{"id":89109,"date":"2026-08-02T23:50:10","date_gmt":"2026-08-02T23:50:10","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/leviathan-2\/"},"modified":"2026-08-02T23:50:29","modified_gmt":"2026-08-02T23:50:29","slug":"leviathan","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/","title":{"rendered":"Leviathan"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"89109\" class=\"elementor elementor-89109 elementor-1021\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-10fdade e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"10fdade\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herohlft0 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"herohlft0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c3ceb64 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"c3ceb64\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-96ae5e1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"96ae5e1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Leviathan, th\u1ea7n linh trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e45238a elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e45238a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Leviathan l\u00e0 th\u1ea7n linh trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p><p>Con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3, h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew v\u00e0 Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p><p>Leviathan xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong Kinh Th\u00e1nh v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 r\u1ed3ng h\u1ed7n mang v\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klsbdg01 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"klsbdg01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klshtm01 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"klshtm01\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n \/ N\u1eef th\u1ea7n: Quy\u1ec1n n\u0103ng t\u1ed1i cao \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a trong \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a, v\u1edbi c\u00e1c ph\u1ea1m vi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m r\u00f5 r\u00e0ng bao g\u1ed3m s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u1ef1 nhi\u00ean, s\u1ed1 ph\u1eadn, chi\u1ebfn tranh, kh\u1ea3 n\u0103ng sinh s\u1ea3n. \u0110\u01b0\u1ee3c th\u1edd ph\u1ee5ng th\u00f4ng qua c\u00e1c nghi l\u1ec5, l\u1ec5 v\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ec1n th\u1edd.\">Th\u1ea7n<\/span><a href=\"\/vi\/christentum\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u1edbi c\u00e1c thi\u00ean th\u1ea7n, \u00e1c qu\u1ef7 v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 huy\u1ec1n b\u00ed.\">Kit\u00f4 gi\u00e1o<\/a><a href=\"\/vi\/anti-goetter\/\" class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"C\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng h\u1ed7n mang v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 v\u0169 tr\u1ee5, nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ed1i l\u1eadp trong thuy\u1ebft nh\u1ecb nguy\u00ean l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o.\">Ph\u1ea3n th\u1ea7n<\/a><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f74855 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"3f74855\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1c30362 elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"1c30362\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__1c30362\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herorght0 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"herorght0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-heroimg00 iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"heroimg00\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-1566\" alt=\"Leviathan - G\u00f6tter aus der Christentum-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-32917199 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"32917199\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-26e916cb e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"26e916cb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-253a40d4 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"253a40d4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1200c304 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1200c304\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Leviathan<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-11758e7f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"11758e7f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Leviathan (ti\u1ebfng Hebrew: <em>Liwjatan<\/em>) l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang c\u1ed5 x\u01b0a nh\u1ea5t c\u1ee7a C\u1eadn \u0110\u00f4ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf nh\u1eefng v\u1ecb tr\u00ed n\u1ed5i b\u1eadt trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc (Gi\u00f3p 40, 41; Tv 74; Is 27) v\u1eeba nh\u01b0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt nguy\u00ean th\u1ee7y \u0111\u00e1ng s\u1ee3 v\u1eeba nh\u01b0 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i c\u1ee7a th\u1ea7n linh.<\/p><p>Trong v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n, Leviathan tr\u1edf th\u00e0nh k\u1ebb th\u00f9 c\u00e1nh chung; trong th\u1ea7n h\u1ecdc qu\u1ef7 h\u1ecdc Kit\u00f4 gi\u00e1o, Leviathan v\u01b0\u01a1n l\u00ean trong h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u1ea5p b\u1eadc c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i \u00e1c qu\u1ef7, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1ef1c th\u1ec3 t\u00e2m linh \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 h\u1ea1i ho\u1eb7c m\u01a1 h\u1ed3.\" tabindex=\"0\">\u00e1c qu\u1ef7<\/span> c\u1ee7a s\u1ef1 \u0111\u1ed1 k\u1ef5 ho\u1eb7c ch\u00faa t\u1ec3 c\u1ee7a v\u1ef1c th\u1eb3m.<\/p><p><span data-nosnippet>V\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea5u tr\u00fac, Leviathan thu\u1ed9c gia \u0111\u00ecnh c\u00e1c r\u1eafn h\u1ed7n mang c\u1ee7a C\u1eadn \u0110\u00f4ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i: Ti\u0101mat, Yamm (Ugarit), <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/apophis\/\">Apophis<\/a>, Vrtra, r\u1eafn Midgard trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Germanic. M\u00f4-t\u00edp c\u01a1 b\u1ea3n &#8211; thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 th\u00f4ng qua vi\u1ec7c chinh ph\u1ee5c qu\u00e1i th\u00fa nguy\u00ean th\u1ee7y &#8211; ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u1ea4n-\u00c2u v\u00e0 Semit. Thomas Hobbes s\u1eed d\u1ee5ng Leviathan nh\u01b0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t k\u00fd hi\u1ec7u \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t \u00fd ni\u1ec7m ho\u1eb7c \u00fd ngh\u0129a.\" tabindex=\"0\">bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng<\/span> quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc (1651); h\u00ecnh \u1ea3nh h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i bi\u1ebfn Leviathan th\u00e0nh bi\u1ec3u tr\u01b0ng c\u1ee7a s\u1ee9c m\u1ea1nh tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i.<\/span><\/p><div><p><strong>Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit nh\u01b0 ti\u1ec1n th\u00e2n<\/strong><\/p><p>Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1ea5t v\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng r\u1eafn h\u1ed7n mang C\u1eadn \u0110\u00f4ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i x\u00e9t t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o. B\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ed5 nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1eeb ti\u1ebfng Ugarit <em>Lotan<\/em> (trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n KTU 1.5 v\u00e0 1.83 c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i kho\u1ea3ng n\u0103m 1400 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean), trong \u0111\u00f3 qu\u00e1i th\u00fa bi\u1ec3n b\u1ea3y \u0111\u1ea7u Lotan b\u1ecb th\u1ea7n b\u00e3o Baal \u0111\u00e1nh b\u1ea1i.<\/p><p>Nguy\u00ean m\u1eabu n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> Tiamat c\u1ee7a Mesopotamia (Enuma Elish); c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c truy\u1ec1n th\u1ed1ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u C\u1eadn \u0110\u00f4ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i (<em>Chaoskampf<\/em>), v\u1ed1n l\u00e0 khu\u00f4n m\u1eabu cho truy\u1ec1n th\u1ed1ng Liwjatan c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o.<\/p><p><span data-nosnippet>Nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt (John Day, <em>God&#8217;s Conflict with the Dragon and the Sea<\/em>, 1985; Mark S. Smith, <em>The Origins of Biblical Monotheism<\/em>, 2001) \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf chi ti\u1ebft c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 truy\u1ec1n b\u00e1 h\u1ecdc n\u00e0y.<\/span><\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-159dcf9a e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"159dcf9a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-48cee66f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"48cee66f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u1ed5ng quan ng\u1eafn g\u1ecdn: Leviathan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f50d82c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3f50d82c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Lo\u1ea1i:<\/strong> Sinh v\u1eadt bi\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y, h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang, \u0111\u1ea1i \u00e1c qu\u1ef7 c\u1ee7a \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<br>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c: Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit, Liwjatan trong ti\u1ebfng Hebrew<br>V\u0103n b\u1ea3n: Gi\u00f3p 40, 41; Tv 74; Is 27; Kh 13; Henoch; Grimoires<br>Th\u1eddi k\u1ef3: T\u1eeb cu\u1ed1i th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u1ea1i<br>Ch\u1ee9c n\u0103ng: Hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a h\u1ed7n mang, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> c\u00e1nh chung t\u1eadn th\u1ebf<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klaerung1777529077 e-con-boxed e-flex e-con e-parent\" data-id=\"klaerung1777529077\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klar1777529077 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"klar1777529077\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n<p><span data-nosnippet><em><strong>Ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi Satan:<\/strong> Kh\u00e1c v\u1edbi <a href=\"\/vi\/satan\/\">Satan<\/a>, k\u1ebb th\u00f9 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i-Kit\u00f4 gi\u00e1o, Leviathan kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t <strong>bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng qu\u00e1i th\u00fa v\u0169 tr\u1ee5<\/strong>, con qu\u00e1i th\u00fa bi\u1ec3n trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n s\u00e1ch Gi\u00f3p, v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng nh\u01b0 h\u00ecnh \u1ea3nh cho h\u1ed7n mang kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec1m ch\u1ebf trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n h\u1ecdc<\/span> v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc ch\u00ednh tr\u1ecb (Hobbes 1651).<\/em><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-18613602 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"18613602\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-262b8a9f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"262b8a9f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-46dcb7d e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"46dcb7d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-61d3ab3 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"61d3ab3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-117c166 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"117c166\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-73997a0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"73997a0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>B\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Ugarit (thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 2 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean) v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi <em>Lotan<\/em>. \u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc t\u1ea1i Gi\u00f3p 40, 41. T\u00e1i ch\u1ebf theo h\u01b0\u1edbng kh\u1ea3i huy\u1ec1n trong th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ec1n th\u1edd Th\u1ee9 hai (Henoch). Ti\u1ebfp nh\u1eadn trong Kit\u00f4 gi\u00e1o qua s\u00e1ch Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n c\u1ee7a c\u00e1c Gi\u00e1o ph\u1ee5 (th\u1ebf k\u1ef7 2-8), v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 Augustinus, Hieronymus, Origenes, Chrysostomos.\">Gi\u00e1o ph\u1ee5 h\u1ecdc<\/span>. C\u00e1c Grimoire v\u00e0 Hobbes trong th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d47b156 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"d47b156\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ff38c2b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"ff38c2b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea1m vi ph\u00e2n b\u1ed1<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4e49fcc elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4e49fcc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb v\u00f9ng Syria-Canaan c\u1ed5 \u0111\u1ea1i (Ugarit) v\u00e0o Israel th\u1eddi Kinh Th\u00e1nh; t\u1eeb \u0111\u00f3 lan r\u1ed9ng ra to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi Kit\u00f4 gi\u00e1o, v\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n m\u1ea1nh m\u1ebd trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc v\u1ec1 n\u1ed9i dung h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang.\" tabindex=\"0\">nghi\u00ean c\u1ee9u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/span> (mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c) v\u00e0 v\u0103n h\u1ecdc (Hobbes, Moby Dick).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-db03c39 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"db03c39\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-229a87b e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"229a87b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1f471fc elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1f471fc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ecnh tr\u1ea1ng ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36b1201 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"36b1201\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Ugarit (KTU 1.5); Gi\u00f3p 40, 41; Tv 74, Tv 104; Is 27,1; 1 Henoch 60; Kh 12, 13; Grimoires (Dictionnaire Infernal); Hobbes; ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3ae0637c e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3ae0637c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-31d07739 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"31d07739\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b7642947 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"b7642947\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a086266 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a086266\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Ti\u1ebfng Hebrew:<\/strong> <em>Liwjatan<\/em>, &#8220;k\u1ebb u\u1ed1n kh\u00fac&#8221;, &#8220;k\u1ebb xo\u1eafn v\u1eb7n&#8221;.<br>Ti\u1ebfng Ugarit: <em>Lotan<\/em>, c\u00f3 t\u00ednh li\u00ean t\u1ee5c v\u1ec1 t\u1eeb nguy\u00ean v\u00e0 m\u00f4-t\u00edp tr\u1ef1c ti\u1ebfp.<br>Ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p (LXX): <em>drak\u014dn<\/em>.<br>Ti\u1ebfng Latinh (Vulgata): <em>Leviathan<\/em>.<\/p><p>M\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 v\u1ec1 m\u00f4-t\u00edp v\u1edbi Ti\u0101mat, Apophis v\u00e0 Vrtra kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn; v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef, Leviathan v\u00e0 Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit n\u1eb1m tr\u00ean c\u00f9ng m\u1ed9t d\u00f2ng ph\u00e1t tri\u1ec3n tr\u1ef1c ti\u1ebfp. Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kabbalah, Leviathan \u0111\u00f4i khi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung theo gi\u1edbi t\u00ednh n\u1eef (nh\u01b0 v\u1ee3 c\u1ee7a &#8220;Leviathan \u00c1c&#8221;) ho\u1eb7c theo c\u1eb7p \u0111\u00f4i (hai Leviathan).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-709a44a8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"709a44a8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2f585873 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2f585873\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u0110\u1eb7c t\u00ednh<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-70621c12 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"70621c12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4296eb49 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4296eb49\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Di\u1ec7n m\u1ea1o<\/strong><\/p><p>R\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 ho\u1eb7c qu\u00e1i th\u00fa bi\u1ec3n c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng r\u1ed3ng. Gi\u00f3p 40, 41 m\u00f4 t\u1ea3 Leviathan v\u1edbi mi\u1ec7ng phun l\u1eeda, gi\u00e1p v\u1ea3y, s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00f4 \u0111\u1ecbch. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc v\u1ec1 n\u1ed9i dung h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang.\" tabindex=\"0\">Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/span> th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i: r\u1ed3ng, Leviathan nh\u01b0 mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c nu\u1ed1t ch\u1eedng nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb \u0111\u1ecda \u0111\u00e0y.<\/p><p><strong>H\u00e0nh vi<\/strong><\/p><p>Trong s\u00e1ch Gi\u00f3p, Leviathan l\u00e0 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho s\u1ef1 v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i c\u1ee7a th\u1ea7n linh. Trong Is 27,1, Leviathan l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa s\u1ebd ti\u00eau di\u1ec7t b\u1eb1ng g\u01b0\u01a1m v\u00e0o ng\u00e0y t\u1eadn th\u1ebf. Trong s\u00e1ch Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n, Leviathan l\u00e0 con r\u1ed3ng kh\u1ea3i huy\u1ec1n t\u1eeb bi\u1ec3n n\u1ed5i l\u00ean.<\/p><p><strong>Ph\u1ea1m vi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng<\/strong><\/p><p>Bi\u1ec3n c\u1ea3, v\u1ef1c th\u1eb3m, c\u00e1i h\u1ed7n lo\u1ea1n. Trong di\u1ec5n gi\u1ea3i c\u00e1nh chung l\u00e0 th\u1eddi t\u1eadn th\u1ebf; trong bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc \u0111\u1ecba ng\u1ee5c th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i l\u00e0 ch\u00ednh \u0111\u1ecba ng\u1ee5c.<\/p><p><strong>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/strong><\/p><p>G\u1ed1c r\u1ec5 Ugarit trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> Lotan, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t trong b\u1ed1i c\u1ea3nh cu\u1ed9c chi\u1ebfn h\u1ed7n mang c\u1ee7a th\u1ea7n Baal ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ee9c m\u1ea1nh bi\u1ec3n c\u1ea3 Yamm. Trong Kinh Th\u00e1nh v\u1eeba l\u00e0 kho\u1ea3nh kh\u1eafc s\u00e1ng t\u1ea1o (thu\u1ea7n ph\u1ee5c) v\u1eeba l\u00e0 c\u00e1nh chung (h\u1ee7y di\u1ec7t).<\/p><div><p><strong>Gi\u00f3p 40, 41 l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u chi ti\u1ebft nh\u1ea5t<\/strong><\/p><p>B\u1ea3n m\u00f4 t\u1ea3 Leviathan chi ti\u1ebft nh\u1ea5t trong Kinh Th\u00e1nh n\u1eb1m trong s\u00e1ch Gi\u00f3p ch\u01b0\u01a1ng 41 (trong m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e1ch \u0111\u00e1nh s\u1ed1 l\u00e0 40,25 \u0111\u1ebfn 41,26): m\u1ed9t b\u1ee9c ch\u00e2n dung 34 c\u00e2u chi ti\u1ebft v\u1ec1 sinh v\u1eadt v\u1edbi v\u1ea3y, h\u01a1i th\u1edf l\u1eeda, mi\u1ec7ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u00e0 t\u00ednh b\u1ea5t kh\u1ea3 chi\u1ebfn b\u1ea1i.<\/p><p>B\u1ed1i c\u1ea3nh th\u1ea7n h\u1ecdc l\u00e0 l\u1eddi \u0111\u00e1p c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa v\u1edbi Gi\u00f3p t\u1eeb trong c\u01a1n b\u00e3o (Gi\u00f3p 38-41), trong \u0111\u00f3 Thi\u00ean Ch\u00faa ch\u1ee9ng minh ch\u1ee7 quy\u1ec1n v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a m\u00ecnh ngay c\u1ea3 tr\u00ean c\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng h\u1ed7n mang. Leviathan xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f9ng v\u1edbi Behemot nh\u01b0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng k\u00e9p cho th\u1ea5y t\u1ea1o v\u1eadt ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng quy\u1ec1n n\u0103ng v\u01b0\u1ee3t ngo\u00e0i t\u1ea7m ki\u1ec3m so\u00e1t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng v\u1eabn thu\u1ea7n ph\u1ee5c th\u1ea7n linh.<\/p><p>Th\u00e1nh v\u1ecbnh 74,14 \u00e1m ch\u1ec9 ti\u1ec1n s\u1eed v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc (&#8220;Ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u1eadp n\u00e1t nh\u1eefng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Leviathan&#8221;); Th\u00e1nh v\u1ecbnh 104,26 mang s\u1eafc th\u00e1i nh\u1eb9 nh\u00e0ng h\u01a1n, g\u1ea7n nh\u01b0 vui t\u01b0\u01a1i (&#8220;Leviathan m\u00e0 Ng\u00e0i \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra \u0111\u1ec3 vui \u0111\u00f9a trong \u0111\u00f3&#8221;). Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i rabbi (<span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"T\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o rabbi, c\u00f3 hai b\u1ea3n Babylon v\u00e0 Jerusalem; bao g\u1ed3m Mishnah v\u00e0 Gemara.\">Talmud<\/span> Bavli Bava Batra 75a) k\u1ec3 v\u1ec1 b\u1eefa ti\u1ec7c c\u00e1nh chung c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng ch\u00ednh, trong \u0111\u00f3 th\u1ecbt Leviathan \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m th\u1ee9c \u0103n.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-44e71476 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"44e71476\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3c1fc3f0 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3c1fc3f0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u00f4ng tin c\u01a1 b\u1ea3n: Leviathan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-84f33b8e e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"84f33b8e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-hqkdc67p elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"hqkdc67p\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nh\u1eefng kh\u00eda c\u1ea1nh quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a Leviathan trong m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn t\u1ed5ng qu\u00e1t.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c5 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c1 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-qh9oavvu iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"qh9oavvu\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-awzx8k2k elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"awzx8k2k\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a Leviathan<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-x6rowhv0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"x6rowhv0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit, Liwjatan trong ti\u1ebfng Hebrew. Trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc v\u1eeba l\u00e0 sinh v\u1eadt b\u1ecb thu\u1ea7n ph\u1ee5c trong bu\u1ed5i s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1eeba l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u00e1nh chung.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8e3o4kxs iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"8e3o4kxs\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-08rkdgov elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"08rkdgov\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u0110\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-uwjelx8s elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"uwjelx8s\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda v\u0169 tr\u1ee5; trong ti\u1ebfp nh\u1eadn th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i: nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb \u0111\u1ecda \u0111\u00e0y (mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c). V\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1: con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc ranh gi\u1edbi c\u1ee7a nh\u1eefng g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-jm2n74ec iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"jm2n74ec\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8vufse4c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"8vufse4c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngo\u1ea1i h\u00ecnh<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-mwb9u015 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"mwb9u015\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>R\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3, mi\u1ec7ng phun l\u1eeda, gi\u00e1p v\u1ea3y. Th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i: mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c nu\u1ed1t ch\u1eedng c\u00e1c linh h\u1ed3n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c2 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37ss2yr6 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"37ss2yr6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3v0wp3wx elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3v0wp3wx\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea1m vi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-w3247g2m elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"w3247g2m\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a h\u1ed7n mang, \u0111e d\u1ecda tr\u1eadt t\u1ef1, b\u1ecb chinh ph\u1ee5c v\u00e0o th\u1eddi c\u00e1nh chung. Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Grimoire: <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1ef1c th\u1ec3 t\u00e2m linh \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 h\u1ea1i ho\u1eb7c m\u01a1 h\u1ed3.\" tabindex=\"0\">\u00e1c qu\u1ef7<\/span> c\u1ee7a s\u1ef1 \u0111\u1ed1 k\u1ef5.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0qpjal9w iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"0qpjal9w\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6ndoih0o elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6ndoih0o\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1ch ph\u00f2ng th\u1ee7 ch\u1ed1ng Leviathan<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6684tyh9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"6684tyh9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch ph\u00f2ng th\u1ee7 trong \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng. V\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ea7n h\u1ecdc: tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o Thi\u00ean Ch\u00faa nh\u01b0 \u0111\u1ea5ng chinh ph\u1ee5c. Trong v\u0103n h\u1ecdc Kabbalah v\u00e0 Grimoire: c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c tr\u00f3i bu\u1ed9c c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3lfi7x32 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"3lfi7x32\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0kg99ga1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0kg99ga1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Leviathan<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-n0fum6kp elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"n0fum6kp\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ti\u0101mat (Mesopotamia), <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/apophis\/\">Apophis<\/a> (Ai C\u1eadp), Vrtra (V\u1ec7-\u0111\u00e0), r\u1eafn Midgard, r\u1ed3ng trong s\u00e1ch Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7533bc7a e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"7533bc7a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2447d18d elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2447d18d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ch\u1ee9c n\u0103ng trong nghi l\u1ec5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d5d0260c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"d5d0260c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-341be2ac elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"341be2ac\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Ph\u1ee5ng v\u1ee5<\/strong><\/p><p>Trong truy\u1ec7n k\u1ec3 Do Th\u00e1i v\u1ec1 b\u1eefa ti\u1ec7c c\u00e1nh chung, Leviathan \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m th\u1ee9c \u0103n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng ch\u00ednh (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o rabbi v\u1edbi s\u1ef1 di\u1ec5n gi\u1ea3i truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">Talmud<\/span>, Baba Batra 74b, 75a). Trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh, bao g\u1ed3m c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n, b\u00e0i th\u00e1nh ca v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh nghi l\u1ec5.\">ph\u1ee5ng v\u1ee5<\/span> Kit\u00f4 gi\u00e1o kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 tr\u1ef1c ti\u1ebfp; tuy nhi\u00ean <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc v\u1ec1 n\u1ed9i dung h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang.\" tabindex=\"0\">bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/span> r\u1ed3ng trong ph\u1ee5ng v\u1ee5 l\u1ec5 Ph\u1ee5c sinh v\u1eabn c\u00f2n vang v\u1ecdng.<\/p><p><strong>Ph\u00f9 ch\u00fa<\/strong><\/p><p>C\u00e1c Grimoire (Pseudomonarchia Daemonum, Dictionnaire Infernal) li\u1ec7t k\u00ea Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t trong c\u00e1c \u0111\u1ea1i \u00e1c qu\u1ef7 v\u1edbi \u1ea5n v\u00e0 c\u1ea5p b\u1eadc. Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kabbalah, Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a <em>Sitra Achra<\/em>.<\/p><p><strong>Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng<\/strong><\/p><p>L\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang, Leviathan l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1edbi tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ea7n th\u00e1nh; l\u00e0 mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, Leviathan l\u00e0 \u0111i\u1ec3m c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc trong c\u00e1c tranh v\u1ebd c\u00e1nh chung th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i. Theo Hobbes, Leviathan l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 ch\u1ee7 quy\u1ec1n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a584676 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"5a584676\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6d0757bf elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6d0757bf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng song song v\u00e0 di s\u1ea3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-60563f68 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"60563f68\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a93fdd6 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5a93fdd6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>C\u1eadn \u0110\u00f4ng:<\/strong> Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit, Ti\u0101mat c\u1ee7a Babylon &#8211; c\u00f9ng m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh m\u00f4-t\u00edp. M\u1eabu h\u00ecnh c\u01a1 b\u1ea3n: s\u00e1ng t\u1ea1o th\u00f4ng qua vi\u1ec7c chinh ph\u1ee5c s\u1ee9c m\u1ea1nh bi\u1ec3n c\u1ea3 nguy\u00ean th\u1ee7y.<\/p><p><strong>C\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u1ea4n-\u00c2u:<\/strong> Vrtra trong Rigveda, r\u1eafn Midgard, r\u1ed3ng trong truy\u1ec7n anh h\u00f9ng Hy L\u1ea1p. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 v\u1ec1 c\u00e1i nguy\u00ean th\u1ee7y ph\u1ea3i b\u1ecb th\u1ea7n anh h\u00f9ng chinh ph\u1ee5c.<\/p><p><strong>Ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/strong><\/p><p><em>Leviathan<\/em> c\u1ee7a Hobbes nh\u01b0 \u1ea9n d\u1ee5 ch\u00ednh tr\u1ecb v\u1ec1 quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Melville tr\u00edch d\u1eabn Leviathan trong Moby-Dick. Hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i: phim \u1ea3nh, v\u0103n h\u1ecdc, ng\u00f4n ng\u1eef ch\u00ednh tr\u1ecb (nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc gi\u00e1m s\u00e1t = &#8220;Leviathan&#8221;).<\/p><div><p><strong>Ti\u1ebfp nh\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 c\u1eadn \u0111\u1ea1i<\/strong><\/p><p><span data-nosnippet>Thomas Hobbes n\u0103m 1651 v\u1edbi t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh tr\u1ecb ch\u00ednh y\u1ebfu <em>Leviathan, or The Matter, Forme and Power of a Common-wealth Ecclesiasticall and Civill<\/em> \u0111\u00e3 bi\u1ebfn h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y th\u00e0nh ng\u1ee5 ng\u00f4n v\u1ec1 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i: &#8220;Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf tr\u1ea7n th\u1ebf&#8221; Leviathan l\u00e0 \u0111\u1ea5ng c\u00f3 ch\u1ee7 quy\u1ec1n, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra th\u00f4ng qua kh\u1ebf \u01b0\u1edbc t\u1eeb tr\u1ea1ng th\u00e1i t\u1ef1 nhi\u00ean (<em>bellum omnium contra omnes<\/em>) v\u00e0 cai tr\u1ecb t\u00ednh m\u1ea1ng v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a c\u00f4ng d\u00e2n.<\/span><\/p><p>S\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y c\u1ee7a Hobbes th\u1eadt \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o: n\u00f3 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1edbi quy\u1ec1n n\u0103ng h\u1ed7n mang, vi\u1ec7c thu\u1ea7n ph\u1ee5c h\u1ed7n mang trong Kinh Th\u00e1nh ch\u00ednh l\u00e0 th\u1ee9 trao cho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p><p><span data-nosnippet>Trong ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (Carl Schmitt, <em>Der Leviathan in der Staatslehre des Thomas Hobbes<\/em>, 1938) v\u00e0 trong c\u00e1c cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 ch\u1ee7 quy\u1ec1n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, Leviathan v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt tham chi\u1ebfu trung t\u00e2m.<\/span><\/p><p><span data-nosnippet>Ti\u1ebfp nh\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb n\u00e0y di\u1ec5n ra song song v\u1edbi ti\u1ebfp nh\u1eadn th\u1ea7n h\u1ecdc-qu\u1ef7 h\u1ecdc, trong \u0111\u00f3 Leviathan trong h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e2n c\u1ea5p \u0111\u1ecba ng\u1ee5c th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i (Peter Binsfeld, <em>De confessionibus maleficarum<\/em>, 1589) \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t k\u00ea l\u00e0 m\u1ed9t trong b\u1ea3y ch\u00faa t\u1ec3 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, ph\u1ee5 tr\u00e1ch t\u1ed9i tr\u1ecdng <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o, h\u1ecdc thuy\u1ebft l\u1ec7ch kh\u1ecfi l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng ch\u00ednh th\u1ed1ng; trong th\u1eddi C\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u00e0 Trung \u0111\u1ea1i b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t.\">d\u1ecb gi\u00e1o<\/span>.<\/span><\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp0fa89a2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp0fa89a2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp45b6119 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp45b6119\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Leviathan trong s\u00e1ch Gi\u00f3p: L\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa t\u1eeb trong c\u01a1n b\u00e3o<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp5b95145 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cp5b95145\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp1068a65 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp1068a65\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>B\u1ea3n m\u00f4 t\u1ea3 Leviathan chi ti\u1ebft nh\u1ea5t trong Kinh Th\u00e1nh Hebrew n\u1eb1m trong s\u00e1ch Gi\u00f3p, ch\u01b0\u01a1ng 41. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n trong nh\u1eefng l\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa ph\u00e1n t\u1eeb trong c\u01a1n b\u00e3o \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i nh\u1eefng l\u1eddi than th\u1edf c\u1ee7a Gi\u00f3p.<\/p><p>Thi\u00ean Ch\u00faa m\u00f4 t\u1ea3 con qu\u00e1i th\u00fa qua m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e2u h\u1ecfi d\u00e0i, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u d\u1eabn \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng kh\u00f4ng m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi Leviathan. Kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 m\u00f3c d\u00e2y qua l\u1ed7 m\u0169i n\u00f3, b\u1ecbt mi\u1ec7ng n\u00f3 b\u1eb1ng d\u00e2y c\u01b0\u01a1ng, hay \u0111\u00e2m th\u1ee7ng da n\u00f3 b\u1eb1ng gi\u00e1o.<\/p><p>B\u1ea3n m\u00f4 t\u1ea3 c\u1ee5 th\u1ec3 v\u00e0 gi\u00e0u h\u00ecnh \u1ea3nh. Leviathan c\u00f3 nh\u1eefng chi\u1ebfc v\u1ea3y kh\u00f4ng th\u1ec3 xuy\u00ean th\u1ee7ng, x\u1ebfp l\u1ea1i nh\u01b0 nh\u1eefng t\u1ea5m khi\u00ean; t\u1eeb mi\u1ec7ng n\u00f3 phun ra nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111u\u1ed1c; t\u1eeb l\u1ed7 m\u0169i n\u00f3 b\u1ed1c l\u00ean kh\u00f3i; h\u01a1i th\u1edf c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1t ch\u00e1y than h\u1ed3ng.<\/p><p>Khi n\u00f3 tr\u1ed7i d\u1eady, ngay c\u1ea3 nh\u1eefng k\u1ebb m\u1ea1nh c\u0169ng s\u1ee3 h\u00e3i. N\u00f3 coi s\u1eaft nh\u01b0 r\u01a1m v\u00e0 \u0111\u1ed3ng nh\u01b0 g\u1ed7 m\u1ee5c. N\u00f3 l\u00e0m v\u1ef1c th\u1eb3m s\u00f4i l\u00ean nh\u01b0 n\u1ed3i \u0111ang \u0111un. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m vua tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng k\u1ebb ki\u00eau ng\u1ea1o.<\/p><p>Trong l\u1ecbch s\u1eed ch\u00fa gi\u1ea3i, ng\u01b0\u1eddi ta tranh lu\u1eadn v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a th\u1ef1c s\u1ef1 \u1edf \u0111\u00e2y. M\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i c\u0169 di\u1ec5n gi\u1ea3i Leviathan theo ch\u1ee7 ngh\u0129a duy l\u00fd nh\u01b0 con c\u00e1 s\u1ea5u, m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i kh\u00e1c coi \u0111\u00e2y l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang thu\u1ea7n t\u00fay. Ng\u00e0y nay nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1ea5n m\u1ea1nh b\u1ed1i c\u1ea3nh tu t\u1eeb h\u1ecdc: Leviathan trong s\u00e1ch Gi\u00f3p \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a quy\u1ec1n n\u0103ng v\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p><p>Thi\u00ean Ch\u00faa ch\u1ec9 cho Gi\u00f3p th\u1ea5y m\u1ed9t sinh v\u1eadt m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t hay hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111e d\u1ecda \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh Thi\u00ean Ch\u00faa. L\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa ph\u00e1n bi\u1ebfn qu\u00e1i th\u00fa h\u1ed7n mang, m\u1ed9t c\u00e1ch ngh\u1ecbch l\u00fd, th\u00e0nh m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a tr\u1eadt t\u1ef1 t\u1ea1o h\u00f3a bao la kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u1eafm b\u1eaft, m\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a n\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ea5u hi\u1ec3u.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp6f647dc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp6f647dc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpe9f0c9f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpe9f0c9f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">B\u1ed1i c\u1ea3nh Semit ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y: Lotan v\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn h\u1ed7n mang<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp10055ac e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cp10055ac\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpf9e4b2d elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpf9e4b2d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Leviathan kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o Kinh Th\u00e1nh \u0111\u1ed9c l\u1eadp. Vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Ugarit \u1edf Ras Shamra tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n Syria t\u1eeb n\u0103m 1929 \u0111\u00e3 l\u00e0m l\u1ed9 ra m\u1ed9t b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ed5 x\u01b0a h\u01a1n.<\/p><p>Trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n th\u1ea7n tho\u1ea1i Ugarit thu\u1ed9c thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 th\u1ee9 hai tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t con r\u1eafn t\u00ean l\u00e0 <em>Lotan<\/em>, c\u00f3 quan h\u1ec7 \u00e2m v\u1ecb h\u1ecdc g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi ti\u1ebfng Hebrew Liwjatan. Lotan \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 \u1edf \u0111\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t con r\u1eafn u\u1ed1n kh\u00fac, nhi\u1ec1u \u0111\u1ea7u, b\u1ecb th\u1ea7n b\u00e3o Baal ho\u1eb7c n\u1eef th\u1ea7n Anat gi\u1ebft ch\u1ebft.<\/p><p>Qua \u0111\u00f3, Leviathan thu\u1ed9c v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u1ee7a C\u1eadn \u0110\u00f4ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u1ec1 cu\u1ed9c chi\u1ebfn h\u1ed7n mang. \u1ede Mesopotamia, th\u1ea7n Marduk chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi th\u1ee7y tri\u1ec1u nguy\u00ean th\u1ee7y Tiamat trong <em>Enuma Elish<\/em>; \u1edf Ugarit, Baal \u0111\u00e1nh b\u1ea1i bi\u1ec3n c\u1ea3 Yam v\u00e0 r\u1ed3ng Lotan.<\/p><p>M\u1eabu h\u00ecnh c\u01a1 b\u1ea3n \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng tr\u1eadt t\u1ef1 chinh ph\u1ee5c m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng h\u1ed7n mang \u1ea9m \u01b0\u1edbt, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng r\u1eafn, v\u00e0 qua \u0111\u00f3 thi\u1ebft l\u1eadp ho\u1eb7c c\u1ee7ng c\u1ed1 tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p><p>Kinh Th\u00e1nh Hebrew bi\u1ebft \u0111\u1ebfn <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> n\u00e0y v\u00e0 ti\u1ebfp thu n\u00f3, nh\u01b0ng theo c\u00e1ch x\u1eed l\u00fd ri\u00eang. M\u1ed9t s\u1ed1 Th\u00e1nh v\u1ecbnh v\u00e0 c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n ti\u00ean tri n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 \u0111\u1eadp n\u00e1t nh\u1eefng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Leviathan hay con r\u1ed3ng bi\u1ec3n c\u1ea3.<\/p><p><span data-nosnippet>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00f4n gi\u00e1o nh\u01b0 John Day \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong <em>God&#8217;s Conflict with the Dragon and the Sea<\/em> (1985) r\u1eb1ng nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ed5 x\u01b0a n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ed3n t\u1ea1i trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Kinh Th\u00e1nh, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c quy v\u1ec1 m\u1ed9t Thi\u00ean Ch\u00faa duy nh\u1ea5t c\u1ee7a Israel.<\/span><\/p><p>Leviathan do \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n h\u00f3a t\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ed1i th\u1ee7 th\u1ea7n th\u00e1nh \u0111\u1ed9c l\u1eadp th\u00e0nh m\u1ed9t sinh v\u1eadt m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa chinh ph\u1ee5c ho\u1eb7c, nh\u01b0 trong s\u00e1ch Gi\u00f3p, th\u1eadm ch\u00ed ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i quy\u1ec1n n\u0103ng nh\u01b0ng v\u00f4 h\u1ea1i c\u1ee7a Ng\u00e0i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpab2b5fc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpab2b5fc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpfe388ca elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpfe388ca\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">B\u1eefa ti\u1ec7c c\u00e1nh chung: Leviathan trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb6217c3 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpb6217c3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpe28435f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpe28435f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong v\u0103n h\u1ecdc Do Th\u00e1i h\u1eadu Kinh Th\u00e1nh, Leviathan \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c suy ngh\u0129 theo c\u00e1ch ri\u00eang. M\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng r\u1ed9ng r\u00e3i, hi\u1ec7n di\u1ec7n trong c\u00e1c s\u00e1ch kh\u1ea3i huy\u1ec1n, trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a Do Th\u00e1i gi\u00e1o rabbi v\u1edbi s\u1ef1 di\u1ec5n gi\u1ea3i truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">Talmud<\/span> v\u00e0 trong v\u0103n h\u1ecdc Midrash, g\u1eafn k\u1ebft Leviathan v\u1edbi s\u1ef1 k\u1ebft th\u00fac c\u1ee7a th\u1eddi gian.<\/p><p>Leviathan th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n theo c\u1eb7p v\u1edbi qu\u00e1i th\u00fa \u0111\u1ea5t li\u1ec1n <em>Behemot<\/em>; \u0111\u00f4i khi con chim <em>Ziz<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam v\u00e0o l\u00e0m th\u1ee9 ba. Leviathan th\u1ed1ng tr\u1ecb bi\u1ec3n c\u1ea3, Behemot th\u1ed1ng tr\u1ecb \u0111\u1ea5t li\u1ec1n.<\/p><p>M\u1ed9t quan ni\u1ec7m ph\u1ed5 bi\u1ebfn cho r\u1eb1ng Thi\u00ean Ch\u00faa ban \u0111\u1ea7u t\u1ea1o ra c\u1ea3 hai sinh v\u1eadt nguy\u00ean th\u1ee7y nh\u01b0 m\u1ed9t c\u1eb7p, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 sinh s\u1ea3n c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u1ec3 ch\u00fang kh\u00f4ng \u00e1p \u0111\u1ea3o th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p><p>V\u00e0o ng\u00e0y t\u1eadn th\u1ebf, theo m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n, Leviathan v\u00e0 Behemot s\u1ebd b\u1ecb gi\u1ebft v\u00e0 th\u1ecbt c\u1ee7a ch\u00fang s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng l\u00ean nh\u01b0 b\u1eefa ti\u1ec7c cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng ch\u00ednh. T\u1eeb da c\u1ee7a Leviathan, theo m\u1ed9t s\u1ef1 th\u00eam th\u1eaft trong Talmud, Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1i l\u1ec1u ho\u1eb7c t\u00e1n che cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.<\/p><p>Nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Con qu\u00e1i th\u00fa h\u1ed7n mang, trong c\u00e1c t\u1ea7ng l\u1edbp c\u1ed5 nh\u1ea5t \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u1ea1o v\u1eadt, \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0o trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee9u \u0111\u1ed9. N\u00f3 \u0111\u00e3 n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t t\u1eeb \u0111\u1ea7u v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng th\u1eadm ch\u00ed ph\u1ee5c v\u1ee5 cho ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng ch\u00ednh.<\/p><p>Quan ni\u1ec7m v\u1ec1 b\u1eefa ti\u1ec7c Leviathan c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u00e2u d\u00e0i trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">ph\u1ee5ng v\u1ee5<\/span> v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"L\u00f2ng \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng trong \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng, th\u01b0\u1eddng song h\u00e0nh v\u1edbi gi\u00e1o l\u00fd ch\u00ednh th\u1ee9c.\" tabindex=\"0\">l\u00f2ng \u0111\u1ea1o d\u00e2n gian<\/span> Do Th\u00e1i; n\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c b\u00e0i h\u00e1t b\u00e0n ti\u1ec7c cho l\u1ec5 L\u1ec1u T\u1ea1m. Nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt coi \u0111\u00e2y l\u00e0 v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh cho th\u1ea5y c\u00e1ch m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ed5 x\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i sinh \u0111\u1ed9ng qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 nh\u1edd nh\u1eefng t\u00e1i di\u1ec5n gi\u1ea3i li\u00ean ti\u1ebfp, m\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u00e1ng s\u1ee3 c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb39e41a e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpb39e41a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp7ec3be5 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp7ec3be5\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Di\u1ec5n gi\u1ea3i Kit\u00f4 gi\u00e1o: T\u1eeb mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c \u0111\u1ebfn bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh tr\u1ecb<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp5bb46b3 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cp5bb46b3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2624cb4 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2624cb4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng ch\u00fa gi\u1ea3i Kit\u00f4 gi\u00e1o, Leviathan ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n gi\u1ea3i theo h\u01b0\u1edbng ti\u00eau c\u1ef1c. C\u00e1c Gi\u00e1o ph\u1ee5 nh\u01b0 Gr\u00eag\u00f4ri\u00f4 C\u1ea3 trong c\u00e1c b\u00ecnh lu\u1eadn v\u1ec1 s\u00e1ch Gi\u00f3p \u0111\u00e3 li\u00ean h\u1ec7 Leviathan v\u1edbi ma qu\u1ef7 ho\u1eb7c K\u1ebb Ph\u1ea3n Kit\u00f4.<\/p><p>T\u1eeb c\u00e1i mi\u1ec7ng phun l\u1eeda trong s\u00e1ch Gi\u00f3p, trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh m\u00f4-t\u00edp bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc v\u1ec1 mi\u1ec7ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c &#8211; m\u1ed9t c\u00e1i mi\u1ec7ng qu\u00e1i th\u00fa kh\u1ed5ng l\u1ed3 h\u00e1 to, n\u01a1i nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb \u0111\u1ecda \u0111\u00e0y b\u1ecb \u0111\u1ea9y v\u00e0o. H\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh tranh minh h\u1ecda s\u00e1ch, c\u1ed5ng nh\u00e0 th\u1edd v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c v\u1edf k\u1ecbch t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p><p>M\u1ed9t d\u00f2ng di\u1ec5n gi\u1ea3i kh\u00e1c s\u1eed d\u1ee5ng Leviathan theo ngh\u0129a \u1ea9n d\u1ee5 cho t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee9u chu\u1ed9c. Trong m\u1ed9t s\u1ed1 v\u0103n b\u1ea3n th\u1eddi Trung \u0111\u1ea1i, Leviathan b\u1ecb m\u1eafc c\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung nh\u01b0 h\u00ecnh \u1ea3nh ma qu\u1ef7 b\u1ecb l\u1eeba g\u1ea1t qua vi\u1ec7c Nh\u1eadp Th\u1ec3 c\u1ee7a Ch\u00faa Kit\u00f4; th\u1eadp gi\u00e1 tr\u1edf th\u00e0nh l\u01b0\u1ee1i c\u00e2u m\u00e0 con qu\u00e1i th\u00fa m\u1eafc v\u00e0o.<\/p><p>Quan ni\u1ec7m n\u00e0y k\u1ebft h\u1ee3p h\u00ecnh \u1ea3nh c\u0169 v\u1ec1 Leviathan b\u1ea5t kh\u1ea3 n\u1eafm b\u1eaft v\u1edbi h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee9u \u0111\u1ed9 Kit\u00f4 gi\u00e1o.<\/p><p><span data-nosnippet>S\u1ef1 t\u00e1i \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng c\u00f3 t\u1ea7m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t trong th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn t\u1eeb Thomas Hobbes. Trong t\u00e1c ph\u1ea9m <em>Leviathan<\/em> n\u0103m 1651, \u00f4ng \u0111\u00e3 ch\u1ecdn con qu\u00e1i th\u00fa Kinh Th\u00e1nh l\u00e0m <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh tr\u1ef1c quan \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng.\" tabindex=\"0\">bi\u1ec3u tr\u01b0ng<\/span> c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc &#8211; m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n t\u1ea1o t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb nhi\u1ec1u con ng\u01b0\u1eddi, k\u1ebft th\u00fac tr\u1ea1ng th\u00e1i t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a chi\u1ebfn tranh t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ed1ng t\u1ea5t c\u1ea3 b\u1eb1ng quy\u1ec1n n\u0103ng v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/p><p>Hobbes \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng d\u1ef1a v\u00e0o l\u1eddi Gi\u00f3p v\u1ec1 v\u1ecb vua tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng k\u1ebb ki\u00eau ng\u1ea1o.<\/p><p>B\u1ee9c tranh kh\u1eafc n\u1ed5i ti\u1ebfng tr\u00ean trang b\u00eca, m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00faa t\u1ec3 kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb nhi\u1ec1u h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi nh\u1ecf, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay. T\u1eeb th\u1eddi Hobbes, Leviathan trong ng\u00f4n ng\u1eef ch\u00ednh tr\u1ecb l\u00e0 t\u1eeb ch\u1ec9 quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u00e1p \u0111\u1ea3o &#8211; m\u1ed9t nh\u00e1nh ngh\u0129a ch\u1ec9 c\u00f2n li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi con r\u1ed3ng h\u1ed7n mang ban \u0111\u1ea7u qua <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> c\u1ee7a quy\u1ec1n n\u0103ng b\u1ea5t kh\u1ea3 chi\u1ebfn b\u1ea1i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36dd7469 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"36dd7469\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-13760ab4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"13760ab4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c li\u00ean k\u1ebft tham kh\u1ea3o th\u00eam<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-28c87796 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"28c87796\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5d6538df elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5d6538df\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e1c li\u00ean k\u1ebft n\u1ed9i b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t:<\/p><ul><li><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/christentum\/\">Kit\u00f4 gi\u00e1o<\/a><\/li><li><a href=\"\/vi\/satan\/\">Satan<\/a>, <a href=\"\/vi\/luzifer\/\">Lucifer<\/a>, <a href=\"\/vi\/beelzebub\/\">Beelzebub<\/a>, <a href=\"\/vi\/legion\/\">Legion<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/apophis\/\">Apophis<\/a> (h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng song song g\u1ea7n nh\u1ea5t)<\/li><li><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/mesopotamien\/\">Mesopotamia<\/a> (truy\u1ec1n th\u1ed1ng Ti\u0101mat)<\/li><li>C\u00e1c m\u00f4-t\u00edp v\u1ec1 r\u1ed3ng v\u00e0 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u h\u1ed7n mang<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-grl4kl40 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"grl4kl40\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-bzsbfrmh elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"bzsbfrmh\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u nghi\u00ean c\u1ee9u<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2c13224a e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"2c13224a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0eymh9ub elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"0eymh9ub\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<footer class=\"iwg-literatur\"><p>Tuy\u1ec3n ch\u1ecdn c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u1ecdng y\u1ebfu v\u1ec1 Leviathan:<\/p><ul><li><span data-nosnippet>Day, John: <em>God&#8217;s Conflict with the Dragon and the Sea<\/em>. Cambridge 1985.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Uehlinger, Christoph: \u201eLeviathan.&#8221; In: <em>Dictionary of Deities and Demons in the Bible<\/em>. 2. Aufl. Leiden 1999.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Wakeman, Mary K.: <em>God&#8217;s Battle with the Monster<\/em>. Leiden 1973.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Batto, Bernard F.: <em>Slaying the Dragon<\/em>. Louisville 1992.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Schmidt, Brian B.: \u201eSea Monsters.&#8221; In: <em>Encyclopedia of the Dead Sea Scrolls<\/em>. New York 2000.<\/span><\/li><\/ul><div data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-litliste\"><p><strong>T\u00e0i li\u1ec7u chu\u1ea9n m\u1ef1c (Kit\u00f4 gi\u00e1o):<\/strong><\/p><ul><li><span data-nosnippet><strong>Markschies, Christoph<\/strong>: <em>Das <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Hy L\u1ea1p v\u00e0 La M\u00e3, kho\u1ea3ng t\u1eeb n\u0103m 800 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean \u0111\u1ebfn n\u0103m 600 sau C\u00f4ng nguy\u00ean.\" tabindex=\"0\">antike<\/span> Christentum. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u00e1i \u0111\u1ed9 v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1ef1c c\u1ee7a m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi.\" tabindex=\"0\">Fr\u00f6mmigkeit<\/span>, Lebensformen, Institutionen. Beck, M\u00fcnchen 2006.<\/em><\/span><\/li><\/ul><\/div><\/footer>\n<p class=\"iwg-bib-more\"><span data-nosnippet>C\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o chu\u1ea9n m\u1ef1c kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t k\u00ea trong <a href=\"\/vi\/literatur\/\">danh m\u1ee5c t\u00e0i li\u1ec7u<\/a>.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-wv-leviathan-faq-33e931 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"wv-leviathan-faq-33e931\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-wv-leviathan-faq-col-8e5934\" data-id=\"wv-leviathan-faq-col-8e5934\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-wv-leviathan-h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"wv-leviathan-h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p v\u1ec1 Leviathan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-wv-leviathan-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"wv-leviathan-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n<details class=\"iwg-faq-item\">\n  <summary><strong>Leviathan l\u00e0 g\u00ec?<\/strong><\/summary>\n  <p>Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t con qu\u00e1i th\u00fa bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i-Kit\u00f4 gi\u00e1o. Trong Kinh Th\u00e1nh Hebrew (Isaia, Th\u00e1nh v\u1ecbnh, Gi\u00f3p), Leviathan xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng nguy\u00ean th\u1ee7y h\u1ed7n mang c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa thu\u1ea7n ph\u1ee5c v\u00e0o bu\u1ed5i kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a. Trong v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Do Th\u00e1i mu\u1ed9n h\u01a1n v\u00e0 trong th\u1ea7n h\u1ecdc qu\u1ef7 h\u1ecdc Kit\u00f4 gi\u00e1o, Leviathan tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1i \u00c1c. Theo Thomas Hobbes, t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh bi\u1ec3u tr\u01b0ng c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc to\u00e0n quy\u1ec1n.<\/p>\n<\/details>\n\n<details class=\"iwg-faq-item\">\n  <summary><strong>Leviathan l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1ef1c th\u1ec3 t\u00e2m linh \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 h\u1ea1i ho\u1eb7c m\u01a1 h\u1ed3.\" tabindex=\"0\">\u00e1c qu\u1ef7<\/span> hay l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt?<\/strong><\/summary>\n  <p>Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kinh Th\u00e1nh nguy\u00ean th\u1ee7y, Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 mang t\u00ednh v\u0169 tr\u1ee5, c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit v\u00e0 Tiamat c\u1ee7a Mesopotamia. Trong v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Do Th\u00e1i mu\u1ed9n h\u01a1n (s\u00e1ch Henoch) v\u00e0 trong th\u1ea7n h\u1ecdc qu\u1ef7 h\u1ecdc Kit\u00f4 gi\u00e1o \u0111\u1ea7u th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i, Leviathan tr\u1edf th\u00e0nh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1ef1c th\u1ec3 t\u00e2m linh \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 h\u1ea1i ho\u1eb7c m\u01a1 h\u1ed3.\" tabindex=\"0\">\u00e1c qu\u1ef7<\/span>: theo Peter Binsfeld, Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t trong b\u1ea3y \u0111\u1ea1i \u00e1c qu\u1ef7, ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 t\u1ed9i tr\u1ecdng \u0111\u1ed1 k\u1ef5.<\/p>\n<\/details>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-wv-leviathan-s elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"wv-leviathan-s\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<script type=\"application\/ld+json\">\n{\n  \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n  \"@type\": \"FAQPage\",\n  \"mainEntity\": [\n    {\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Leviathan l\u00e0 g\u00ec?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t con qu\u00e1i th\u00fa bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i-Kit\u00f4 gi\u00e1o. Trong Kinh Th\u00e1nh Hebrew (Isaia, Th\u00e1nh v\u1ecbnh, Gi\u00f3p), Leviathan xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng nguy\u00ean th\u1ee7y h\u1ed7n mang c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa thu\u1ea7n ph\u1ee5c v\u00e0o bu\u1ed5i kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a. Trong v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Do Th\u00e1i mu\u1ed9n h\u01a1n v\u00e0 trong th\u1ea7n h\u1ecdc qu\u1ef7 h\u1ecdc Kit\u00f4 gi\u00e1o, Leviathan tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1i \u00c1c. Theo Thomas Hobbes, t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh bi\u1ec3u tr\u01b0ng c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc to\u00e0n quy\u1ec1n.\"}},\n    {\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Leviathan l\u00e0 \u00e1c qu\u1ef7 hay l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kinh Th\u00e1nh nguy\u00ean th\u1ee7y, Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 mang t\u00ednh v\u0169 tr\u1ee5, c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi Lotan trong ti\u1ebfng Ugarit v\u00e0 Tiamat c\u1ee7a Mesopotamia. Trong v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Do Th\u00e1i mu\u1ed9n h\u01a1n (s\u00e1ch Henoch) v\u00e0 trong th\u1ea7n h\u1ecdc qu\u1ef7 h\u1ecdc Kit\u00f4 gi\u00e1o \u0111\u1ea7u th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i, Leviathan tr\u1edf th\u00e0nh \u00e1c qu\u1ef7: theo Peter Binsfeld, Leviathan l\u00e0 m\u1ed9t trong b\u1ea3y \u0111\u1ea1i \u00e1c qu\u1ef7, ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 t\u1ed9i tr\u1ecdng \u0111\u1ed1 k\u1ef5.\"}}\n  ]\n}\n<\/script>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Leviathan, th\u1ea7n linh trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o Leviathan l\u00e0 th\u1ea7n linh trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Kit\u00f4 gi\u00e1o. Con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3, h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew v\u00e0 Kit\u00f4 gi\u00e1o. Leviathan xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong Kinh Th\u00e1nh v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 r\u1ed3ng h\u1ed7n mang v\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a. Th\u1ea7nKit\u00f4 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1566,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Leviathan h\u1ed7n mang","_yoast_wpseo_title":"Leviathan - R\u1ed3ng H\u1ed7n Mang v\u00e0 K\u1ebb Th\u00f9 c\u1ee7a T\u1ea1o H\u00f3a","_yoast_wpseo_metadesc":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"5","wesen_kultur":"christentum","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-89109","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Leviathan - R\u1ed3ng H\u1ed7n Mang v\u00e0 K\u1ebb Th\u00f9 c\u1ee7a T\u1ea1o H\u00f3a<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Leviathan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-02T23:50:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"27 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/\",\"name\":\"Leviathan - R\u1ed3ng H\u1ed7n Mang v\u00e0 K\u1ebb Th\u00f9 c\u1ee7a T\u1ea1o H\u00f3a\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/goetter_christentum_leviathan.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:50:10+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:50:29+00:00\",\"description\":\"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/goetter_christentum_leviathan.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/goetter_christentum_leviathan.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Christentum-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Leviathan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Leviathan\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:50:10+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:50:29+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/\"},\"wordCount\":5382,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/leviathan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/goetter_christentum_leviathan.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Leviathan - R\u1ed3ng H\u1ed7n Mang v\u00e0 K\u1ebb Th\u00f9 c\u1ee7a T\u1ea1o H\u00f3a","description":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Leviathan","og_description":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-02T23:50:29+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"27 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Leviathan","datePublished":"2026-08-02T23:50:10+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:50:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/"},"wordCount":5382,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","inLanguage":"vi","description":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/","name":"Leviathan - R\u1ed3ng H\u1ed7n Mang v\u00e0 K\u1ebb Th\u00f9 c\u1ee7a T\u1ea1o H\u00f3a","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","datePublished":"2026-08-02T23:50:10+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:50:29+00:00","description":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Christentum-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Leviathan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Leviathan","datePublished":"2026-08-02T23:50:10+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:50:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/"},"wordCount":5382,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/leviathan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/goetter_christentum_leviathan.webp","inLanguage":"vi","description":"Leviathan, con r\u1eafn nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u1ed7n mang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Hebrew - t\u1eeb s\u00e1ch Gi\u00f3p v\u00e0 Th\u00e1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u1ea7n h\u1ecdc kh\u1ea3i huy\u1ec1n Kit\u00f4 gi\u00e1o."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89109"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89115,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/89109\/revisions\/89115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1566"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}