t\u1eadp v\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m chuy\u1ec3n th\u1ec3 li\u00ean k\u1ebft ch\u1eb7t ch\u1ebd Golem v\u1edbi Praha v\u00e0 Rabbi L\u00f6w, v\u00e0 trang b\u1ecb cho c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u00e1c motif nh\u01b0 t\u1edd gi\u1ea5y mang l\u1ea1i sinh kh\u00ed trong mi\u1ec7ng Golem, vi\u1ec7c v\u00f4 hi\u1ec7u h\u00f3a h\u00e0ng tu\u1ea7n v\u00e0o ng\u00e0y Sabbath v\u00e0 t\u1ea1o v\u1eadt cu\u1ed1i c\u00f9ng m\u1ea5t ki\u1ec3m so\u00e1t.<\/p><p>M\u1ed9t tuy\u1ec3n t\u1eadp \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20 v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i cho <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n mang t\u00ednh gi\u00e1o hu\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n thuy\u1ebft<\/span> h\u00ecnh th\u1ee9c ph\u1ed5 bi\u1ebfn cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay.<\/p><p>Nh\u01b0 v\u1eady Golem Praha l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u1ebb h\u01a1n v\u1ebb b\u1ec1 ngo\u00e0i c\u1ee7a n\u00f3.<\/p><p>N\u00f3 k\u1ebft h\u1ee3p m\u1ed9t ch\u1ea5t li\u1ec7u huy\u1ec1n b\u00ed th\u1eddi Trung C\u1ed5 v\u1edbi m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i, nh\u01b0ng b\u1ea3n th\u00e2n s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e0m gi\u1ea3m t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a n\u00f3, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i: ch\u00ednh trong h\u00ecnh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh v\u1ec1 m\u1eb7t v\u0103n h\u1ecdc v\u1ec1 sau n\u00e0y, Golem \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a t\u1ef1 s\u1ef1 ch\u00e2u \u00c2u.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpfd4d3fb e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpfd4d3fb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp40d9c26 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp40d9c26\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn: t\u1eeb ti\u1ec3u thuy\u1ebft kinh d\u1ecb \u0111\u1ebfn bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp9000c67 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cp9000c67\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpadbf7af elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpadbf7af\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 20, Golem tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1ea5t li\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1eed l\u00fd r\u1ed9ng r\u00e3i trong v\u0103n h\u1ecdc, \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt. Ti\u1ec3u thuy\u1ebft <em>Der Golem<\/em> c\u1ee7a Gustav Meyrink, xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1915, s\u1eed d\u1ee5ng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y \u00edt h\u01a1n nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng m\u00e0 nhi\u1ec1u h\u01a1n nh\u01b0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">motif<\/span> kh\u00f4ng kh\u00ed v\u00e0 t\u00e2m l\u00fd trong khu Do Th\u00e1i c\u1ee7a Praha.<\/span><\/p><p><span data-nosnippet>V\u00e0i n\u0103m sau \u0111\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t s\u1ed1 phim c\u00e2m, trong \u0111\u00f3 b\u1ed9 phim c\u1ee7a Paul Wegener n\u0103m 1920 l\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh l\u00e2u d\u00e0i h\u00ecnh \u1ea3nh th\u1ecb gi\u00e1c v\u1ec1 Golem nh\u01b0 m\u1ed9t h\u00ecnh nh\u00e2n n\u1eb7ng n\u1ec1 m\u00e0u \u0111\u1ea5t s\u00e9t.<\/span><\/p><p>V\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0y, Golem tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh tr\u1ef1c quan \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng.\" tabindex=\"0\">bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng<\/span> v\u01b0\u1ee3t xa ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a n\u00f3. N\u00f3 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u01b0 l\u00e0 ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c quan ni\u1ec7m hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n t\u1ea1o, t\u1eeb h\u00ecnh nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ecdc qua qu\u00e1i v\u1eadt trong t\u00e1c ph\u1ea9m <em>Frankenstein<\/em> c\u1ee7a Mary Shelley cho \u0111\u1ebfn robot v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o.<\/p><p>Trong c\u00e1ch \u0111\u1ecdc n\u00e0y, Golem \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho c\u00e2u h\u1ecfi \u0111i\u1ec1u g\u00ec x\u1ea3y ra khi con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra th\u1ee9 s\u1ed1ng ho\u1eb7c th\u1ee9 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng tho\u00e1t kh\u1ecfi s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t c\u1ee7a m\u00ecnh. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">Motif<\/span> c\u1ee7a t\u1ea1o v\u1eadt tr\u1edf n\u00ean nguy hi\u1ec3m v\u00ec n\u00f3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec7m v\u1ee5 qu\u00e1 theo ngh\u0129a \u0111en ho\u1eb7c kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb d\u1eebng l\u1ea1i l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o theo ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p so s\u00e1nh v\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ef1a tr\u00ean t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng.\" tabindex=\"0\">T\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc<\/span> nh\u1eafc nh\u1edf \u1edf \u0111\u00e2y v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t c\u1ea7n thi\u1ebft. Golem ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u01b0 l\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t di\u1ec5n gi\u1ea3i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, \u0111\u00e3 ph\u1ea7n l\u1edbn b\u1ecf l\u1ea1i ph\u00eda sau \u00fd ngh\u0129a huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ed5 h\u01a1n, t\u1ee9c l\u00e0 s\u1ef1 t\u00e1i di\u1ec5n cu\u1ed9c s\u00e1ng t\u1ea1o nh\u01b0 m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 suy t\u01b0 t\u00f4n gi\u00e1o ng\u1eafn g\u1ecdn, mang t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n ho\u1eb7c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.\" tabindex=\"0\">s\u00f9ng k\u00ednh<\/span>.<\/p><p>C\u1ea3 hai t\u1ea7ng l\u1edbp \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a ch\u1ea5t li\u1ec7u, nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecb nh\u1ea7m l\u1eabn v\u1edbi nhau. C\u00e1c quan ni\u1ec7m li\u00ean quan v\u1ec1 th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra b\u1eb1ng tri th\u1ee9c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng kh\u00e1c c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/judentum\/\">Do Th\u00e1i gi\u00e1o<\/a>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36dd7469 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"36dd7469\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-13760ab4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"13760ab4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Li\u00ean k\u1ebft tham kh\u1ea3o th\u00eam<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-28c87796 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"28c87796\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5d6538df elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5d6538df\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-grl4kl40 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"grl4kl40\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-bzsbfrmh elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"bzsbfrmh\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2c13224a e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"2c13224a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0eymh9ub elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"0eymh9ub\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<footer class=\"iwg-literatur\" data-nosnippet=\"true\"><ul><li><span data-nosnippet><span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Israel (1897-1982); ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp nghi\u00ean c\u1ee9u Kabbalah hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.\">Gershom Scholem<\/span>: <em>Major Trends in Jewish Mysticism<\/em>. Schocken Books, 1954.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Moshe Idel: <em>Golem: Jewish Magical and Mystical Traditions on the Artificial Anthropoid<\/em>. SUNY Press, 1990.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Elliot Wolfson: <em>Language, Eros, Being: Kabbalistic Hermeneutics and Poetic Imagination<\/em>. Fordham University Press, 2005.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Peter Cole (ed.): <em>The Dream of the Poem: Hebrew Poetry from the Bible to the Present<\/em>. Princeton University Press, 2007.<\/span><\/li><\/ul><\/footer>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Golem, linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i Golem l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 nh\u00e2n h\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra nh\u00e2n t\u1ea1o t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i sinh kh\u00ed b\u1edfi ph\u00e9p thu\u1eadt ho\u1eb7c L\u1eddi Thi\u00eang li\u00eang. Theo g\u00f3c nh\u00ecn t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc, Golem \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho huy\u1ec1n h\u1ecdc s\u00e1ng t\u1ea1o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1608,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Golem","_yoast_wpseo_title":"Golem - Linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i","_yoast_wpseo_metadesc":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"judentum","wesen_klasse":"geister","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-89644","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Golem - Linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Golem\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-03T00:50:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"34 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/\",\"name\":\"Golem - Linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:49:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:50:15+00:00\",\"description\":\"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Geister aus der Judentum-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Golem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Golem\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:49:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:50:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/\"},\"wordCount\":6729,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Golem - Linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i","description":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Golem","og_description":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-03T00:50:15+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"34 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Golem","datePublished":"2026-08-03T00:49:51+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:50:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/"},"wordCount":6729,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","inLanguage":"vi","description":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/","name":"Golem - Linh h\u1ed3n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","datePublished":"2026-08-03T00:49:51+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:50:15+00:00","description":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Geister aus der Judentum-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Golem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Golem","datePublished":"2026-08-03T00:49:51+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:50:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/"},"wordCount":6729,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","inLanguage":"vi","description":"T\u00e0i li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n v\u1ec1 Golem c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89644"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89649,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89644\/revisions\/89649"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}