{"id":89501,"date":"2026-08-03T00:40:03","date_gmt":"2026-08-03T00:40:03","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/viracocha-than-sang-tao-vung-andes\/"},"modified":"2026-08-03T00:40:25","modified_gmt":"2026-08-03T00:40:25","slug":"viracocha","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/","title":{"rendered":"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"89501\" class=\"elementor elementor-89501 elementor-2576\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Viracocha, th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 \u0111\u1ea5ng thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi Andes<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha (ti\u1ebfng Quechua: <em>Wiraqucha<\/em>) l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1ed1i cao c\u1ee7a v\u00f9ng Andes \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm c\u1ee7a Peru thu\u1ed9c T\u00e2y Ban Nha, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eeb h\u1ed3 Titicaca v\u00e0 n\u1eb7n ra lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb \u0111\u00e1. Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf Inca giai \u0111o\u1ea1n cu\u1ed1i, \u00f4ng nh\u01b0\u1eddng v\u1ecb tr\u00ed cho <a href=\"\/vi\/inti\/\">Inti<\/a>, nh\u01b0ng v\u1eabn gi\u1eef vai tr\u00f2 n\u1ed5i b\u1eadt nh\u01b0 m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-viracocha-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"\u0110\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Andes \/ Inca.\">\u0110\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o<\/span><a href=\"\/vi\/anden-inka\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Andes \/ Inca.\">Andes \/ Inca<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o.\">Th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-viracocha-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-viracocha-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2684\" alt=\"Viracocha - G\u00f6tter aus der Anden-inka-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-viracocha elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-viracocha\" data-id=\"col-iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-viracocha elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha, <strong>th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o Inca<\/strong>, \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 x\u01b0a nh\u1ea5t trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Quan ni\u1ec7m v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">v\u0169 tr\u1ee5 lu\u1eadn<\/span> Inca.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">V\u1ecb tr\u00ed trong \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n Andes<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ea7n h\u1ecdc, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed v\u1edbi nhi\u1ec1u danh hi\u1ec7u: <em>Apu Qun Tiqsi Wiraqucha<\/em>, <em>Pachayachachiq<\/em> (Ng\u01b0\u1eddi d\u1ea1y d\u1ed7 th\u1ebf gi\u1edbi), <em>Illa Tiqsi Wiraqucha<\/em> (Wiraqucha-n\u1ec1n-\u00e1nh-s\u00e1ng). Theo nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a Pierre Duviols, c\u00e1c t\u00ean g\u1ecdi theo t\u1eebng kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0y ph\u1ea3n \u00e1nh m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> mang t\u00ednh tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 t\u01b0 bi\u1ec7n thu\u1ea7n t\u00fay Andes, v\u1ed1n \u0111ang v\u1eadn h\u00e0nh b\u00ean d\u01b0\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng th\u1ea7n th\u00e1nh mang t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n.<\/p><p>C\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm (Cieza de Le\u00f3n, Sarmiento de Gamboa, Crist\u00f3bal de Molina) \u0111\u1eb7t Viracocha l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u1ea7n linh kh\u00e1c.<\/p><p>Garcilaso de la Vega, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft mu\u1ed9n h\u01a1n v\u00e0 ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u h\u01a1n t\u1eeb vi\u1ec7c Inti \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 cao trong th\u1eddi Inca, m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 n\u00e0y ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n: Inti l\u00e0 v\u1ecb cai tr\u1ecb h\u1eefu h\u00ecnh, c\u00f2n Viracocha l\u00e0 \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00f4 h\u00ecnh. V\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc, \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ea5y m\u1ed9t t\u1ea7ng th\u1ea7n h\u1ecdc, trong \u0111\u00f3 m\u1ed9t t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ed5 h\u01a1n v\u00e0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ebf qu\u1ed1c tr\u1ebb h\u01a1n c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/p><p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 trong v\u00f9ng Aymara, Viracocha \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Tunupa<\/em> hay <em>Tonopa<\/em>, m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt v\u1edbi c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i ri\u00eang, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o Therese Bouysse-Cassagne nghi\u00ean c\u1ee9u chi ti\u1ebft trong <em>Lluvias y cenizas<\/em> (1988).<\/p><p>Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Aymara, Tunupa \u00edt mang t\u00ednh ch\u1ea5t \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n so v\u1edbi Viracocha c\u1ee7a Inca; \u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng n\u00e9t g\u1ea7n v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt tinh qu\u00e1i v\u00e0 g\u1eafn b\u00f3 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u00fai l\u1eeda trong khu v\u1ef1c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 t\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u1eeb nguy\u00ean c\u1ee7a t\u00ean <em>Wiraqucha<\/em> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tranh lu\u1eadn t\u1eeb l\u00e2u. Garcilaso de la Vega d\u1eabn xu\u1ea5t t\u1eeb <em>wira<\/em> (m\u1ee1, kem) v\u00e0 <em>qucha<\/em> (h\u1ed3), d\u1ecbch l\u00e0 <em>m\u1ee1 c\u1ee7a h\u1ed3<\/em> hay <em>b\u1ecdt tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc<\/em>. T\u1eeb nguy\u00ean n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> v\u1ec1 \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1eeb n\u01b0\u1edbc tr\u00ean h\u1ed3 Titicaca, nh\u01b0ng kh\u00f4ng mang t\u00ednh b\u1eaft bu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ecdc thay th\u1ebf k\u1ebft n\u1ed1i \u00e2m ti\u1ebft \u0111\u1ea7u v\u1edbi <em>wila<\/em> (ti\u1ebfng Aymara: m\u00e1u) v\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ngh\u0129a <em>m\u00e1u c\u1ee7a h\u1ed3<\/em> hay quan ni\u1ec7m v\u1ec1 m\u1ed9t d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecf, mang m\u00e0u n\u00fai l\u1eeda.<\/p><p>Cesar Itier trong c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng (2008, 2013) \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ecdc th\u1ee9 ba kh\u1ea3 d\u0129, trong \u0111\u00f3 <em>wira<\/em> c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t g\u1ed1c c\u1ed5 <em>wir-<\/em> mang ngh\u0129a <em>\u00e1nh s\u00e1ng<\/em> hay <em>h\u00e0o quang<\/em>, theo \u0111\u00f3 Wiraqucha s\u1ebd l\u00e0 <em>h\u00e0o quang c\u1ee7a h\u1ed3<\/em>.<\/p><p>Trong ng\u00f4n ng\u1eef th\u1ef1c d\u00e2n, <em>wiraqucha<\/em> r\u1ea5t nhanh ch\u00f3ng tr\u1edf th\u00e0nh c\u00e1ch g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ban Nha, ban \u0111\u1ea7u v\u00ec ng\u01b0\u1eddi Inca t\u01b0\u1edfng nh\u1eefng k\u1ebb chinh ph\u1ee5c c\u00f3 r\u00e2u l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u00f3 r\u00e2u, sau \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh danh hi\u1ec7u k\u00ednh tr\u1ecdng chung, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00f9ng n\u00f3i ti\u1ebfng Quechua \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 <em>\u00f4ng ch\u1ee7<\/em> hay <em>se\u00f1or<\/em>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mi\u00eau t\u1ea3 v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u1edbi t\u1ea7n su\u1ea5t b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u1ed9t \u00f4ng l\u00e3o c\u00f3 r\u00e2u, \u0111\u1ed9i v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7c \u00e1o cho\u00e0ng d\u00e0i, c\u1ea7m g\u1eady, \u0111i lang thang kh\u1eafp v\u00f9ng Andes.<\/p><p>Mi\u00eau t\u1ea3 n\u00e0y kh\u00e1c v\u1edbi bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc b\u1ea3n \u0111\u1ecba th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, n\u01a1i m\u00e0 \u0111\u00e0n \u00f4ng c\u00f3 r\u00e2u g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i, v\u00e0 \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn suy \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y r\u1eb1ng Viracocha l\u00e0 d\u1ea5u \u1ea5n l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u00c1-\u00c2u tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi Columbus. Suy \u0111o\u00e1n n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i b\u00e1c b\u1ecf.<\/p><p>Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc ch\u00ednh l\u00e0 <em>C\u1ed5ng M\u1eb7t Tr\u1eddi \u1edf Tiwanaku<\/em> n\u1ed5i ti\u1ebfng (kho\u1ea3ng n\u0103m 600 \u0111\u1ebfn 1000 sau C\u00f4ng nguy\u00ean), \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt trung t\u00e2m v\u1edbi v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n tia s\u00e1ng v\u00e0 hai c\u00e1nh tay dang ra \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, c\u1ea7m hai chi\u1ebfc g\u1eady (th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 s\u00fang ph\u00f3ng lao).<\/p><p>Nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Staffgod<\/em> n\u00e0y th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn di\u1ec7n v\u1edbi Viracocha trong c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00ean g\u1ecdi emique c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Tiwanaku d\u00e0nh cho nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n. Karen Wise v\u00e0 John Janusek trong nghi\u00ean c\u1ee9u Tiwanaku c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n k\u00eau g\u1ecdi th\u1eadn tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t h\u00f3a n\u00e0y.<\/p><p>Ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 c\u1ee7a Viracocha v\u1edbi th\u1ee7 \u0111\u00f4 Cusco c\u1ee7a Inca v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t ho\u1eb7c nhi\u1ec1u v\u1ecb th\u1ea7n.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ec1n th\u1edd<\/span> trung t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3, Coricancha. Theo Sarmiento, Inca Pachacuti \u0111\u00e3 d\u1ef1ng m\u1ed9t b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng ri\u00eang c\u1ee7a Wiraqucha trong Coricancha, m\u1ed9t pho t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0ng nguy\u00ean kh\u1ed1i m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ban Nha c\u00f2n th\u1ea5y v\u00e0o n\u0103m 1532.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ea7n tho\u1ea1i ch\u00ednh b\u1eaft \u0111\u1ea7u trong m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n th\u1ebf gi\u1edbi b\u00f3ng t\u1ed1i. Viracocha xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean <em>Isla del Sol<\/em> trong h\u1ed3 Titicaca v\u00e0 t\u1ea1o ra tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean m\u1ed9t nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u1eb1ng \u0111\u00e1, nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 h\u1ee7y di\u1ec7t h\u1ecd trong tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y v\u00ec t\u1ed9i b\u1ea5t tu\u00e2n.<\/p><p>Theo Crist\u00f3bal de Molina, sau \u0111\u00f3 \u00f4ng n\u1eb7n ra m\u1ed9t nh\u00e2n lo\u1ea1i th\u1ee9 hai b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t t\u1ea1i <em>Tiwanaku<\/em>, ph\u00e2n c\u00f4ng cho m\u1ed7i nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c ng\u00f4n ng\u1eef, trang ph\u1ee5c v\u00e0 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1ecd, r\u1ed3i sai h\u1ecd l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i kh\u1eafp v\u00f9ng Andes.<\/p><p>Sau \u0111\u00f3 Viracocha t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111i xuy\u00ean qua v\u00f9ng Andes v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc, d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n n\u00f4ng nghi\u1ec7p, d\u1ec7t v\u1ea3i v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng r\u1eddi b\u1ecf th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean b\u1edd Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, b\u01b0\u1edbc \u0111i tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 bi\u1ebfn m\u1ea5t v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng t\u00e2y.<\/p><p>\u0110o\u1ea1n cu\u1ed1i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 th\u1ea7n h\u1ecdc Inca gi\u1ea3i th\u00edch r\u1eb1ng Viracocha m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 s\u1ebd tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb ph\u00eda t\u00e2y, m\u1ed9t k\u1ef3 v\u1ecdng c\u1ee9u th\u1ebf \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu l\u00ean nh\u1eefng k\u1ebb Conquistadores trong nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c T\u00e2y Ban Nha, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y gi\u00fap gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t ph\u1ea7n s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i qu\u00e2n s\u1ef1 nhanh ch\u00f3ng c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf Inca.<\/p><p>Con trai c\u1ee7a Viracocha xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t s\u1ed1 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u l\u00e0 <em>Imaymana Viracocha<\/em> ho\u1eb7c <em>Tocapo Viracocha<\/em>, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i c\u00f9ng \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o qua v\u00f9ng Andes nh\u01b0 anh em hay t\u00f9y t\u00f9ng v\u00e0 thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5.<\/p><p>B\u1ed9 ba g\u1ed3m ba Wiraqucha n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u1ee3i nh\u1eafc cho c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u0129 T\u00e2y Ban Nha v\u1ec1 Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i trong Kit\u00f4 gi\u00e1o, d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u00e1c cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ec7nh ti\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u1edf v\u00f9ng Andes, \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh v\u1ec1 m\u1eb7t l\u1ecbch s\u1eed.<\/p><p>M\u1ed9t ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t quan tr\u1ecdng l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> v\u1ec1 <em>n\u00fai l\u1eeda Cacha<\/em>, \u0111\u01b0\u1ee3c Cieza de Le\u00f3n (1553) ghi l\u1ea1i: Theo \u0111\u00f3, Viracocha \u0111\u1ebfn Cacha, n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n kh\u00f4ng tin v\u00e0o \u00f4ng v\u00ec ngo\u1ea1i h\u00ecnh xa l\u1ea1 c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng \u00f4ng.<\/p><p>Sau \u0111\u00f3, \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o \u0111\u00e3 gi\u00e1ng l\u1eeda t\u1eeb tr\u1eddi xu\u1ed1ng v\u00e0 thi\u00eau \u0111\u1ed1t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t, cho \u0111\u1ebfn khi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Cacha nh\u1eadn ra l\u1ed7i l\u1ea7m c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 c\u1ea7u xin s\u1ef1 tha th\u1ee9 c\u1ee7a \u00f4ng.<\/p><p>B\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u1ec1 m\u1ed9t l\u1edbp \u0111\u00e1 dung nham n\u00fai l\u1eeda g\u1ea7n Raqchi\/Cacha \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c cho <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span>. Sarmiento de Gamboa ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Inca sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng ng\u00f4i \u0111\u1ec1n \u0111\u00f4i l\u1edbn v\u1edbi nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng adobe cao t\u1ea1i \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, t\u00e0n t\u00edch c\u1ee7a ch\u00fang v\u1eabn c\u00f2n th\u1ed1ng tr\u1ecb thung l\u0169ng cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 v\u00e0 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">Nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Viracocha c\u1ee5 th\u1ec3 c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t th\u1ec3 ch\u1ebf h\u00f3a k\u00e9m h\u01a1n so v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Inti. C\u00e1c trung t\u00e2m th\u1edd ph\u1ee5ng ch\u00ednh n\u1eb1m \u1edf Coricancha c\u1ee7a Cusco, n\u01a1i c\u00f3 m\u1ed9t ph\u00f2ng ri\u00eang d\u00e0nh cho Viracocha, c\u0169ng nh\u01b0 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd ti\u1ec1n Inca c\u1ee7a Pacaritambo, Tiwanaku v\u00e0 Isla del Sol.<\/p><p>Qu\u1ea7n th\u1ec3 th\u1edd ph\u1ee5ng l\u1edbn \u1edf Pachacamac tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Peru c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u0129 g\u00e1n cho Viracocha, m\u1eb7c d\u00f9 \u1edf \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ee7 y\u1ebfu th\u1edd ph\u1ee5ng th\u1ea7n cao nh\u1ea5t mang t\u00ednh ti\u00ean tri l\u00e0 <a href=\"\/vi\/pachakamak\/\">Pachakamak<\/a>.<\/p><p>Inca Pachacuti (tr\u1ecb v\u00ec 1438 \u0111\u1ebfn 1471) \u0111\u01b0\u1ee3c Sarmiento de Gamboa xem l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00fac \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh m\u1ebd <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Viracocha. Pachacuti \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111\u00e3 nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o trong m\u1ed9t th\u1ecb ki\u1ebfn v\u00e0 sau \u0111\u00f3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t ho\u1eb7c nhi\u1ec1u v\u1ecb th\u1ea7n.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ec1n th\u1edd<\/span> c\u1ea3 \u1edf Cusco l\u1eabn trong v\u00f9ng Cacha.<\/p><p>Qu\u1ea7n th\u1ec3 kh\u1ea3o c\u1ed5 <em>Raqchi<\/em> g\u1ea7n San Pedro de Cacha v\u1edbi nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng adobe k\u1ef3 v\u0129 theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t ho\u1eb7c nhi\u1ec1u v\u1ecb th\u1ea7n.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ec1n th\u1edd<\/span> Viracocha l\u1edbn c\u1ee7a Pachacuti.<\/p><p>Th\u1ef1c h\u00e0nh d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt cho Viracocha bao g\u1ed3m l\u1ec5 v\u1eadt l\u1ea1c \u0111\u00e0 kh\u00f4ng b\u01b0\u1edbu (th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u1ed9t con l\u1ea1c \u0111\u00e0 c\u00e1i tr\u1eafng, tr\u00e1i v\u1edbi con l\u1ea1c \u0111\u00e0 c\u00e1i n\u00e2u d\u00e0nh cho Inti), \u0111\u1ed1t l\u00e1 ng\u00f4 v\u00e0 l\u00e1 coca, c\u0169ng nh\u01b0 r\u01b0\u1edbi chicha. Kh\u00e1c v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Inti, th\u1eddi \u0111i\u1ec3m trong ng\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh, v\u00ec Viracocha \u0111\u01b0\u1ee3c quan ni\u1ec7m l\u00e0 \u0111\u1ee9ng tr\u00ean c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 c\u1ee5 th\u1ec3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Viracocha h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 truy nguy\u00ean trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u. Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> th\u1eddi Inca, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o qu\u00e1 xa c\u00e1ch v\u00e0 qu\u00e1 chung chung \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7u kh\u1ea9n tr\u1ef1c ti\u1ebfp trong c\u00e1c ho\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee5 th\u1ec3 c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng. S\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng mang t\u00ednh b\u1ea3o h\u1ed9 nghi\u00eang v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt trung gian, Inti, <a href=\"\/vi\/illapa\/\">Illapa<\/a> v\u00e0 c\u00e1c ch\u00faa t\u1ec3 n\u00fai \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng <em>Apu<\/em>, trong khi Viracocha v\u1eadn h\u00e0nh nh\u01b0 m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd tr\u1eadt t\u1ef1 \u1edf h\u1eadu c\u1ea3nh.<\/p><p>Tuy nhi\u00ean, trong c\u00e1c h\u1ed3 s\u01a1 c\u1ee7a <em>extirpaci\u00f3n de idolatr\u00edas<\/em> (th\u1ebf k\u1ef7 17) nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn c\u00e1c b\u00f9a h\u1ed9 m\u1ec7nh gia \u0111\u00ecnh d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 nh\u1ecf, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>conopa<\/em> hay <em>illa<\/em> v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> Viracocha.<\/p><p>Nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 nh\u1ecf n\u00e0y, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng l\u1ea1c \u0111\u00e0 kh\u00f4ng b\u01b0\u1edbu, ng\u00f4 ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a s\u1ee9c s\u00e1ng t\u1ea1o s\u1ebd ng\u1ef1 v\u00e0o nh\u00e0 v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 n\u00f3. Ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t gi\u1eef trong c\u00e1c l\u1edbp d\u01b0\u1edbi c\u1ee7a t\u01b0\u1eddng ho\u1eb7c d\u01b0\u1edbi b\u1ebfp v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u01b0\u1edbi m\u1ee1 l\u1ea1c \u0111\u00e0 v\u00e0 chicha v\u00e0o c\u00e1c ng\u00e0y l\u1ec5.<\/p><p>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh conopa n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quan ni\u1ec7m theo c\u00e1ch ma thu\u1eadt c\u01b0\u1ee1ng b\u1ee9c, m\u00e0 nh\u01b0 s\u1ef1 vun \u0111\u1eafp m\u1ed9t m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi ch\u1ea5t li\u1ec7u th\u1ebf gi\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1ed1n \u0111ang hi\u1ec7n di\u1ec7n s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng trong ng\u00f4i nh\u00e0, c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng, \u0111\u00e0n gia s\u00fac. B\u1ed1i c\u1ea3nh iWell Guard m\u00f4 t\u1ea3 th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u1ecbch s\u1eed, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 khuy\u1ebfn ngh\u1ecb v\u1ec1 hi\u1ec7u qu\u1ea3.<\/p><p>Trong th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o d\u00e2n gian ng\u00e0y nay \u1edf c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u00f9ng cao Peru v\u00e0 Bolivia, c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 conopa trong nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng d\u01b0\u1edbi t\u00ean m\u1edbi l\u00e0 <em>illa<\/em>.<\/p><p>Ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng ch\u1ee7 y\u1ebfu b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u0103n nu\u00f4i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea5t gi\u1eef nh\u1eefng chi\u1ebfc t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1c \u0111\u00e0 \u0111\u00e1 nh\u1ecf ho\u1eb7c t\u01b0\u1ee3ng alpaca \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1m kh\u1eafc d\u01b0\u1edbi ng\u01b0\u1ee1ng c\u1eeda ho\u1eb7c trong ph\u00f2ng ng\u1ee7 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o s\u1ee9c kh\u1ecfe c\u1ee7a \u0111\u00e0n gia s\u00fac. Olivia Harris trong <em>Of Bread and Blood<\/em> (2000) \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n ti\u1ebfp di\u1ec5n c\u1ee7a th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y trong c\u00e1c l\u00e0ng Aymara \u1edf Bolivia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea5u tr\u00fac, Viracocha c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c so s\u00e1nh v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt <em>deus otiosus<\/em> kh\u00e1c trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o, v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o lui v\u00e0o h\u1eadu c\u1ea3nh sau khi t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> tr\u1ef1c ti\u1ebfp h\u01a1n so v\u1edbi c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n chuy\u00ean bi\u1ec7t tr\u1ebb h\u01a1n. Mircea Eliade \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 m\u1eabu th\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o ch\u00e2u Phi v\u00e0 Siberia; Pierre Duviols v\u00e0 Henrique Urbano \u0111\u00e3 \u00e1p d\u1ee5ng n\u00f3 cho Viracocha.<\/p><p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 l\u00e0 th\u1ea7n t\u1ed1i cao <em>Nyame<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Akan \u1edf ch\u00e2u Phi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, th\u1ea7n t\u1ed1i cao <em>Io<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Maori \u1edf Polynesia hay <em>Baiame<\/em> trong t\u00f4n gi\u00e1o th\u1ed5 d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba Australia. Trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y, ch\u00fang ta g\u1eb7p m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o \u1ea9n d\u1eadt tr\u00ean thi\u00ean \u0111\u00e0ng, trong khi th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n g\u1ea7n g\u0169i v\u00e0 tr\u1ebb h\u01a1n.<\/p><p>Trong n\u1ed9i b\u1ed9 v\u00f9ng Andes, Viracocha c\u00f3 quan h\u1ec7 m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi th\u1ea7n bi\u1ec3n Pachakamak; trong m\u1ed9t s\u1ed1 bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed, c\u1ea3 hai \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 cha con ho\u1eb7c anh em.<\/p><p>Mary Eyzaguirre trong c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Pachakamak (2003) \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u chi ti\u1ebft s\u1ef1 \u0111an xen th\u1ea7n h\u1ecdc gi\u1eefa hai v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao n\u00e0y. C\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y trong b\u1ed1i c\u1ea3nh B\u1eafc M\u1ef9 \u1edf <a href=\"\/vi\/wakan-tanka\/\">Wakan Tanka<\/a> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Lakota v\u00e0 <a href=\"\/vi\/tunkasila-grossvater-himmel\/\">Tunkasila<\/a>-Ng\u01b0\u1eddi \u00d4ng.<\/p><p>Th\u1ea3o lu\u1eadn h\u1ecdc thu\u1eadt chuy\u00ean bi\u1ec7t v\u1ec1 Viracocha c\u0169ng \u0111\u1eb7t ra c\u00e2u h\u1ecfi li\u1ec7u th\u1ea7n h\u1ecdc s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u00e0 nh\u1ea5t th\u1ea7n hay \u0111a th\u1ea7n.<\/p><p>Pierre Duviols trong <em>Cultura andina y represi\u00f3n<\/em> (1986) \u0111\u00e3 l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> th\u1eddi Inca kh\u00f4ng t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0o m\u1ed9t th\u1ea7n duy nh\u1ea5t.\" tabindex=\"0\">nh\u1ea5t th\u1ea7n lu\u1eadn<\/span> c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n c\u0169ng kh\u00f4ng v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0o nhi\u1ec1u th\u1ea7n linh.\" tabindex=\"0\">\u0111a th\u1ea7n lu\u1eadn<\/span> c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, m\u00e0 g\u1ea7n h\u01a1n v\u1edbi m\u1ed9t <em>thuy\u1ebft \u0111\u1ed9c th\u1ea7n \u01b0u th\u1ebf<\/em> (Henotheism), trong \u0111\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao \u1edf h\u1eadu c\u1ea3nh trong khi nhi\u1ec1u th\u1ef1c th\u1ec3 c\u1ea5p th\u1ea5p h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd ph\u1ee5ng.<\/p><p>Ph\u1ea1m tr\u00f9 n\u00e0y do Max M\u00fcller gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19 cho \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o V\u1ec7 \u0110\u00e0 v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng cho c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n Andes.<\/p><p>S\u1ef1 so s\u00e1nh v\u1edbi <em>Ahura Mazda<\/em> c\u1ee7a Ba T\u01b0 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, <em>An<\/em> c\u1ee7a Mesopotamia hay <em>Ouranos<\/em> c\u1ee7a Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u0169ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u \u1ea5n trong c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u h\u1ecdc thu\u1eadt. Trong c\u1ea3 ba tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea5u tr\u00fac lui b\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n ch\u00ednh tr\u1ebb h\u01a1n (Mithra, Marduk, Zeus) nh\u01b0ng v\u1eabn gi\u1eef v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m trong suy t\u01b0 th\u1ea7n h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn ng\u00e0y nay v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">Nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Viracocha ph\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u00e3 t\u1eaft l\u1ecbm sau cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c. S\u1ee9 m\u1ec7nh truy\u1ec1n gi\u00e1o T\u00e2y Ban Nha nhanh ch\u00f3ng \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1edbi Thi\u00ean Ch\u00faa trong Kit\u00f4 gi\u00e1o, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y t\u1ea1o thu\u1eadn l\u1ee3i cho vi\u1ec7c Kit\u00f4 h\u00f3a, nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi khi\u1ebfn s\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng Viracocha \u0111\u1ed9c l\u1eadp m\u1edd d\u1ea7n.<\/p><p>Trong c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng n\u00f3i ti\u1ebfng Quechua hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u1edf v\u00f9ng cao nguy\u00ean, <em>Wiraqucha<\/em> ng\u00e0y nay kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng th\u1edd ph\u1ee5ng \u0111\u1ed9c l\u1eadp n\u1eefa, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch g\u1ecdi Thi\u00ean Ch\u00faa trong Kit\u00f4 gi\u00e1o C\u00f4ng gi\u00e1o (<em>Dios Wiraqucha<\/em>) ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng gi\u00e0 \u0111\u00e1ng k\u00ednh.<\/p><p>Trong nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt, Viracocha v\u1eabn c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a th\u1ea7n h\u1ecdc s\u00e1ng t\u1ea1o ti\u1ec1n \u0111\u1ebf qu\u1ed1c. Henrique Urbano (<em>Wiraqocha y Ayar<\/em>, 1981), Pierre Duviols, Therese Bouysse-Cassagne v\u00e0 Cesar Itier trong v\u00e0i th\u1eadp k\u1ef7 g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra c\u00e1ch c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u0129 T\u00e2y Ban Nha \u0111\u1ecdc c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> Andes qua l\u0103ng k\u00ednh Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ch\u00fang.<\/p><p>Do \u0111\u00f3, v\u1ec1 m\u1eb7t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn, vi\u1ec7c t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac Viracocha ti\u1ec1n Inca v\u00e0 th\u1eddi Inca th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u1eb1ng sau c\u00e1c ngu\u1ed3n bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed l\u00e0 r\u1ea5t kh\u00f3 kh\u0103n.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc, nghi\u00ean c\u1ee9u <em>Staffgod<\/em> t\u1ea1i Tiwanaku, Chavin (v\u1edbi t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111i\u00eau kh\u1eafc tr\u00ean <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t t\u1ea5m bia \u0111\u00e1 ho\u1eb7c g\u1ed7 \u0111\u1ee9ng th\u1eb3ng c\u00f3 ch\u1eef kh\u1eafc ho\u1eb7c h\u00ecnh v\u1ebd.\" tabindex=\"0\">c\u1ed9t \u0111\u00e1<\/span> Raimondi n\u1ed5i ti\u1ebfng) v\u00e0 Wari \u0111\u00e3 cung c\u1ea5p nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng m\u1edbi v\u1ec1 m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o li\u00ean t\u1ee5c c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb r\u1ea5t xa x\u01b0a.<\/p><p>Cung b\u1eafc t\u1eeb Chavin (kho\u1ea3ng n\u0103m 900 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean) qua Tiwanaku\/Wari (kho\u1ea3ng n\u0103m 500 \u0111\u1ebfn 1000 sau C\u00f4ng nguy\u00ean) \u0111\u1ebfn Inca (1438 \u0111\u1ebfn 1532), n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn, s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng cung d\u00e0i nh\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o M\u1ef9 Latinh.<\/p><p>M\u1ed9t h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u quan tr\u1ecdng g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u tra thi\u00ean v\u0103n kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a Viracocha v\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00eam. Gary Urton trong <em>At the Crossroads of the Earth and the Sky<\/em> (1981) \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Inca hi\u1ec3u <em>D\u1ea3i Ng\u00e2n H\u00e0<\/em> (Mayu) l\u00e0 m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c Wiraqucha d\u1eabn d\u1eaft qua b\u1ea7u tr\u1eddi.<\/p><p>C\u1ea5u tr\u00fac v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc s\u00e2u xa n\u00e0y \u0111\u00e3 n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi t\u1ea7m ki\u1ec3m so\u00e1t trong su\u1ed1t s\u1ee9 m\u1ec7nh truy\u1ec1n gi\u00e1o T\u00e2y Ban Nha v\u00e0 ch\u1ec9 tr\u1edf n\u00ean ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng qua thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 ngu\u1ed3n tham kh\u1ea3o<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Danh s\u00e1ch tuy\u1ec3n ch\u1ecdn sau \u0111\u00e2y li\u1ec7t k\u00ea c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh tr\u1ecdng y\u1ebfu v\u1ec1 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc Andes v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u1ea5n \u0111\u1ec1 Viracocha, v\u1edbi s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ebfn t\u1ea7ng th\u1ea7n h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc s\u00e2u xa c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o th\u1eddi Inca.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp20b19ce8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp20b19ce8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2cd2ff6b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2cd2ff6b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Viracocha trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed th\u1ebf k\u1ef7 16<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp270124ee e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp270124ee\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c92af90 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2c92af90\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft v\u1ec1 Viracocha \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed T\u00e2y Ban Nha v\u00e0 mestizo \u0111\u01b0\u1ee3c so\u1ea1n th\u1ea3o sau cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c \u0111\u1ebf ch\u1ebf Inca.<\/p><p>Trong s\u1ed1 c\u00e1c ngu\u1ed3n quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u00f3 c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a Juan de Betanzos, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 k\u1ebft h\u00f4n v\u1edbi m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef t\u1eeb t\u1ea7ng l\u1edbp qu\u00fd t\u1ed9c Inca v\u00e0 vi\u1ebft v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1551, c\u1ee7a Pedro Cieza de Le\u00f3n, c\u1ee7a Crist\u00f3bal de Molina t\u1eeb Cusco, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u1ed3 s\u1ed9 c\u1ee7a Bernab\u00e9 Cobo t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17.<\/p><p>C\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y nh\u1ea5t qu\u00e1n v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m c\u01a1 b\u1ea3n nh\u01b0ng kh\u00e1c nhau \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 c\u00e1c chi ti\u1ebft c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p><p>Trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed, Viracocha xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt s\u00e1ng t\u1ea1o, t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi, m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u00ean h\u1ed3 Titicaca, r\u1ed3i \u0111i qua v\u00f9ng \u0111\u1ea5t cho \u0111\u1ebfn khi cu\u1ed1i c\u00f9ng bi\u1ebfn m\u1ea5t qua bi\u1ec3n.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 s\u1edbm nh\u1eadn ra r\u1eb1ng c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh m\u1ea1nh m\u1ebd theo c\u00e1c quan ni\u1ec7m ch\u00e2u \u00c2u. M\u1ed9t s\u1ed1 bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u0129 c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng x\u00edch Viracocha l\u1ea1i g\u1ea7n m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao, g\u1ea7n nh\u01b0 nh\u1ea5t th\u1ea7n, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ee3i \u00edch truy\u1ec1n gi\u00e1o l\u00e0 t\u00ecm \u0111i\u1ec3m ti\u1ebfp n\u1ed1i v\u1edbi v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p><p>Sabine MacCormack v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed ph\u1ea7n n\u00e0o \u0111\u00e3 c\u00e1ch \u0111i\u1ec7u Viracocha th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng, v\u1ed1n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> ti\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba theo c\u00e1ch \u0111\u00f3. Kh\u00f3 kh\u0103n th\u00eam l\u00e0 Viracocha c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb Inca trong l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 r\u1eb1ng c\u00e1c quan s\u00e1t vi\u00ean T\u00e2y Ban Nha kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5 r\u00e0ng hai \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.<\/p><p>V\u00ec v\u1eady, s\u1ef1 tr\u00ecnh b\u00e0y nghi\u00eam t\u00fac ph\u1ea3i nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng h\u00ecnh \u1ea3nh Viracocha \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, c\u00f3 n\u1ec1n t\u1ea3ng ti\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac m\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn. V\u1ec1 th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o khu v\u1ef1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Inca, xem th\u00eam <a href=\"\/vi\/inti\/\">Inti<\/a>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp287f08ac e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp287f08ac\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp286b8694 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp286b8694\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tranh lu\u1eadn v\u1ec1 Viracocha v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch th\u1ea7n t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2779dfd9 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2779dfd9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27b87720 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27b87720\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i trong nghi\u00ean c\u1ee9u Andes xoay quanh c\u00e2u h\u1ecfi li\u1ec7u Viracocha trong \u0111\u1ebf ch\u1ebf Inca ti\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7n t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee9ng tr\u00ean c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n kh\u00e1c hay kh\u00f4ng.<\/p><p>V\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Inca \u0111\u00e3 th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng b\u00ean d\u01b0\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t nghi l\u1ec5 th\u1edd m\u1eb7t tr\u1eddi, v\u1ecb th\u1ea7n n\u00e0y g\u1ea7n v\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m Thi\u00ean Ch\u00faa trong Kit\u00f4 gi\u00e1o. Quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft t\u00ecm ki\u1ebfm xu h\u01b0\u1edbng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0o m\u1ed9t th\u1ea7n duy nh\u1ea5t.\" tabindex=\"0\">nh\u1ea5t th\u1ea7n<\/span> trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n minh cao.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i h\u00f3a \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch n\u00e0y. C\u00e1c nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh nh\u01b0 Pierre Duviols v\u00e0 R. T. Zuidema ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u m\u00f4 t\u1ea3 Viracocha l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao h\u1ea7u nh\u01b0 \u0111\u1ec1u ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng truy\u1ec1n gi\u00e1o.<\/p><p>Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Inca th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 th\u1ec3 truy nguy\u00ean, th\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, v\u1edbi Coricancha \u1edf Cusco l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m thi\u00eang li\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0nh ri\u00eang cho vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n.\" tabindex=\"0\">th\u00e1nh \u0111\u1ecba<\/span> quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Viracocha c\u00f3 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t ho\u1eb7c nhi\u1ec1u v\u1ecb th\u1ea7n.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ec1n th\u1edd<\/span> v\u00e0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span>, nh\u01b0ng quy\u1ec1n t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u1ee7a \u00f4ng tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n kh\u00e1c r\u1ea5t kh\u00f3 ch\u1ee9ng minh t\u1eeb c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n nay nghi\u00eang v\u1ec1 m\u1ed9t l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng trung gian. Viracocha l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 kh\u1edfi ngu\u1ed3n quan tr\u1ecdng, s\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng \u00f4ng c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a tr\u00ean ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n khu v\u1ef1c v\u00e0 trong c\u00e1c b\u1ed1i c\u1ea3nh nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c quan ni\u1ec7m theo l\u1ed1i nh\u1ea5t th\u1ea7n.<\/p><p>Quan ni\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ea7n t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng Viracocha ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, v\u1ed1n t\u00ecm ki\u1ebfm trong t\u00f4n gi\u00e1o Andes m\u1ed9t \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng v\u1edbi h\u00ecnh \u1ea3nh Thi\u00ean Ch\u00faa c\u1ee7a ch\u00ednh h\u1ecd.<\/p><p>Tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o theo ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p so s\u00e1nh v\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ef1a tr\u00ean t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng.\" tabindex=\"0\">khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc<\/span> l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00edch d\u1eabn v\u1ec1 c\u00e1ch c\u00e1c l\u1ee3i \u00edch truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ef1 t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t. \u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c tr\u00ecnh b\u00e0y Viracocha, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t b\u1ea3o l\u01b0u tr\u01b0\u1edbc m\u1ecdi nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 \u0111\u1ecba v\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">\u0111i\u1ec7n th\u1ea7n<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Henrique Urbano: <em>Wiraqocha y Ayar<\/em> (1981)<\/li><li>Pierre Duviols: <em>La lutte contre les religions autochtones<\/em> (1971)<\/li><li>Therese Bouysse-Cassagne: <em>Lluvias y cenizas<\/em> (1988)<\/li><li>Cesar Itier: <em>Les Incas<\/em> (2008)<\/li><li>Pedro Sarmiento de Gamboa: <em>Historia indica<\/em> (1572)<\/li><li>Cristobal de Molina: <em>Relacion de las fabulas y ritos de los Incas<\/em> (1575)<\/li><li>John Janusek: <em>Ancient Tiwanaku<\/em> (2008)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-viracocha e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-viracocha\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-viracocha-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-viracocha-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft Andes, Viracocha \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 <em>\u0111\u1ea5ng thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5<\/em>, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c ng\u00f4i sao v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed v\u00e0 t\u1ea1o ra lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb nh\u1eefng v\u00f9ng n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a h\u1ed3 Titicaca; c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u0129 T\u00e2y Ban Nha Cieza de Le\u00f3n v\u00e0 Betanzos ghi ch\u00e9p l\u1ea1i <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">\u0111i\u1ec7n th\u1ea7n<\/span> n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: Viracocha Wiraqucha Tunupa Pachayachachiq Tiwanaku Staffgod Pacaritambo Raqchi Cacha.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-viracocha\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/anden-inka\/\">Andes \/ Inca<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-viracocha-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb y t\u1ebf hay t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Viracocha, th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 \u0111\u1ea5ng thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi Andes Viracocha (ti\u1ebfng Quechua: Wiraqucha) l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1ed1i cao c\u1ee7a v\u00f9ng Andes \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm c\u1ee7a Peru thu\u1ed9c T\u00e2y Ban Nha, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eeb h\u1ed3 Titicaca v\u00e0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2684,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Viracocha th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o Inca","_yoast_wpseo_title":"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o Inca v\u00e0 Th\u1ea7n Tho\u1ea1i","_yoast_wpseo_metadesc":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"1","wesen_kultur":"anden-inka","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-89501","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o Inca v\u00e0 Th\u1ea7n Tho\u1ea1i<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-03T00:40:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"30 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/\",\"name\":\"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o Inca v\u00e0 Th\u1ea7n Tho\u1ea1i\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:40:03+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:40:25+00:00\",\"description\":\"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Anden-inka-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:40:03+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:40:25+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/\"},\"wordCount\":5967,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/viracocha\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o Inca v\u00e0 Th\u1ea7n Tho\u1ea1i","description":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes","og_description":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-03T00:40:25+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"30 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes","datePublished":"2026-08-03T00:40:03+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:40:25+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/"},"wordCount":5967,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","inLanguage":"vi","description":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/","name":"Viracocha - Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o Inca v\u00e0 Th\u1ea7n Tho\u1ea1i","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","datePublished":"2026-08-03T00:40:03+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:40:25+00:00","description":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Anden-inka-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Viracocha &#8211; Th\u1ea7n S\u00e1ng T\u1ea1o V\u00f9ng Andes","datePublished":"2026-08-03T00:40:03+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:40:25+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/"},"wordCount":5967,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/viracocha\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","inLanguage":"vi","description":"Viracocha, v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a v\u00f9ng Andes, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao tr\u01b0\u1edbc Inti. Ph\u00e2n lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc k\u00e8m nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89501"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89507,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89501\/revisions\/89507"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}