{"id":89388,"date":"2026-08-03T00:33:09","date_gmt":"2026-08-03T00:33:09","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/erlik-khan-chua-te-dia-nguc-cua-nguoi-altai\/"},"modified":"2026-08-03T00:33:29","modified_gmt":"2026-08-03T00:33:29","slug":"erlik-khan","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/","title":{"rendered":"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"89388\" class=\"elementor elementor-89388 elementor-2636\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Erlik Khan, Ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Altai-Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>. \u00d4ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1i ch\u1ebft v\u00e0 b\u1ec7nh t\u1eadt, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1eb7t t\u1ed1i c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ef1c th\u1ec3 c\u00f3 h\u1ea1i trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Th\u1ef1c th\u1ec3 c\u00f3 h\u1ea1i<\/span><a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Siberia \/ Tengrism<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c.\">Th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-erlikkhan-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-erlikkhan-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-erlikkhan-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2855\" alt=\"Erlik Khan - D\u00e4monen aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp2-erlik-khan elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp2-erlik-khan\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp2-erlik-khan\" data-id=\"col-iwgcomp2-erlik-khan\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp2-erlik-khan elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp2-erlik-khan\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik Khan l\u00e0 th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c <strong>Altai-Siberia<\/strong> c\u1ee7a t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-erlik-khan elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-erlik-khan\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-erlik-khan\" data-id=\"col-iwgcomp-erlik-khan\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-erlik-khan elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-erlik-khan\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik Khan, <strong>th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Altai<\/strong>, cai tr\u1ecb ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi ng\u1ea7m trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> c\u1ee7a t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism-Shaman.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik Khan (c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Erlik, Erklik, Erlig, ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5: Erlig Khaan) thu\u1ed9c t\u1ea7ng l\u1edbp th\u1ea7n linh cao nh\u1ea5t trong \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n Nam Siberia. Trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Altai v\u00e0 Tuvan, \u00f4ng l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 c\u1ee7a c\u00f5i d\u01b0\u1edbi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c thu\u1ea7n t\u00fay, m\u00e0 l\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ecba c\u00f3 ranh gi\u1edbi r\u00f5 r\u00e0ng n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00e0 c\u00e1c linh h\u1ed3n c\u1ee7a d\u1ecbch b\u1ec7nh v\u00e0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i c\u01b0 tr\u00fa.<\/p><p>Trong c\u00e1c l\u1edbp h\u00ecnh th\u00e0nh mu\u1ed9n h\u01a1n, \u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt sa \u0111\u1ecda v\u00e0 \u0111\u1ed9c \u00e1c, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ee7 y\u1ebfu b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb s\u1ef1 pha tr\u1ed9n v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o trong th\u1ebf gi\u1edbi M\u00f4ng C\u1ed5 (Erlik Khan x\u1ea5p x\u1ec9 Yama) v\u00e0 s\u1ef1 d\u1ecb gi\u00e1o h\u00f3a b\u1edfi c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 19.<\/p><p>Trong <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrism Siberia<\/a>, Erlik c\u00f9ng <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t c\u1eb7p \u0111\u00f4i. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecb nguy\u00ean lu\u1eadn theo ngh\u0129a \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c ki\u1ec3u Manichaeism, m\u00e0 l\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 b\u1ed5 sung gi\u1eefa tr\u00ean v\u00e0 d\u01b0\u1edbi, h\u00e8 v\u00e0 \u0111\u00f4ng, sinh v\u00e0 t\u1eed. C\u00e1ch hi\u1ec3u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c A. V. Anokhin l\u00e0m r\u00f5 trong cu\u1ed1n <em>Materialien zum <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Schamanismus<\/span> der Altaier<\/em> (1924).<\/p><p>Th\u1ea3o lu\u1eadn khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc v\u1ec1 Erlik \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t phong ph\u00fa v\u00ec qua nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y r\u00f5 c\u00e1ch th\u1ee9c m\u00e0 c\u00e1c quan \u0111i\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i mang t\u00ednh truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f3p m\u00e9o m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o b\u1ea3n \u0111\u1ecba. \u0110i\u1ec1u m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Altai bi\u1ebft \u0111\u1ebfn l\u00e0 &#8220;Ch\u00faa t\u1ec3 c\u00f5i D\u01b0\u1edbi&#8221; \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch Ch\u00ednh th\u1ed1ng gi\u00e1o Nga v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o bi\u1ebfn th\u00e0nh &#8220;qu\u1ef7 d\u1eef&#8221;, m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh trong Nghi\u00ean c\u1ee9u T\u00f4n gi\u00e1o H\u1eadu Thu\u1ed9c \u0111\u1ecba.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 t\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00ean <em>Erlik<\/em> c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 v\u00e0 trong gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn v\u1edbi <em>er<\/em> (&#8220;ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng, anh h\u00f9ng&#8221;); m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1eabn gi\u1ea3i kh\u00e1c li\u00ean k\u1ebft t\u00ean n\u00e0y v\u1edbi m\u1ed9t g\u1ed1c t\u1eeb mang ngh\u0129a &#8220;d\u0169ng c\u1ea3m, m\u1ea1nh m\u1ebd, quy\u1ec1n l\u1ef1c&#8221;.<\/p><p>Trong ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5, t\u00ean n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh <em>Erlig Khaan<\/em>; trong l\u1edbp ph\u1ee7 Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u00f4ng h\u00f2a nh\u1eadp v\u1edbi Yama \/ Shinje c\u1ee7a \u1ea4n-T\u00e2y T\u1ea1ng. Walther Heissig \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t n\u00e0y trong <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970).<\/p><p>Ph\u1ee5 t\u1ed1 <em>Khan<\/em> trong t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb; trong c\u00e1c b\u00e0i h\u00e1t c\u1ee7a c\u00e1c shaman Altai, \u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Yer-Tine Khan<\/em>, t\u1ee9c &#8220;Vua c\u1ee7a v\u1ef1c th\u1eb3m \u0111\u1ea5t \u0111ai&#8221;. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng: trong b\u1ed1i c\u1ea3nh Siberia b\u1ea3n \u0111\u1ecba, Erlik kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 qu\u1ef7 d\u1eef theo ngh\u0129a Kit\u00f4 gi\u00e1o; tuy nhi\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o Kit\u00f4 gi\u00e1o th\u1ebf k\u1ef7 19 (Verbickij v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c) \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u00e1ch d\u1ecbch n\u00e0y, v\u00e0 gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u00e3 ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch thi\u1ebfu ph\u00ea ph\u00e1n.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc, \u0111i\u1ec3m th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 v\u1edbi <em>er-lig<\/em>, t\u1ee9c &#8220;ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng d\u0169ng m\u00e3nh&#8221;, v\u1ed1n \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng cho Erlik nh\u01b0 &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00e0n \u00d4ng V\u0129 \u0110\u1ea1i&#8221; \u1edf b\u00ean kia c\u00e1i ch\u1ebft. Theo c\u00e1ch \u0111\u1ecdc n\u00e0y, \u00f4ng \u00edt l\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3 c\u00f3 h\u1ea1i h\u01a1n m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t ch\u1ee9c n\u0103ng nh\u00e2n h\u1ecdc c\u1ea7n thi\u1ebft: c\u00e1i ch\u1ebft nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a t\u00ednh \u0111\u00e0n \u00f4ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f4 t\u1ea3 v\u00e0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng gi\u00e0 t\u00f3c \u0111en v\u1edbi nanh l\u1ee3n r\u1eebng, m\u00f3ng vu\u1ed1t s\u1eaft v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2y ch\u00f9y l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u1ed1t s\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi.<\/p><p>\u00d4ng c\u01b0\u1ee1i b\u00f2 \u0111\u1ef1c \u0111en ho\u1eb7c ng\u1ef1a \u0111en; cung \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a \u00f4ng n\u1eb1m b\u00ean b\u1edd m\u1ed9t con s\u00f4ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, n\u01a1i \u00f4ng c\u01b0 tr\u00fa c\u00f9ng ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi con trai v\u00e0 ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i. Tr\u1ed1ng shaman Altai th\u1ec3 hi\u1ec7n \u00f4ng \u1edf ph\u1ea7n ba d\u01b0\u1edbi c\u00f9ng, th\u01b0\u1eddng v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t k\u00fd hi\u1ec7u \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t \u00fd ni\u1ec7m ho\u1eb7c \u00fd ngh\u0129a.\" tabindex=\"0\">bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng<\/span> m\u1eb7t tr\u1eddi b\u1ecb \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c.<\/p><p>\u0110\u1eb7c \u0111i\u1ec3m bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n b\u1edfi Anokhin (1924) v\u00e0 N. Dyrenkova; sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c Mircea Eliade ti\u1ebfp nh\u1eadn trong <em>Le chamanisme<\/em>. L\u1edbp ph\u1ee7 Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f2n th\u00eam v\u00e0o cho \u00f4ng c\u00e1c thu\u1ed9c t\u00ednh c\u1ee7a Yama \u1ea4n-T\u00e2y T\u1ea1ng: s\u1eebng tr\u00e2u, d\u00e2y th\u00f2ng l\u1ecdng, g\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n chi\u1ebfu h\u00e0nh vi.<\/p><p>Trong c\u00e1c b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp c\u1ee7a B\u1ea3o t\u00e0ng Kunstkammer (St. Petersburg), nhi\u1ec1u b\u1ee9c tranh Erlik c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n, \u0111\u01b0\u1ee3c L. P. Potapov l\u1eadp danh m\u1ee5c trong t\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau chu\u1ea9n <em>Altaiskij schamanizm<\/em> (1991). Ch\u00fang cho th\u1ea5y s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd qua 200 n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed s\u01b0u t\u1eadp.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ea7n tho\u1ea1i s\u00e1ng th\u1ebf Altai k\u1ec3 r\u1eb1ng <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> mu\u1ed1n m\u00fac \u0111\u1ea5t t\u1eeb bi\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y v\u00e0 c\u1ea7u xin Erlik, l\u00fac n\u00e0y mang h\u00ecnh d\u1ea1ng chim, gi\u00fap \u0111\u1ee1.<\/p><p>Erlik l\u1eb7n xu\u1ed1ng, mang b\u00f9n l\u00ean, nh\u01b0ng gi\u1ea5u m\u1ed9t ph\u1ea7n trong mi\u1ec7ng; t\u1eeb ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u00f3 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, n\u00fai non v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 ch\u00ednh Erlik nh\u01b0 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng \u0111\u1ed9c l\u1eadp. V\u00ec ki\u00eau ng\u1ea1o, sau n\u00e0y \u00f4ng c\u1ed1 g\u1eafng ng\u1ed3i ngang h\u00e0ng v\u1edbi \u00dclgen, b\u1ecb \u0111\u00e0y v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 cai tr\u1ecb c\u00f5i th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean d\u01b0\u1edbi.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 hai m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1ch Erlik l\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u1ec7nh t\u1eadt b\u1eb1ng c\u00e1ch &#8220;\u0111\u1ecdc&#8221; x\u01b0\u01a1ng t\u1eeb c\u01a1 th\u1ec3 h\u1ecd. C\u00e1c shaman \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a nh\u1eefng chi\u1ebfc x\u01b0\u01a1ng n\u00e0y tr\u1edf l\u1ea1i, m\u1ed9t th\u1ea7n tho\u1ea1i \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t quy tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span> cho chuy\u1ebfn h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a shaman xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c v\u00e0 chi\u1ebfm v\u1ecb tr\u00ed nguy\u00ean m\u1eabu trong m\u00f4 h\u00ecnh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Shaman gi\u00e1o<\/span> c\u1ee7a Eliade.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 ba, \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u01a1n, k\u1ec3 v\u1ec1 vi\u1ec7c Erlik \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/tengri\/\">Tengri<\/a> v\u1ec1 linh h\u1ed3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t: ai \u0111\u00e3 s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p tr\u1edf l\u1ea1i c\u00f5i tr\u00ean; ai \u0111\u00e3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng x\u1ea5u th\u00ec \u1edf l\u1ea1i v\u1edbi Erlik. Bi\u1ebfn th\u1ec3 mang t\u00ednh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c n\u00e0y nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 h\u00ecnh th\u00e0nh mu\u1ed9n h\u01a1n (sau th\u1eddi k\u1ef3 Ph\u1eadt gi\u00e1o).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 v\u00e0 s\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Theo ngh\u0129a h\u1eb9p, kh\u00f4ng c\u00f3 &#8220;s\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng&#8221; Erlik, m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n c\u00e1ch c\u00f3 nghi th\u1ee9c. C\u00e1c shaman Altai ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1eefa <em>aq kam<\/em> (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> tr\u1eafng), ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00ean \u00dclgen, v\u00e0 <em>kara kam<\/em> (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> \u0111en), ng\u01b0\u1eddi \u0111i xu\u1ed1ng Erlik.<\/p><p>C\u1ea3 hai thi\u00ean ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 h\u1ee3p ph\u00e1p v\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft; m\u00f4 t\u1ea3 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a Anokhin l\u00e0m r\u00f5 r\u1eb1ng &#8220;\u0111en&#8221; \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;h\u01b0\u1edbng xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi&#8221; ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i &#8220;x\u1ea5u xa&#8221;.<\/p><p>Khi c\u00f3 d\u1ecbch b\u1ec7nh, khi c\u00f3 c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t ho\u1eb7c khi m\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> \u0111en \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u m\u1eddi. Trong bu\u1ed5i l\u1ec5, \u00f4ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t quy tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span> ti\u1ebfn v\u00e0o v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a Erlik, \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi \u00f4ng v\u00e0 \u0111\u01b0a &#8220;linh h\u1ed3n b\u1ecb mang \u0111i&#8221; tr\u1edf v\u1ec1. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"L\u1ec5 v\u1eadt d\u00e2ng l\u00ean th\u1ea7n linh \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n, c\u1ea7u xin ho\u1eb7c s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh.\" tabindex=\"0\">L\u1ec5 v\u1eadt<\/span> g\u1ed3m c\u1eebu \u0111en ho\u1eb7c ng\u1ef1a \u0111en; m\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t thay v\u00ec d\u00e2ng l\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi.<\/p><p>V\u1edbi th\u1eddi k\u1ef3 X\u00f4 Vi\u1ebft, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> n\u00e0y g\u1ea7n nh\u01b0 bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n; trong th\u1eddi k\u1ef3 ph\u1ee5c h\u01b0ng Altai t\u1eeb n\u0103m 1991, n\u00f3 tr\u1ea3i qua s\u1ef1 h\u1ed3i sinh th\u1eadn tr\u1ecdng, nh\u01b0ng \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn h\u01a1n so v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> \u00dclgen, v\u00ec Erlik trong nh\u1eadn th\u1ee9c hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecb g\u1eafn v\u1edbi &#8220;ph\u00f9 thu\u1eadt \u0111en&#8221;.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 theo khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc (kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft v\u1ec1 hi\u1ec7u qu\u1ea3): C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh apotropaic ch\u1ed1ng l\u1ea1i Erlik bao g\u1ed3m vi\u1ec7c treo d\u1ea3i len tr\u1eafng tr\u00ean x\u00e0 c\u1eeda, \u0111\u1eb7t c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng g\u1ed7 nh\u1ecf (&#8220;ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u Erlik&#8221;) nh\u01b0 l\u1ec5 v\u1eadt thay th\u1ebf mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng, ki\u00eang k\u1ef5 \u0111\u1ecdc to t\u00ean Erlik sau khi m\u1eb7t tr\u1eddi l\u1eb7n, v\u00e0 x\u00f4ng h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 b\u1eb1ng c\u00e2y b\u00e1ch x\u00f9.<\/p><p>M\u1ed9t s\u1ed1 quy t\u1eafc \u1ee9ng x\u1eed nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u0169ng mang t\u00ednh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o v\u1ec7, b\u00f9a h\u1ed9 m\u1ec7nh ho\u1eb7c v\u1eadt mang t\u00ednh apotropaic.\" tabindex=\"0\">apotropaic<\/span>: khi th\u0103m ng\u01b0\u1eddi b\u1ec7nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i m\u0169 v\u00e0o, v\u00ec Erlik &#8220;thu th\u1eadp \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi&#8221;; ng\u01b0\u1ee1ng c\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00f4i than g\u1ed7, v\u00ec m\u00e0u \u0111en b\u1ecb ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 ng\u0103n c\u1ea3n c\u00e1i \u0111en, m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eb1m can thi\u1ec7p v\u00e0o ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt th\u00f4ng qua c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.\" tabindex=\"0\">ph\u00e9p thu\u1eadt<\/span> giao c\u1ea3m theo ngh\u0129a c\u1ee7a James Frazer.<\/p><p>C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u trong khu\u00f4n kh\u1ed5 kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ea5m k\u1ef5 v\u00e0 thanh t\u1ea9y c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o Nam Siberia, v\u1ed1n ph\u00e2n t\u00e1ch c\u1ea5u tr\u00fac th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 tr\u1eadt t\u1ef1 kh\u1ecfi c\u00f5i th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean d\u01b0\u1edbi th\u00f4ng qua nhi\u1ec1u quy t\u1eafc chi ti\u1ebft. Roberte Hamayon \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc ch\u00fang trong <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990) nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a &#8220;kinh t\u1ebf h\u1ecdc th\u00e2n t\u1ed9c&#8221;, trong \u0111\u00f3 b\u1ec7nh t\u1eadt v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u01b0 nh\u1eefng s\u1ef1 ph\u00e1 v\u1ee1 tr\u1eadt t\u1ef1.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea5u tr\u00fac c\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh v\u1edbi: Yama trong \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o V\u1ec7 \u0110\u00e0 v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o; Hades trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Hy L\u1ea1p; Hel trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> B\u1eafc \u00c2u; Mictlantecuhtli trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">\u0111i\u1ec7n th\u1ea7n<\/span> Aztec; Osiris trong ch\u1ee9c n\u0103ng l\u00e0 quan t\u00f2a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft, \u00edt h\u01a1n l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n ch\u1ebft \u0111i. Trong ch\u00ednh Siberia c\u00f3 c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 <em>Yer-Khan<\/em>, \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a <em>Aiy Tojon<\/em> trong v\u0103n h\u00f3a ng\u01b0\u1eddi Yakut.<\/p><p>S\u1ef1 pha tr\u1ed9n c\u1ee7a Erlik theo Ph\u1eadt gi\u00e1o-T\u00e2y T\u1ea1ng th\u00e0nh Erlig Khaan = Yama l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1ee7a m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u ri\u00eang c\u1ee7a Walther Heissig (<em>Die Religionen der Mongolei<\/em>, 1970). \u1ede \u0111\u00e2y ta th\u1ea5y c\u00e1ch m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ecba ng\u1ee5c b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch h\u1ee3p v\u00e0o M\u1eadt t\u00f4ng v\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee7 th\u00eam c\u00e1c l\u1edbp thu\u1ed9c t\u00ednh ri\u00eang.<\/p><p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd v\u1ec1 m\u1eb7t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 quan s\u00e1t r\u1eb1ng h\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc ba t\u1ea7ng (Tr\u00ean, Gi\u1eefa, D\u01b0\u1edbi) \u0111\u1ec1u bi\u1ebft \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c v\u1eeba l\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1ng s\u1ee3 v\u1eeba l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o \u0111\u1ea3m tr\u1eadt t\u1ef1. Erlik v\u00ec v\u1eady kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ngo\u1ea1i l\u1ec7, m\u00e0 l\u00e0 v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh \u0111\u1ec3 h\u1ecdc h\u1ecfi.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"V\u0103n h\u00f3a d\u00e2n gian \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n bao g\u1ed3m c\u00e1c phong t\u1ee5c, c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u00e0 b\u00e0i h\u00e1t.\" tabindex=\"0\">v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n gian<\/span> Tuva v\u00e0 Altai hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, Erlik thi\u00ean v\u1ec1 vai tr\u00f2 nh\u00e2n v\u1eadt gieo r\u1eafc n\u1ed7i s\u1ee3 h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng th\u1edd ph\u1ee5ng; trong ti\u1ebfp nh\u1eadn \u0111\u1ea1i ch\u00fang (ti\u1ec3u thuy\u1ebft fantasy, tr\u00f2 ch\u01a1i tr\u1ef1c tuy\u1ebfn), \u00f4ng \u0111\u00f4i khi xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;\u0111\u1ed1i th\u1ee7 b\u00f3ng t\u1ed1i&#8221;. C\u00e1c tr\u00ecnh b\u00e0y khoa h\u1ecdc v\u1eefng ch\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf Andrei Znamenski, Roberte Hamayon v\u00e0 trong tuy\u1ec3n t\u1eadp ti\u1ebfng Nga <em>Mify narodov mira<\/em> (t\u1eadp 2, 1992).<\/p><p>M\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u quan tr\u1ecdng xoay quanh c\u00e2u h\u1ecfi: bao nhi\u00eau ph\u1ea7n trong h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Erlik &#8220;t\u1ed1i t\u0103m&#8221; ng\u00e0y nay c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c ti\u1ec1n H\u1ed3i gi\u00e1o\/ti\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o, v\u00e0 bao nhi\u00eau ph\u1ea7n h\u00ecnh th\u00e0nh do s\u1ef1 demonization c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o Kit\u00f4 gi\u00e1o trong th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 19. Verbickij v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o kh\u00e1c trong c\u00e1c t\u1eeb \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n d\u1ecbch &#8220;Erlik&#8221; l\u00e0 &#8220;qu\u1ef7 Satan&#8221;, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 n\u1ec1n khoa h\u1ecdc v\u1ec1 sau \u0111\u00e3 ti\u1ebfp nh\u1eadn kh\u00f4ng ph\u00ea ph\u00e1n trong m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i.<\/p><p><em>Shamanism and Western Imagination<\/em> c\u1ee7a Andrei Znamenski (Oxford 2007) \u0111\u00e3 t\u00e1i d\u1ef1ng to\u00e0n di\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed b\u00f3p m\u00e9o n\u00e0y v\u00e0 \u1ee7ng h\u1ed9 vi\u1ec7c ph\u1ee5c h\u1ed3i h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Erlik l\u1ecbch s\u1eed nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt tr\u1eadt t\u1ef1 mang t\u00ednh ambivalent, v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i c\u00e1c s\u01a1 \u0111\u1ed3 nh\u1ecb nguy\u00ean Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi c\u00f2n m\u1edf<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ba c\u00e2u h\u1ecfi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ec3 ng\u1ecf. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: H\u00ecnh th\u1ee9c ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a Erlik trong t\u00f4n gi\u00e1o proto-Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc khi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Kit\u00f4 gi\u00e1o l\u00e0 g\u00ec? T\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a Anokhin cho th\u1ea5y \u00f4ng c\u1ed5 x\u01b0a v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp h\u01a1n so v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Yama c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o g\u1ee3i \u00fd.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: \u1ede m\u1ee9c \u0111\u1ed9 n\u00e0o th\u00ec truy\u1ec1n th\u1ed1ng Erlik Altai li\u00ean t\u1ee5c v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng <em>abasy<\/em> Yakut, v\u00e0 gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng Erlig Khaan M\u00f4ng C\u1ed5? L. P. Potapov \u0111\u00e3 l\u1eadp lu\u1eadn cho m\u1ed9t gi\u1ea3 thuy\u1ebft ph\u00e2n t\u00e1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u1ea1i ti\u1ebfp nh\u1eadn.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Erlik \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec trong gi\u1edbi Neo-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Shaman gi\u00e1o<\/span> \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Tuvan v\u00e0 Altai, v\u1ed1n ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ed9t ph\u1ea7n ch\u1ed1ng l\u1ea1i, m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u00f9ng v\u1edbi d\u00f2ng ch\u00ednh Nga? Marjorie Mandelstam Balzer \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong nhi\u1ec1u b\u00e0i vi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e1c shaman hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng s\u1eed d\u1ee5ng Erlik \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p thay th\u1ebf b\u1ea3n \u0111\u1ecba cho bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc Ch\u00ednh th\u1ed1ng gi\u00e1o Nga th\u1ed1ng tr\u1ecb.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng Yama<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>S\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t c\u1ee7a Erlik v\u1edbi Yama c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5-T\u00e2y T\u1ea1ng. Walther Heissig \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) r\u1eb1ng qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, Erlik Altai \u0111\u00e3 h\u00f2a nh\u1eadp v\u1edbi Yama \/ Shinje \u1ea4n-T\u00e2y T\u1ea1ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 thay th\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n.<\/p><p>Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt hai l\u1edbp \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh, trong \u0111\u00f3 t\u00f9y theo b\u1ed1i c\u1ea3nh m\u00e0 l\u1edbp Altai ho\u1eb7c l\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec7n th\u1ef1c h\u00f3a.<\/p><p>S\u1ef1 ph\u00e2n l\u1edbp n\u00e0y l\u00e0 v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh cho &#8220;Nghi\u00ean c\u1ee9u D\u1ecbch thu\u1eadt&#8221; khoa h\u1ecdc: M\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n t\u1eeb truy\u1ec1n th\u1ed1ng n\u00e0y sang truy\u1ec1n th\u1ed1ng kh\u00e1c ch\u00ednh x\u00e1c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, nh\u1eefng d\u1ecbch chuy\u1ec3n ng\u1eef ngh\u0129a n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi, v\u00e0 nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c lai gh\u00e9p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0o xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb qu\u00e1 tr\u00ecnh d\u1ecbch thu\u1eadt?<\/p><p>M\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee5 th\u1ec3: Trong <em>Bardo-th\u00f6dr\u00f6l<\/em> c\u1ee7a T\u00e2y T\u1ea1ng (&#8220;S\u00e1ch Ch\u1ebft T\u00e2y T\u1ea1ng&#8221;), Yama xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m g\u01b0\u01a1ng, cho ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u1ea5y c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a h\u1ecd trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi. Quan ni\u1ec7m n\u00e0y v\u1eafng m\u1eb7t trong ph\u1ee9c h\u1ee3p Erlik Altai thu\u1ea7n t\u00fay b\u1ea3n \u0111\u1ecba, nh\u01b0ng hi\u1ec7n di\u1ec7n trong quan ni\u1ec7m Erlik M\u00f4ng C\u1ed5 mu\u1ed9n, m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a l\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi trung t\u00e2m v\u0103n h\u00f3a<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ai mu\u1ed1n nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ee9c h\u1ee3p Erlik trong to\u00e0n b\u1ed9 chi\u1ec1u r\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean trang t\u1ed5ng quan <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrism Siberia<\/a> c\u00e1c tham chi\u1ebfu ch\u00e9o quan tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt li\u00ean quan nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 c\u00f3 h\u1ea1i <em>abasy<\/em> c\u00f5i d\u01b0\u1edbi. Cu\u1ed1n <em>Materialien zum <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Schamanismus<\/span> der Altaier<\/em> (1924) c\u1ee7a A. V. Anokhin v\u1eabn l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u s\u01a1 c\u1ea5p quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t.<\/p><p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi l\u1edbp ph\u1ee7 Ph\u1eadt gi\u00e1o, <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) c\u1ee7a Walther Heissig v\u00e0 c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a Klaus Sagaster l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o chu\u1ea9n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c ph\u00ea ph\u00e1n c\u00e1c b\u00f3p m\u00e9o c\u1ee7a nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o, cu\u1ed1n <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (Oxford 2007) c\u1ee7a Andrei Znamenski l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m t\u1ed1t nh\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00f3.<\/p><p>T\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau chu\u1ea9n <em>Altaiskij schamanizm<\/em> (St. Petersburg 1991) c\u1ee7a L. P. Potapov cung c\u1ea5p t\u1ed5ng h\u1ee3p X\u00f4 Vi\u1ebft-Nga to\u00e0n di\u1ec7n nh\u1ea5t v\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecb b\u1ecf qua trong nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Erlik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o v\u1ec1 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlik thu\u1ed9c ph\u1ed5 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c m\u00e0 Mircea Eliade \u0111\u00e3 x\u1eed l\u00fd chi ti\u1ebft trong <em>Forgerons et alchimistes<\/em> (1956) v\u00e0 trong cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Shaman gi\u00e1o<\/span>. \u0110\u1eb7c tr\u01b0ng l\u00e0 s\u1ef1 m\u01a1 h\u1ed3: c\u00e1c th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho v\u00f9ng b\u00f3ng t\u1ed1i c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5, v\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb hi\u1ec3u sai n\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;x\u1ea5u xa&#8221;.<\/p><p>M\u1ed9t \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a Erlik l\u00e0 ch\u1ee9c n\u0103ng v\u1eeba l\u00e0 t\u00e1c nh\u00e2n g\u00e2y b\u1ec7nh v\u1eeba l\u00e0 t\u00e1c nh\u00e2n ch\u1eefa b\u1ec7nh. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Shaman<\/span> \u0111en \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi Erlik v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng linh h\u1ed3n \u0111\u00e3 m\u1ea5t, m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh kinh \u0111i\u1ec3n v\u1ec1 &#8220;\u0111\u00e0m ph\u00e1n shaman&#8221; m\u00e0 Roberte Hamayon \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1edbi m\u00f4 h\u00ecnh &#8220;xu\u1ea5t th\u1ea7n&#8221; c\u1ee7a Eliade.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t nh\u00e2n h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n t\u00e1ch shaman &#8220;tr\u1eafng&#8221; v\u00e0 &#8220;\u0111en&#8221; v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ecba ch\u1ec9 th\u1ea7n linh ri\u00eang bi\u1ec7t. C\u1ea5u tr\u00fac \u0111\u00f4i n\u00e0y ch\u1ec9 t\u00ecm th\u1ea5y r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 \u00edt truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Altai v\u00e0 Tuvan; v\u1ec1 m\u1eb7t l\u1ecbch s\u1eed n\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n mu\u1ed9n, c\u00f3 th\u1ec3 d\u01b0\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea3n \u00e1nh ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Khi l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u1ec1 Erlik, m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn n\u1ea3y sinh. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: C\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ed5 nh\u1ea5t l\u00e0 ghi ch\u00e9p c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o Kit\u00f4 gi\u00e1o (Verbickij, Chivalkov) t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t \u00f4ng m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u1edbi qu\u1ef7 d\u1eef Kit\u00f4 gi\u00e1o. Vi\u1ec7c l\u1ed9t b\u1ecf l\u1edbp truy\u1ec1n gi\u00e1o n\u00e0y \u0111\u00f2i h\u1ecfi ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn cao.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: S\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Yama c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 th\u00eam v\u00e0o c\u00e1c t\u1ea7ng \u00fd ngh\u0129a b\u1ed5 sung, kh\u00f4ng d\u1ec5 t\u00e1ch ra kh\u1ecfi l\u1edbp Erlik-nguy\u00ean th\u1ee7y Altai. M\u00f4 h\u00ecnh ph\u00e2n l\u1edbp c\u1ee7a Walther Heissig gi\u00fap \u00edch, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n c\u1ea7n th\u1ea3o lu\u1eadn.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Th\u1ef1c h\u00e0nh shaman \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i xung quanh Erlik b\u1ecb ph\u00e2n m\u1ea3nh sau th\u1eddi k\u1ef3 X\u00f4 Vi\u1ebft; nh\u1eefng g\u00ec ta quan s\u00e1t ng\u00e0y nay l\u00e0 s\u1ef1 t\u00e1i t\u1ea1o d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc, kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n. Andrei Znamenski \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u00e1nh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Erlik trong v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ea1i ch\u00fang \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ea1i ch\u00fang \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, Erlik c\u00f3 m\u1eb7t \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean. \u00d4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong nhi\u1ec1u ti\u1ec3u thuy\u1ebft fantasy Nga, trong c\u00e1c tr\u00f2 ch\u01a1i m\u00e1y t\u00ednh tr\u1ef1c tuy\u1ebfn (ch\u1eb3ng h\u1ea1n <em>Path of Exile<\/em>, <em>Smite<\/em>), trong l\u1eddi b\u00e0i h\u00e1t heavy metal v\u00e0 trong th\u1ebf gi\u1edbi manga v\u00e0 anime. S\u1ef1 ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00e0y th\u01b0\u1eddng b\u00f3p m\u00e9o h\u00ecnh \u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e1ng k\u1ec3, nh\u01b0ng l\u1ea1i bi\u1ebfn Erlik th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong v\u0103n h\u00f3a.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, s\u1ef1 ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00e0y m\u01a1 h\u1ed3: n\u00f3 gi\u1eef Erlik trong k\u00fd \u1ee9c v\u0103n h\u00f3a, nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0m t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng h\u00f3a \u00f4ng. Andrei Znamenski \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007) s\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng gi\u1eefa t\u00e1i t\u1ea1o khoa h\u1ecdc v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111o\u1ea1t \u0111\u1ea1i ch\u00fang.<\/p><p>Trong ch\u00ednh c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u1ed9ng h\u00f2a Altai v\u00e0 Tuvan, Erlik \u00edt hi\u1ec7n di\u1ec7n trong v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n gian h\u01a1n \u00dclgen hay Tengri; \u00f4ng v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i vi, \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 trong th\u1ef1c h\u00e0nh shaman nh\u01b0ng kh\u00f4ng trong \u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u00f4ng c\u1ed9ng c\u1ee7a v\u00f9ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27518a4a e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp27518a4a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp20374ec2 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp20374ec2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Erlik trong c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf Altai: \u0111\u1ea5ng \u0111\u1ed3ng s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng ho\u00e0n h\u1ea3o<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23d083fe e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp23d083fe\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fdabf2c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2fdabf2c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c n\u00f3i ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 \u1edf Altai, Erlik, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Erlik Khan<\/em> ho\u1eb7c <em>Erlik<\/em>, \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 m\u01a1 h\u1ed3 nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu.<\/p><p>Nhi\u1ec1u phi\u00ean b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20 ghi l\u1ea1i m\u00f4 t\u1ea3 r\u1eb1ng ban \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 c\u00f3 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>, \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111\u1ea5t t\u1eeb bi\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y v\u1edbi s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a Erlik.<\/p><p>Trong m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c k\u1ec3 chuy\u1ec7n ph\u1ed5 bi\u1ebfn, c\u1ea3 hai l\u1eb7n xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh d\u1ea1ng chim ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 m\u1ed9t sinh v\u1eadt l\u1eb7n xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u1ea5t t\u1eeb \u0111\u00e1y bi\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y. Erlik b\u00ed m\u1eadt gi\u1eef l\u1ea1i m\u1ed9t \u00edt \u0111\u1ea5t trong mi\u1ec7ng v\u1edbi \u00fd \u0111\u1ecbnh t\u1ea1o ra m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p><p>Khi th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o l\u00e0m \u0111\u1ea5t mang l\u00ean n\u1edf r\u1ed9ng, \u0111\u1ea5t \u1ea9n trong mi\u1ec7ng Erlik c\u0169ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u1edf r\u1ed9ng, bu\u1ed9c \u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1ed5 ra. T\u1eeb \u0111\u1ea5t b\u1ecb nh\u1ed5 ra \u0111\u00f3 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, c\u00e1c v\u00f9ng hoang vu v\u00e0 c\u1eb1n c\u1ed7i. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">M\u00f4-t\u00edp<\/span> n\u00e0y gi\u1ea3i th\u00edch v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ea7n tho\u1ea1i t\u1ea1i sao th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng ho\u00e0n h\u1ea3o.<\/p><p>C\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t lo\u1ea1i th\u1ea7n tho\u1ea1i s\u00e1ng th\u1ebf &#8220;th\u1ee3 l\u1eb7n \u0111\u1ea5t&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n b\u1ed1 r\u1ed9ng r\u00e3i, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u00ean to\u00e0n B\u1eafc \u00c1-\u00c2u v\u00e0 B\u1eafc M\u1ef9. \u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed m\u01a1 h\u1ed3 v\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Erlik: thay v\u00ec m\u1ed9t k\u1ebb ph\u00e1 h\u1ee7y thu\u1ea7n t\u00fay, th\u1ea7n tho\u1ea1i cho th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng \u0111\u1ed3ng s\u00e1ng t\u1ea1o m\u00e0 s\u1ef1 t\u1ef1 ti\u1ec7n v\u00e0 x\u1ea3o quy\u1ec7t v\u1eeba ho\u00e0n thi\u1ec7n v\u1eeba l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p><p>Khi \u0111\u00e1nh gi\u00e1 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y, c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng c\u00e1c ghi ch\u00e9p xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 m\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o Altai \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi c\u00e1c quan ni\u1ec7m Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o. M\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00ec v\u1eady \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi li\u1ec7u s\u1ef1 nh\u1ea5n m\u1ea1nh v\u00e0o m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng \u0111\u1ed3ng s\u00e1ng t\u1ea1o \u0111\u1ed1i ngh\u1ecbch c\u00f3 b\u1ecb t\u0103ng c\u01b0\u1eddng b\u1edfi nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nh\u01b0 v\u1eady hay kh\u00f4ng. C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2032381e e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2032381e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2549d4d3 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2549d4d3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c: v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a Erlik v\u00e0 h\u00e0nh tr\u00ecnh shaman xu\u1ed1ng c\u00f5i d\u01b0\u1edbi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2699d7d9 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2699d7d9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp215c60fe elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp215c60fe\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ngo\u00e0i c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf, Erlik trong t\u00f4n gi\u00e1o Altai v\u00e0 n\u00f3i chung l\u00e0 Siberia ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft. V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng u \u00e1m d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t, n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t \u0111i v\u00e0o.<\/p><p>Erlik c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a b\u1ec7nh t\u1eadt v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft; theo quan ni\u1ec7m Altai, ng\u01b0\u1eddi b\u1ec7nh n\u1eb7ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 b\u1ecb Erlik ho\u1eb7c c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0a sinh l\u1ef1c hay linh h\u1ed3n xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c.<\/p><p>M\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c th\u1ef1c h\u00e0nh shaman c\u1ee5 th\u1ec3 g\u1eafn v\u1edbi quan ni\u1ec7m n\u00e0y. Trong khi chuy\u1ebfn h\u00e0nh tr\u00ecnh l\u00ean tr\u1eddi \u0111\u1ebfn \u00dclgen l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u0103ng thi\u00ean, th\u00ec chuy\u1ebfn h\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111\u1ebfn Erlik l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u1ea1 gi\u1edbi.<\/p><p>Chuy\u00ean gia shaman m\u00f4 t\u1ea3 trong c\u00e1c b\u00e0i h\u00e1t nghi l\u1ec5 r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111i xu\u1ed1ng v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a Erlik, v\u01b0\u1ee3t qua c\u00e1c ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i v\u1eadt \u1edf \u0111\u00f3 v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t Erlik \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi \u00f4ng, ch\u1eb3ng h\u1ea1n \u0111\u1ec3 \u0111\u00f2i l\u1ea1i linh h\u1ed3n b\u1ecb b\u1eaft c\u00f3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u1ec7nh ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt.<\/p><p>Wilhelm Radloff \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 v\u1ec1 cu\u1ed9c h\u1ea1 gi\u1edbi nh\u01b0 v\u1eady, v\u00e0 ch\u00fang sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd nhi\u1ec1u trong nghi\u00ean c\u1ee9u Shaman gi\u00e1o so s\u00e1nh.<\/p><p>C\u1ea7n th\u1eadn tr\u1ecdng trong c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i. C\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p l\u00e0 nh\u1eefng bu\u1ed5i bi\u1ec3u di\u1ec5n c\u1ee5 th\u1ec3, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1eefng k\u1ecbch b\u1ea3n v\u01b0\u1ee3t th\u1eddi gian, v\u00e0 vi\u1ec7c kh\u00e1i qu\u00e1t h\u00f3a ch\u00fang th\u00e0nh m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh shaman xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, nh\u01b0 Mircea Eliade \u0111\u00e3 l\u00e0m, \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u00ea ph\u00e1n l\u00e0 qu\u00e1 gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c.<\/p><p>\u0110i\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh l\u00e0 Erlik trong th\u1ef1c h\u00e0nh Altai c\u00f2n l\u00e0 h\u01a1n nhi\u1ec1u so v\u1edbi m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n b\u1ecb s\u1ee3 h\u00e3i v\u00e0 n\u00e9 tr\u00e1nh: m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng m\u00e0 chuy\u00ean gia trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t chu\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 quy t\u1eafc, mang \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span> ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng tham gia \u0111\u00e0m ph\u00e1n. C\u00e1ch \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi Erlik v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i s\u1ef1 xua \u0111u\u1ed5i thu\u1ea7n t\u00fay; \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 giao ti\u1ebfp c\u00f3 quy t\u1eafc v\u00e0 \u0111\u1ea7y r\u1ee7i ro.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2907420d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2907420d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fc29be0 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2fc29be0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Erlik gi\u1eefa truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u00ean ngo\u00e0i: m\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp215c8e40 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp215c8e40\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27662833 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27662833\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>H\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Erlik l\u00e0 t\u00e2m \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a m\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u k\u00e9o d\u00e0i v\u1ec1 c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o N\u1ed9i \u00c1. Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 ch\u00ednh c\u00e1i t\u00ean: Erlik hay Erlik Khan v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi Yama c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Ph\u1eadt gi\u00e1o, v\u1ed1n \u0111i v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi quan M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng v\u1edbi t\u00ean Erlik Khan.<\/p><p>C\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1eb7t ra l\u00e0 li\u1ec7u h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Altai v\u1ed1n d\u0129 \u0111\u00e3 nh\u01b0 v\u1eady hay n\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb Ph\u1eadt gi\u00e1o bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i.<\/p><p>M\u1ed9t nh\u00e1nh th\u1ee9 hai c\u1ee7a cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nh\u1ecb nguy\u00ean lu\u1eadn.<\/p><p>S\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u1eadp gi\u1eefa \u00dclgen \u1edf tr\u00ean v\u00e0 Erlik \u1edf d\u01b0\u1edbi, gi\u1eefa s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 ph\u00e1 ho\u1ea1i, gi\u1eefa thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, khi\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o nh\u1ecb nguy\u00ean, ch\u1eb3ng h\u1ea1n c\u00e1c quan ni\u1ec7m Zoroastrian c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 lan t\u1ecfa qua c\u00e1c tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i Trung \u00c1, ho\u1eb7c s\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u1eadp Kit\u00f4 gi\u00e1o gi\u1eefa Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 qu\u1ef7 d\u1eef \u0111\u1ebfn c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ee9 m\u1ec7nh truy\u1ec1n gi\u00e1o Nga.<\/p><p>V\u00ec c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u ch\u1ec9 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 m\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c m\u1ed1i ti\u1ebfp x\u00fac n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb l\u00e2u, n\u00ean kho l\u01b0u tr\u1eef ban \u0111\u1ea7u g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u00f3c t\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ea9n tr\u1ecdng v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn r\u00fat ra k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng Erlik c\u00f3 l\u1ebd b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t quan ni\u1ec7m b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u1ec1 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, nh\u01b0ng quan ni\u1ec7m n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng kh\u00e1c bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u00e0 l\u00e0m s\u1eafc n\u00e9t \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t. Quan tr\u1ecdng l\u00e0 c\u1ea7n c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1ec1 m\u1ed9t hi\u1ec3u l\u1ea7m ph\u1ed5 bi\u1ebfn: Erlik kh\u00f4ng n\u00ean v\u1ed9i v\u00e0ng \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi qu\u1ef7 d\u1eef Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p><p>Trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n Altai, \u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebb x\u1ea5u xa tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi, m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c chuy\u00ean gia nghi l\u1ec5 c\u1ee7a h\u1ecd ph\u1ea3i t\u00ecm c\u00e1ch th\u1ecfa hi\u1ec7p. Vi\u1ec7c x\u1ebfp \u00f4ng l\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t t\u00ednh b\u1ed5 sung \u0111\u1ea7y c\u0103ng th\u1eb3ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. C\u00e1c ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn trong c\u00e1c <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a N\u1ed9i \u00c1<\/a> kh\u00e1c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>A. V. Anokhin: <em>Materialien zum <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Schamanismus<\/span> der Altaier<\/em> (1924)<\/li><li>Mircea Eliade: <em>Le chamanisme<\/em> (1951)<\/li><li>Walther Heissig: <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>L. P. Potapov: <em>Altaiskij schamanizm<\/em> (1991)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-erlikkhan e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-erlikkhan\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-erlikkhan-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-erlikkhan-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng <em>Altai-Siberia<\/em>, <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span><\/em> \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen; c\u00e1c b\u00e0i h\u00e1t shaman c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai-Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 v\u00e0 Buryat l\u01b0u truy\u1ec1n vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u00f4ng trong b\u1ec7nh t\u1eadt, c\u00e1i ch\u1ebft v\u00e0 d\u1eabn d\u1eaft linh h\u1ed3n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: Erlik Khan Erlig Khaan Altai \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Yama pha tr\u1ed9n Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-erlik-khan\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengrism<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-erlikkhan-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-erlikkhan-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb c\u1ee7a b\u00e1c s\u0129 ho\u1eb7c nh\u00e0 t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erlik Khan, Ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Altai-Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng \u00dclgen. \u00d4ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1i ch\u1ebft v\u00e0 b\u1ec7nh t\u1eadt, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1eb7t t\u1ed1i c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2855,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Erlik Khan th\u1ea7n \u0111\u1ecba ng\u1ee5c Altai","_yoast_wpseo_title":"Erlik Khan - Th\u1ea7n \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c Altai, Th\u1ea7n Tho\u1ea1i v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","_yoast_wpseo_metadesc":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"4","wesen_kultur":"sibirisch-tengrismus","wesen_klasse":"daemonen","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-89388","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Erlik Khan - Th\u1ea7n \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c Altai, Th\u1ea7n Tho\u1ea1i v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Erlik Khan - Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-03T00:33:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"34 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/\",\"name\":\"Erlik Khan - Th\u1ea7n \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c Altai, Th\u1ea7n Tho\u1ea1i v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:33:09+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:33:29+00:00\",\"description\":\"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"D\u00e4monen aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\",\"datePublished\":\"2026-08-03T00:33:09+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-03T00:33:29+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/\"},\"wordCount\":6786,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/erlik-khan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Erlik Khan - Th\u1ea7n \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c Altai, Th\u1ea7n Tho\u1ea1i v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","description":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Erlik Khan - Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","og_description":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-03T00:33:29+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"34 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","datePublished":"2026-08-03T00:33:09+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:33:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/"},"wordCount":6786,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","inLanguage":"vi","description":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/","name":"Erlik Khan - Th\u1ea7n \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c Altai, Th\u1ea7n Tho\u1ea1i v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","datePublished":"2026-08-03T00:33:09+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:33:29+00:00","description":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"D\u00e4monen aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Erlik Khan &#8211; Ch\u00faa T\u1ec3 \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","datePublished":"2026-08-03T00:33:09+00:00","dateModified":"2026-08-03T00:33:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/"},"wordCount":6786,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/erlik-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/daemonen_sibirisch-tengrismus_erlik-khan.webp","inLanguage":"vi","description":"Erlik Khan l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengrism Nam Siberia v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00dclgen. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89388"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89394,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89388\/revisions\/89394"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}