{"id":88989,"date":"2026-08-02T23:42:58","date_gmt":"2026-08-02T23:42:58","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/tengri-thien-than-cua-cac-tin-do-tengrism\/"},"modified":"2026-08-02T23:43:17","modified_gmt":"2026-08-02T23:43:17","slug":"tengri","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/","title":{"rendered":"Tengri &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"88989\" class=\"elementor elementor-88989 elementor-2634\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tengri, thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3, M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean Siberia<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri l\u00e0 th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao trung t\u00e2m c\u1ee7a Tengrism th\u1ea3o nguy\u00ean \u00c1-\u00c2u. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi xanh v\u0129nh c\u1eedu (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em>), ng\u00e0i th\u1ec3 hi\u1ec7n tr\u1eadt t\u1ef1, lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, t\u1ea1o th\u00e0nh n\u1ec1n t\u1ea3ng m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u00e1c th\u1ea7y shaman, c\u00e1c Khan v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng l\u00e3o b\u1ed9 t\u1ed9c t\u1ef1 h\u1ee3p th\u1ee9c h\u00f3a v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t quy tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c quy \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"\u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">\u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o<\/span><a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Siberia \/ Tengrism<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao.\">Th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-tengri-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-tengri-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2857\" alt=\"Tengri - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span> c\u00f3 \u0111\u1ecba v\u1ecb cao nh\u1ea5t trong m\u1ed9t ph\u1ee9c h\u1ee3p t\u00f4n gi\u00e1o r\u1ed9ng l\u1edbn, tr\u1ea3i d\u00e0i t\u1eeb N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5 qua c\u00e1c th\u1ea3o nguy\u00ean Trung \u00c1 \u0111\u1ebfn Nam Siberia, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ecdi l\u00e0 <strong>Tengrism<\/strong>.<\/p><p>Thu\u1eadt ng\u1eef t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 20, nh\u01b0ng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u1ec1n t\u1ea3ng l\u00e0 s\u1ef1 t\u00f4n th\u1edd m\u1ed9t b\u1ea7u tr\u1eddi v\u00f4 bi\u00ean, v\u00f4 ng\u00e3 nh\u01b0 quy\u1ec1n n\u0103ng t\u1ed1i cao, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh li\u00ean t\u1ee5c cho ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 (G\u00f6kt\u00fcrk), ng\u01b0\u1eddi Hung N\u00f4, ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5 th\u1eddi Th\u00e0nh C\u00e1t T\u01b0 H\u00e3n v\u00e0 nhi\u1ec1u d\u00e2n t\u1ed9c Siberia nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Yakut, Buryat v\u00e0 Altai.<\/p><p>Tengri kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n mang h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebb t\u1ea1o ra th\u1eddi ti\u1ebft th\u1ea5t th\u01b0\u1eddng; ng\u00e0i h\u1ee3p nh\u1ea5t v\u1edbi c\u1ea3 b\u1ea7u tr\u1eddi h\u1eefu h\u00ecnh l\u1eabn v\u00f4 h\u00ecnh.<\/p><p>Trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ng\u00e0i xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u t\u1ea7ng c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n \u0111a c\u1ea5p, trong \u0111\u00f3 <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> c\u0169ng hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi cao v\u00e0 <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a> v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb c\u00f5i \u00e2m. To\u00e0n b\u1ed9 ph\u1ee9c h\u1ee3p l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a nh\u1eefng g\u00ec gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ed5ng h\u1ee3p d\u01b0\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">t\u00f4n gi\u00e1o Tengrism Siberia<\/a>.<\/p><p>T\u00ean Tengri \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn k\u1ec3 t\u1eeb nh\u1eefng b\u00e1o c\u00e1o s\u01a1 k\u1ef3 nh\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi Hung N\u00f4 (th\u1ebf k\u1ef7 3 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean), n\u01a1i t\u1eeb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 <em>cheng-li<\/em>.<\/p><p>S\u1ef1 ch\u1ee9ng nh\u1eadn s\u01a1 k\u1ef3 n\u00e0y \u0111\u00e1nh d\u1ea5u Tengri l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a N\u1ed9i \u00c1, v\u00e0 cung c\u1ea5p cho l\u0129nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh hi\u1ebfm c\u00f3 v\u1edbi h\u01a1n hai thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 ch\u1ee9ng nh\u1eadn li\u00ean t\u1ee5c. Hi\u1ebfm khi trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o m\u1ed9t thu\u1eadt ng\u1eef c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c theo d\u00f5i li\u00ean t\u1ee5c trong m\u1ed9t kho\u1ea3ng th\u1eddi gian d\u00e0i nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 t\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00ean <em>Tengri<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c t\u1ea7ng ng\u00f4n ng\u1eef Altai: ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 <em>te\u014bri<\/em>, ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 <em>tngri<\/em> hay <em>tenger<\/em>, ti\u1ebfng Yakut <em>tangara<\/em>, ti\u1ebfng Chuvash <em>tur\u0103<\/em>. T\u1eeb nguy\u00ean c\u00f2n \u0111ang tranh lu\u1eadn; m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong ng\u00e0nh Turkology k\u1ebft n\u1ed1i t\u1eeb n\u00e0y v\u1edbi m\u1ed9t g\u1ed1c Altai c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;cao, r\u1ed9ng, s\u00e1ng ng\u1eddi&#8221;.<\/p><p>Gerard Clauson trong cu\u1ed1n <em>Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish<\/em> (1972) \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t gi\u1ea3 thuy\u1ebft r\u1eb1ng t\u1eeb n\u00e0y ban \u0111\u1ea7u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;kh\u00f4ng gian r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00f4 bi\u00ean&#8221; v\u00e0 ch\u1ec9 trong qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u1eed d\u1ee5ng t\u00f4n gi\u00e1o m\u1edbi c\u00f4 \u0111\u1ecdng th\u00e0nh t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao.<\/p><p>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 t\u1eeb n\u00e0y trong nhi\u1ec1u ng\u00f4n ng\u1eef mang ngh\u0129a k\u00e9p l\u00e0 <em>b\u1ea7u tr\u1eddi<\/em> v\u00e0 <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span><\/em>, m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh v\u1ec1 s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t th\u1ea7n t\u00ednh qua ng\u00f4n ng\u1eef, nh\u01b0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o m\u00f4 t\u1ea3 qua <em>dyaus<\/em> (ti\u1ebfng V\u1ec7-\u0111\u00e0) hay <em>Zeus<\/em>.<\/p><p>S\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Gerardus van der Leeuw x\u00e1c \u0111\u1ecbnh l\u00e0 &#8220;bi\u1ec3u tr\u01b0ng c\u1ee7a Numinous&#8221; v\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nhi\u1ec1u th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao thu\u1ed9c ng\u1eef h\u1ec7 \u1ea4n-\u00c2u v\u00e0 Altai. N\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t Tengri v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n v\u1edbi c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1 nh\u00e2n h\u00f3a v\u1ec1 sau nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/khormusta\/\">Khormusta<\/a>.<\/p><p>C\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc G\u00f6kt\u00fcrk t\u1ea1i Orkhon v\u00e0 Yenisei (th\u1ebf k\u1ef7 8) \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn <em>K\u00f6kt\u00fcrk Tengri<\/em>, &#8220;B\u1ea7u Tr\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi G\u00f6kt\u00fcrk&#8221;, v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng c\u00f4ng th\u1ee9c <em>Tengri yarl\u0131\u011f\u0131<\/em>, &#8220;l\u1ec7nh c\u1ee7a B\u1ea7u Tr\u1eddi&#8221;. V\u1ec1 sau trong ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee5m t\u1eeb n\u1ed5i ti\u1ebfng <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em>, &#8220;b\u1ea7u tr\u1eddi xanh v\u0129nh c\u1eedu&#8221;, trong c\u00e1c chi\u1ebfu ch\u1ec9 c\u1ee7a c\u00e1c \u0110\u1ea1i H\u00e3n.<\/p><p>Trong ng\u00e0nh d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc th\u1eddi Sa ho\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 19, Tengri \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u01b0 Wilhelm Radloff gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u00e0o khoa h\u1ecdc \u0110\u1ee9c l\u00e0 &#8220;th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3&#8221;; c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 sau nh\u01b0 Jean-Paul Roux \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u00f5 c\u00e1c s\u1eafc th\u00e1i ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u00ean trong thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mi\u00eau t\u1ea3 v\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri ch\u01b0a bao gi\u1edd h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc \u0111\u1ed9c l\u1eadp. Tr\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n c\u00e1ch \u1edf N\u1ed9i \u00c1 (ch\u1eb3ng h\u1ea1n c\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Mahakala trong Ph\u1eadt gi\u00e1o), Tengri kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00ecnh \u1ea3nh.<\/p><p>Khi ng\u00e0i v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c minh h\u1ecda, ch\u1eb3ng h\u1ea1n trong c\u00e1c n\u1ed7 l\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i nh\u1eb1m &#8220;t\u00e1i Tengri h\u00f3a&#8221; t\u1ea1i Kazakhstan v\u00e0 Kyrgyzstan, ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng c\u00e1c h\u00ecnh \u1ea3nh m\u1eb7t tr\u1eddi, \u0111\u1ea1i b\u00e0ng v\u00e0 s\u00f3i, nh\u01b0ng nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y kh\u00f4ng ti\u1ebfp n\u1ed1i m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng h\u00ecnh h\u1ecda ti\u1ec1n H\u1ed3i gi\u00e1o n\u00e0o. S\u1ef1 &#8220;v\u00f4 h\u00ecnh n\u00e0y&#8221; c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a quan tr\u1ecdng trong hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o: n\u00f3 k\u1ebft n\u1ed1i Tengri v\u1ec1 m\u1eb7t lo\u1ea1i h\u00ecnh v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao v\u00f4 h\u00ecnh kh\u00e1c nh\u01b0 YHWH trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc hay Tian c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c.<\/p><p>&#8220;N\u01a1i \u1edf&#8221; c\u1ee7a ng\u00e0i l\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi; \u00e2m thanh c\u1ee7a ng\u00e0i l\u00e0 ti\u1ebfng s\u1ea5m; d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a ng\u00e0i l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng ban ng\u00e0y m\u00e0u xanh. Trong c\u00e1c b\u00e0i ca shaman c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai v\u00e0 Yakut, ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00eau c\u1ea7u l\u00e0 <em>Aar Tojon<\/em> hay <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> (&#8220;\u0110\u1ee9c \u00d4ng Tr\u1eafng Cao C\u1ea3&#8221;).<\/p><p>Tr\u1ed1ng shaman, m\u00e0 c\u00e1c h\u1ecda ti\u1ebft c\u1ee7a nhi\u1ec1u b\u1ed9 t\u1ed9c cho th\u1ea5y m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 quan ba t\u1ea7ng, lu\u00f4n x\u1ebfp Tengri \u1edf t\u1ea7ng cao nh\u1ea5t; m\u1eb7t tr\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u (nh\u01b0 Mircea Eliade trong <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em>, 1951) coi l\u00e0 con ng\u1ef1a bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng ch\u1edf shaman l\u00ean c\u00f5i tr\u00ean, &#8220;\u0111\u1ebfn v\u1edbi Tengri&#8221;.<\/p><p>C\u00e1c bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9 c\u1ea5p xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong b\u1ed1i c\u1ea3nh Tengri l\u00e0: \u0111\u1ea1i b\u00e0ng tr\u1eafng (s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi), ng\u1ef1a tr\u1eafng (v\u1eadt c\u01b0\u1ee1i c\u1ee7a shaman), h\u00ecnh b\u1eadc thang ch\u00edn t\u1ea7ng (ch\u00edn t\u1ea7ng tr\u1eddi), chi\u1ebfc c\u1ecdc v\u00e0ng (sao B\u1eafc \u0110\u1ea9u, &#8220;\u0111inh tr\u1eddi&#8221;).<\/p><p>Trong qu\u1ed1c huy Kazakhstan hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, sao B\u1eafc \u0110\u1ea9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed1 \u00fd di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u01b0 m\u1ed9t tham chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn Tengrism, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y minh h\u1ecda r\u00f5 s\u1ee9c c\u0103ng gi\u1eefa t\u00f4n gi\u00e1o l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 c\u1ea5u tr\u00fac ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc. Nh\u1eadn x\u00e9t n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a Neo-Tengrism theo Marlene Laruelle (2007).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri hi\u1ebfm khi xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng trong m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> c\u00f3 t\u00ednh t\u1ef1 s\u1ef1. S\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ng\u00e0i mang t\u00ednh tr\u1eadt t\u1ef1 n\u1ec1n t\u1ea3ng h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3. \u1ede nh\u1eefng n\u01a1i c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1eb7t ng\u00e0i v\u00e0o b\u1ed1i c\u1ea3nh, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra trong c\u00e1c th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 t\u00ednh h\u1ee3p ph\u00e1p.<\/p><p>Trong B\u00ed s\u1eed M\u00f4ng C\u1ed5 (1240), Th\u00e0nh C\u00e1t T\u01b0 H\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p ph\u00e1p h\u00f3a nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Tengri ch\u1ecdn l\u1ef1a; s\u1ef1 th\u0103ng ti\u1ebfn c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fd gi\u1ea3i nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1eb1ng c\u00f4ng th\u1ee9c <em>M\u00f6ngke Tengri-yin k\u00fcch\u00fcn-t\u00fcr<\/em>, &#8220;b\u1edfi s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi v\u0129nh c\u1eedu&#8221;.<\/p><p>Igor de Rachewiltz trong b\u1ed9 xu\u1ea5t b\u1ea3n Brill \u0111\u1ed3 s\u1ed9 c\u1ee7a m\u00ecnh (2004) \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch chi ti\u1ebft c\u00e1ch d\u00f9ng ng\u00f4n ng\u1eef ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 s\u1ee9c n\u1eb7ng th\u1ea7n h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00f4ng th\u1ee9c n\u00e0y: N\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 truy\u1ec1n trao th\u00e0nh c\u00f4ng m\u00e0 c\u00f2n c\u1ea3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ch\u00ednh tr\u1ecb. N\u1ebfu v\u1ecb H\u00e3n th\u1ea5t b\u1ea1i, Tengri \u0111\u00e3 quay l\u01b0ng l\u1ea1i v\u1edbi \u00f4ng.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng t\u1ea1o Altai m\u00e0 Wilhelm Radloff \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p l\u1ea1i v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19 khi\u1ebfn Tengri (\u1edf \u0111\u00e2y d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c ph\u00e2n th\u00e2n l\u00e0 <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>) c\u00f9ng v\u1edbi <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a> n\u00e2ng m\u1eb7t \u0111\u1ea5t l\u00ean t\u1eeb bi\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y, sau \u0111\u00f3 Erlik v\u00ec ki\u00eau ng\u1ea1o \u0111\u00e3 ph\u00e1 v\u1ee1 tr\u1eadt t\u1ef1 v\u00e0 b\u1ecb \u0111\u00e0y xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c.<\/p><p>H\u00ecnh th\u1ee9c k\u1ec3 chuy\u1ec7n n\u00e0y, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> v\u1ec1 s\u1ef1 l\u1eb7n xu\u1ed1ng, k\u1ebft n\u1ed1i <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 th\u1ea7n linh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n trong m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i h\u1ecdc<\/span> Trung \u00c1 v\u1edbi c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng r\u1ed9ng l\u1edbn \u1edf v\u00f9ng c\u1ed5 Siberia v\u00e0 B\u1eafc M\u1ef9, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 Mircea Eliade \u0111\u00e3 di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u01b0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 m\u1ed9t t\u1ea7ng nguy\u00ean th\u1ee7y v\u00f9ng c\u1ef1c.<\/p><p>Trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Yenisei th\u1eddi K\u00f6kt\u00fcrk (bi k\u00fd <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1eb7c \u0111\u1ee5c v\u00e0o m\u1ed9t v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee9ng.\" tabindex=\"0\">Bilge Kagan<\/span>), ng\u01b0\u1eddi ta nghe th\u1ea5y l\u1eddi than th\u1edf: &#8220;Ng\u01b0\u1eddi T\u00fcrk t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ed1ng nh\u1ea5t, khi Tengri \u1edf tr\u00ean cao v\u00e0 m\u1eb7t \u0111\u1ea5t thi\u00eang li\u00eang \u1edf b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e3 ban cho h\u1ecd m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c.&#8221;, m\u1ed9t m\u00f4 th\u1ee9c l\u1eadp qu\u1ed1c tr\u1ef1c ti\u1ebfp d\u1eabn xu\u1ea5t t\u00ednh h\u1ee3p ph\u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb t\u1eeb b\u1ea7u tr\u1eddi.<\/p><p>Talat Tekin trong \u1ea5n b\u1ea3n ti\u00eau chu\u1ea9n c\u1ee7a m\u00ecnh (1968) \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1eb7c \u0111\u1ee5c v\u00e0o m\u1ed9t v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee9ng.\" tabindex=\"0\">bi k\u00fd<\/span> n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra t\u00ednh ch\u1ea5t th\u1ea7n h\u1ecdc trong ng\u00f4n ng\u1eef c\u00f4ng th\u1ee9c c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">Nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Tengri trong l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 m\u1ed9t <strong>qu\u1ed1c gia l\u1ec5<\/strong>, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec5 \u1edf \u0111\u1ec1n th\u1edd. Kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u00e1nh theo ngh\u0129a h\u1eb9p; th\u1edd ph\u1ee5ng di\u1ec5n ra ngo\u00e0i tr\u1eddi, th\u01b0\u1eddng t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u00e8o n\u00fai, t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ed1ng \u0111\u00e1 <em>obo<\/em> ho\u1eb7c qua c\u00e1c l\u1ec5 hi\u1ebfn sinh ng\u1ef1a v\u00e0 c\u1eebu \u0111\u1ed1t.<\/p><p>Khan \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi trung gian, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a <em>tianzi<\/em> Trung Qu\u1ed1c, &#8220;Con Tr\u1eddi&#8221;. Caroline Humphrey \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng n\u00e0y trong <em>Shamans and Elders<\/em> (1996).<\/p><p>\u1ede c\u1ea5p \u0111\u1ed9 d\u00e2n gian, t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengri h\u00f2a tr\u1ed9n v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o th\u1ea7n tr\u1ee3 r\u1ed9ng r\u00e3i, \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 <em>Kam<\/em> (ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3) hay <em>B\u00f6\u00f6<\/em> (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5): <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7y shaman<\/span>. C\u00e1c th\u1ea7y shaman kh\u00f4ng c\u1ea7u kh\u1ea5n Tengri tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00ec ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 qu\u00e1 xa c\u00e1ch, m\u00e0 h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn c\u00e1c th\u1ea7n linh h\u1ed7 tr\u1ee3 nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/umai\/\">Umai<\/a>, \u0111\u1ebfn t\u1ed5 ti\u00ean hay c\u00e1c linh h\u1ed3n th\u1ea7n th\u00fa.<\/p><p>Tengri v\u1eabn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o \u0111\u1ea3m v\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi. S\u1ef1 &#8220;xa c\u00e1ch c\u1ee7a th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao&#8221; n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi trong hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 <em>deus otiosus<\/em>, m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m m\u00e0 Mircea Eliade v\u00e0 sau \u00f4ng Raffaele Pettazzoni \u0111\u00e3 khai th\u00e1c r\u1ed9ng r\u00e3i.<\/p><p>V\u1edbi qu\u00e1 tr\u00ecnh H\u1ed3i gi\u00e1o h\u00f3a th\u1ebf gi\u1edbi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 k\u1ec3 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 10, thu\u1eadt ng\u1eef <em>Tengri<\/em> m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n sang Allah (xem ti\u1ebfng Tatar <em>T\u00e4ngre<\/em>), m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00e0n t\u00edch ngo\u1ea1i \u0111\u1ea1o.<\/p><p>\u1ede v\u00f9ng ngo\u1ea1i vi Siberia v\u00e0 trong d\u00e2n M\u00f4ng C\u1ed5, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u h\u01a1n; \u1edf M\u00f4ng C\u1ed5 ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17, Tengri d\u1ea7n b\u1ecb ph\u1ee7 l\u00ean b\u1edfi c\u00e1c th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1 nh\u00e2n h\u00f3a, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n bi\u1ebfn m\u1ea5t. Walther Heissig \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 s\u1ef1 ph\u00e2n t\u1ea7ng n\u00e0y chi ti\u1ebft trong <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Theo m\u00f4 t\u1ea3 khoa h\u1ecdc, th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 trong ph\u1ee9c h\u1ee3p Tengri \u00edt l\u00e0 l\u1eddi c\u1ea7u xin ch\u1eefa b\u1ec7nh h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng x\u00e1c nh\u1eadn tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi: ai t\u00f4n k\u00ednh Tengri th\u00ec \u1edf trong tr\u1eadt t\u1ef1, ai vi ph\u1ea1m tr\u1eadt t\u1ef1 th\u00ec r\u01a1i ra ngo\u00e0i. C\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng apotropaic bao g\u1ed3m vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7 &#8220;s\u1ef1 thanh khi\u1ebft&#8221; c\u1ee7a c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai thi\u00eang (Bogdo), tr\u00e1nh l\u00e0m \u00f4 nhi\u1ec5m n\u01b0\u1edbc hay l\u1eeda, c\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c ch\u00e0o h\u1ecfi nghi l\u1ec5 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi.<\/p><p>Trong l\u0129nh v\u1ef1c gia \u0111\u00ecnh, <a href=\"\/vi\/umai\/\">Umai<\/a> v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 n\u1eef th\u1ea7n m\u1eb9 v\u00e0 tr\u1ebb em \u0111\u1ea3m nh\u1eadn nhi\u1ec1u ch\u1ee9c n\u0103ng b\u1ea3o h\u1ed9 c\u1ee5 th\u1ec3 m\u00e0 trong c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00e1n cho ch\u00ednh th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao. Tengri v\u1eabn l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng xa x\u00f4i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng b\u1ea3o h\u1ed9 nh\u1ecf h\u01a1n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang. S\u1ef1 ph\u00e2n chia ch\u1ee9c n\u0103ng n\u00e0y c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a quan tr\u1ecdng v\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Vladimir Basilov m\u00f4 t\u1ea3 c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984).<\/p><p>M\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng Tengri \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t apotropaic l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t chu\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 quy t\u1eafc, mang \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span> <em>ovoo<\/em>: T\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u00e8o n\u00fai, c\u00e1c \u0111\u1ed1ng \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp l\u00ean, trang tr\u00ed b\u1eb1ng c\u00e1c d\u1ea3i v\u1ea3i xanh (<em>khadag<\/em>) v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i v\u00f2ng quanh ba l\u1ea7n khi c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a qua.<\/p><p>Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng, h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ea7u xin s\u1ef1 che ch\u1edf c\u1ee7a Tengri v\u00e0 c\u00e1c linh h\u1ed3n g\u1eafn v\u1edbi \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m; v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, n\u00f3 v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c h\u00e0nh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 hi\u1ec7u qu\u1ea3. Quan s\u00e1t n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u00e0nh t\u1ef1u m\u00f4 t\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a ng\u00e0nh Mongolist h\u1ecdc.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nh\u1eefng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ec1 m\u1eb7t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, Tengri thu\u1ed9c nh\u00f3m c\u00e1c &#8220;\u0110\u1ea5ng T\u1ed1i Cao&#8221; m\u00e0 Wilhelm Schmidt \u0111\u00e3 kh\u1ea3o s\u00e1t c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong b\u1ed9 <em>Ursprung der Gottesidee<\/em> g\u1ed3m m\u01b0\u1eddi hai t\u1eadp (1912, 1955).<\/p><p>V\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac c\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh l\u00e0: <em>Dyaus Pitar<\/em> trong ti\u1ebfng V\u1ec7-\u0111\u00e0, kh\u00e1i ni\u1ec7m Zeus-Pater Hy L\u1ea1p, n\u1ec1n t\u1ea3ng Tyr c\u1ee7a B\u1eafc \u00c2u, <em>Tian<\/em> Trung Qu\u1ed1c v\u00e0, ngay \u1edf Siberia, <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut nh\u01b0 d\u1ea1ng chuy\u00ean bi\u1ec7t h\u00f3a c\u1ee7a th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao. C\u1ea3 Num c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ugric l\u1eabn Ukko c\u1ee7a Ph\u1ea7n Lan c\u0169ng cho th\u1ea5y nh\u1eefng n\u00e9t t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1ec1 lo\u1ea1i h\u00ecnh.<\/p><p>Kh\u00e1c v\u1edbi v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a ph\u00e1i Semit, Tengri <strong>kh\u00f4ng<\/strong> th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt; ng\u00e0i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 Eliade g\u1ecdi l\u00e0 <em>deus otiosus<\/em>: m\u1ed9t &#8220;v\u1ecb th\u1ea7n nh\u00e0n r\u1ed7i&#8221;, ng\u01b0\u1eddi can thi\u1ec7p c\u1ee5 th\u1ec3 \u0111\u1ee9ng xa h\u01a1n so v\u1edbi s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00ednh ng\u00e0i.<\/p><p>Cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 <em>deus otiosus<\/em> xuy\u00ean su\u1ed1t to\u00e0n b\u1ed9 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Raffaele Pettazzoni b\u1ea3o v\u1ec7 trong <em>L&#8217;essere supremo nelle religioni primitive<\/em> (1957) ch\u1ed1ng l\u1ea1i Wilhelm Schmidt.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o, m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u1eb7t ch\u1ebd l\u00e0 v\u1edbi Tian Trung Qu\u1ed1c: c\u1ea3 hai kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nh\u1ea5t tr\u1eddi v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span>, c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u h\u1ee3p ph\u00e1p h\u00f3a quy\u1ec1n cai tr\u1ecb (&#8220;Con Tr\u1eddi&#8221; \u0111\u1ed1i so v\u1edbi &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Tengri ch\u1ecdn&#8221;), c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00ecnh \u1ea3nh. Li\u1ec7u gi\u1eefa hai d\u00f2ng n\u00e0y c\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfp x\u00fac l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng theo chi\u1ec1u n\u00e0o, l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1ee7a cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn \u0111ang ti\u1ebfp di\u1ec5n trong ng\u00e0nh Sinology v\u00e0 Turkology.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>K\u1ec3 t\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m 1990, Tengrism \u0111ang tr\u1ea3i qua m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ee5c h\u01b0ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf Kazakhstan, Kyrgyzstan v\u00e0 N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5.<\/p><p>C\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u01b0 Olzhas Suleimenov v\u00e0 Nurmagambet Ayupov \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh v\u1ecb n\u00f3 l\u00e0 &#8220;s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn t\u00e2m linh&#8221; thay th\u1ebf cho H\u1ed3i gi\u00e1o v\u00e0 C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o; \u1edf M\u00f4ng C\u1ed5, n\u00f3 \u0111\u1ee9ng trong s\u1ef1 c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1edf v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng. S\u1ef1 ph\u1ee5c h\u01b0ng n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc nh\u01b0 Marlene Laruelle (2007) ghi l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u Tengrism h\u1ecdc thu\u1eadt ng\u00e0y nay mang t\u00ednh li\u00ean ng\u00e0nh. Nh\u1eefng t\u00ean tu\u1ed5i kinh \u0111i\u1ec3n l\u00e0 Wilhelm Radloff, Vladimir Basilov, Jean-Paul Roux, Andrei Znamenski v\u00e0 v\u1ec1 ph\u00eda M\u00f4ng C\u1ed5 l\u00e0 Igor de Rachewiltz v\u1edbi \u1ea5n b\u1ea3n c\u00f3 ch\u00fa th\u00edch v\u1ec1 L\u1ecbch s\u1eed b\u00ed m\u1eadt.<\/p><p>Mircea Eliade \u0111\u00e3 neo \u0111\u1eadu Tengri trong t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> c\u1ee7a \u00f4ng nh\u01b0 v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng t\u1ed1i cao thi\u1ebfu ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng shaman t\u00edch c\u1ef1c; Roberte Hamayon sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 xem x\u00e9t l\u1ea1i quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n trong <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990).<\/p><p>T\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 khoa h\u1ecdc, c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng Neo-Tengrism \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac l\u1ea1i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Tengrism th\u1ea3o nguy\u00ean l\u1ecbch s\u1eed. Gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ea3nh b\u00e1o ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t ng\u00e2y th\u01a1 v\u00e0 k\u00eau g\u1ecdi ph\u00e2n t\u1ea7ng c\u1ea9n th\u1eadn c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi c\u00f2n m\u1edf<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nhi\u1ec1u cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u Tengri cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: Tengri ban \u0111\u1ea7u l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao \u0111\u01a1n l\u1ebb hay m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m t\u1eadp th\u1ec3 cho to\u00e0n b\u1ed9 m\u1ed9t t\u1ea7ng tr\u1eddi? Quan ni\u1ec7m M\u00f4ng C\u1ed5 v\u1ec1 &#8220;99 Tengri&#8221; (33 v\u1ecb tr\u1eafng ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, 44 v\u1ecb \u0111en ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, c\u1ed9ng 22 \u1edf gi\u1eefa) g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m s\u1ed1 nhi\u1ec1u, trong khi c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 thi\u00ean v\u1ec1 d\u1ea1ng s\u1ed1 \u00edt h\u01a1n.<\/p><p>Walther Heissig \u0111\u00e3 th\u1ea3o lu\u1eadn chi ti\u1ebft v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y trong <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970).<\/p><p>Th\u1ee9 hai: M\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa Tengri v\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Roberte Hamayon \u0111\u00e3 l\u1eadp lu\u1eadn ch\u1ed1ng l\u1ea1i lu\u1eadn \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Eliade r\u1eb1ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t &#8220;k\u1ef9 thu\u1eadt xu\u1ea5t th\u1ea7n c\u1ed5 x\u01b0a&#8221; \u0111\u1ed9c l\u1eadp m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a kinh t\u1ebf s\u0103n b\u1eafn v\u00e0 quan h\u1ec7 th\u00e2n t\u1ed9c r\u1ed9ng r\u00e3i h\u01a1n; theo m\u00f4 h\u00ecnh n\u00e0y, Tengri \u00edt l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau h\u01a1n l\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 n\u1ec1n t\u1ea3ng.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Iran \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec? S\u1ef1 trung gian c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khotan v\u00e0 Sogdian \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m nh\u01b0 Ahura Mazda h\u1ee3p nh\u1ea5t v\u1edbi Tengri, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y trong ph\u1ee9c h\u1ee3p <a href=\"\/vi\/khormusta\/\">Khormusta<\/a> mu\u1ed9n. \u1ede \u0111\u00e2y th\u1ea5y r\u00f5 s\u1ef1 t\u00e1ch bi\u1ec7t gi\u1eefa Tengri &#8220;b\u1ea3n \u0111\u1ecba&#8221; v\u00e0 Tengri &#8220;h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o&#8221; kh\u00f3 \u0111\u1ebfn m\u1ee9c n\u00e0o, m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb cho m\u1ecdi l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a N\u1ed9i \u00c1.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23e73899 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23e73899\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fa99b9c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2fa99b9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">B\u1ea7u tr\u1eddi nh\u01b0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a t\u00ednh h\u1ee3p ph\u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb: Tengri trong c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c162290 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2c162290\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp268040b2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp268040b2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u0103n b\u1ea3n c\u1ed5 nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u00e1ng tin c\u1eady nh\u1ea5t v\u1ec1 Tengri \u0111\u1ebfn t\u1eeb c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc rune Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 c\u1ee7a thung l\u0169ng Orkhon \u1edf M\u00f4ng C\u1ed5 ng\u00e0y nay, c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 8. N\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc vinh danh Ho\u00e0ng t\u1eed K\u00fcl Tegin v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb Bilge Kagan.<\/p><p>Ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1eb1ng m\u1ed9t ch\u1eef vi\u1ebft ri\u00eang, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi \u0110an M\u1ea1ch Vilhelm Thomsen gi\u1ea3i m\u00e3 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, qua \u0111\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp c\u1eadn t\u1eeb c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u b\u1ea3n \u0111\u1ecba.<\/p><p>Trong c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc n\u00e0y, Tengri xu\u1ea5t hi\u1ec7n ch\u1ee7 y\u1ebfu nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebft l\u1eadp v\u00e0 b\u1ea3o \u0111\u1ea3m cho quy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u1ecb. M\u1ed9t c\u00f4ng th\u1ee9c t\u00e1i di\u1ec5n v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n n\u00f3i r\u1eb1ng b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t Khan l\u00ean ngai v\u00e0ng, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb tr\u1ecb v\u00ec nh\u1edd s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi.<\/p><p>Tengri \u1edf \u0111\u00e2y \u00edt l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n khai \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng tr\u1eadt t\u1ef1 trao v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat l\u1ea1i quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb. N\u1ebfu d\u00e2n t\u1ed9c \u0111i ch\u1ec7ch kh\u1ecfi con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00fang \u0111\u1eafn, nh\u01b0 gi\u1ecdng \u0111i\u1ec7u c\u1ee7a nhi\u1ec1u \u0111o\u1ea1n v\u0103n, b\u1ea7u tr\u1eddi s\u1ebd r\u00fat l\u1ea1i s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p><p>S\u1ef1 k\u1ebft n\u1ed1i gi\u1eefa thi\u00ean th\u1ea7n v\u00e0 t\u00ednh h\u1ee3p ph\u00e1p c\u1ee7a quy\u1ec1n cai tr\u1ecb l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a Tengrism, nh\u01b0 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb c\u00e1c ngu\u1ed3n c\u1ed5 nh\u1ea5t. N\u00f3 \u0111\u00e3 ph\u00e1t huy m\u1ed9t t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd: Nh\u1eefng quan ni\u1ec7m t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1ec1 thi\u00ean m\u1ec7nh sau \u0111\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, v\u00e0 Th\u00e0nh C\u00e1t T\u01b0 H\u00e3n c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf th\u1eeba \u0111\u00e3 minh b\u1ea1ch bi\u1ec7n h\u1ed9 cho quy\u1ec1n cai tr\u1ecb c\u1ee7a h\u1ecd b\u1eb1ng \u00fd ch\u00ed c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi v\u0129nh c\u1eedu.<\/p><p>C\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc Orkhon do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc m\u00e0 c\u00f2n v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c, v\u00ec ch\u00fang cho th\u1ea5y Tengri trong ch\u1ee9c n\u0103ng n\u1ec1n t\u1ea3ng nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u00e0i, tr\u01b0\u1edbc khi c\u00e1c ngu\u1ed3n mu\u1ed9n h\u01a1n l\u00e0m bi\u1ebfn d\u1ea1ng b\u1ee9c tranh b\u1edfi c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1i lai. C\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">N\u1ed9i \u00c1<\/a> kh\u00e1c c\u0169ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u1eefng kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u1ec1 b\u1ea7u tr\u1eddi t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23886c36 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23886c36\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2a626ab6 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2a626ab6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tengri gi\u1eefa di\u1ec5n gi\u1ea3i \u0111\u1ed9c th\u1ea7n v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111a th\u1ea7n c\u1ee7a shaman gi\u00e1o<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp263d60fc e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp263d60fc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp24b80099 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp24b80099\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u trung t\u00e2m li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e2u h\u1ecfi li\u1ec7u Tengrism c\u00f3 n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1ed9c th\u1ea7n v\u1edbi m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ea7n duy nh\u1ea5t hay l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111a t\u1ea7ng v\u1edbi nhi\u1ec1u linh h\u1ed3n v\u00e0 th\u1ea7n linh. C\u1ea3 hai quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec1u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9, v\u00e0 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ee5 thu\u1ed9c nhi\u1ec1u v\u00e0o ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u n\u00e0o v\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng.<\/p><p>\u1ee6ng h\u1ed9 di\u1ec5n gi\u1ea3i thi\u00ean v\u1ec1 \u0111\u1ed9c th\u1ea7n l\u00e0 vi\u1ec7c Tengri xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 nh\u01b0 m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i, \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, m\u00e0 quy\u1ec1n cai tr\u1ecb v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi h\u01b0\u1edbng theo.<\/p><p>M\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c gi\u1ea3, m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u0169ng trong b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u00e1c phong tr\u00e0o d\u00e2n t\u1ed9c hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc n\u00f3i ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 v\u00e0 ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5, nh\u1ea5n m\u1ea1nh kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0y v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y Tengrism nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o cao \u0111\u1eb3ng nguy\u00ean th\u1ee7y. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i n\u00e0y kh\u00f4ng hi\u1ebfm khi b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi c\u00e1c l\u1ee3i \u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i v\u00e0 n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n.<\/p><p>Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c Siberia v\u00e0 Trung \u00c1 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc cho th\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n phong ph\u00fa: th\u1ea7n linh c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, n\u00fai, s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc, linh h\u1ed3n t\u1ed5 ti\u00ean v\u00e0 linh h\u1ed3n b\u1ea3o v\u1ec7 \u0111\u1ee9ng c\u1ea1nh b\u1ea7u tr\u1eddi. Trong b\u1ee9c tranh n\u00e0y Tengri l\u00e0, d\u00f9 n\u1ed5i b\u1eadt, m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng trong s\u1ed1 c\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng kh\u00e1c, v\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n chia th\u00e0nh nhi\u1ec1u t\u1ea7ng.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ph\u1ea7n l\u1edbn nghi\u00eang v\u1ec1 quan \u0111i\u1ec3m r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t Tengrism th\u1ed1ng nh\u1ea5t, nh\u1ea5t qu\u00e1n qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh c\u00e1c quan ni\u1ec7m c\u00f3 li\u00ean quan, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5n m\u1ea1nh kh\u00e1c nhau t\u00f9y theo th\u1eddi \u0111i\u1ec3m, khu v\u1ef1c v\u00e0 b\u1ed1i c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i. Tengri l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 k\u1ebft n\u1ed1i nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a c\u1ee9ng nh\u1eafc.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21a28b01 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp21a28b01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21ba36c3 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp21ba36c3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ecnh tr\u1ea1ng ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u: b\u00e1o c\u00e1o ngo\u1ea1i lai, d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc v\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp245c69c8 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp245c69c8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2182fa7e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2182fa7e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u Tengri \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u c\u01a1 b\u1ea3n. C\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng b\u1ea3n \u0111\u1ecba c\u1ed5 nh\u1ea5t, c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc Orkhon, ng\u1eafn g\u1ecdn v\u00e0 b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n trong b\u1ed1i c\u1ea3nh cai tr\u1ecb. \u0110\u1ed1i v\u1edbi th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c v\u00f9ng, ho\u00e0n to\u00e0n thi\u1ebfu v\u1eafng c\u00e1c t\u1ef1 ch\u1ee9ng v\u0103n b\u1ea3n, v\u00ec c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c li\u00ean quan kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ch\u1eef vi\u1ebft ri\u00eang ho\u1eb7c <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/span> c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 b\u1eb1ng mi\u1ec7ng.<\/p><p>Ph\u1ea7n l\u1edbn ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta do \u0111\u00f3 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u00e1c b\u00e1o c\u00e1o ngo\u1ea1i lai. C\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed Trung Qu\u1ed1c b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, c\u00e1c l\u1eef kh\u00e1ch trung c\u1ed5 nh\u01b0 Wilhelm von Rubruk v\u00e0 Giovanni da Pian del Carpine m\u00f4 t\u1ea3 t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 ch\u00e2u \u00c2u, c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 Ba T\u01b0 v\u00e0 Arab cung c\u1ea5p th\u00eam c\u00e1c quan s\u00e1t.<\/p><p>Nh\u1eefng ngu\u1ed3n n\u00e0y c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nh\u01b0ng b\u1ecb t\u00f4 m\u00e0u b\u1edfi g\u00f3c nh\u00ecn v\u00e0 c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t. Ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc phong ph\u00fa t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 18 \u0111\u1ebfn 20 v\u1ec1 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c Siberia v\u00e0 Trung \u00c1, nh\u01b0ng n\u00f3 ghi l\u1ea1i m\u1ed9t n\u1ec1n t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u0111\u00e1ng k\u1ec3, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb che ph\u1ee7 b\u1edfi Ph\u1eadt gi\u00e1o, H\u1ed3i gi\u00e1o v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 \u00e1p l\u1ef1c ch\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1eddi X\u00f4 vi\u1ebft.<\/p><p>Vi\u1ec7c t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac m\u1ed9t Tengrism l\u1ecbch s\u1eed ph\u1ea3i k\u1ebft h\u1ee3p nh\u1eefng ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u r\u1eddi r\u1ea1c n\u00e0y, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ti\u1ec1m \u1ea9n nh\u1eefng r\u1ee7i ro \u0111\u00e1ng k\u1ec3. C\u00f3 s\u1ee9c c\u00e1m d\u1ed7 suy lu\u1eadn ng\u01b0\u1ee3c t\u1eeb c\u00e1c quan s\u00e1t d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc mu\u1ed9n v\u1ec1 m\u1ed9t tr\u1ea1ng th\u00e1i nguy\u00ean th\u1ee7y th\u1ed1ng nh\u1ea5t hay b\u1ed5 sung c\u00e1c v\u0103n kh\u1eafc ng\u1eafn g\u1ecdn b\u1eb1ng t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc th\u1ea3o nguy\u00ean.<\/p><p>Nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1eadn tr\u1ecdng v\u1ec1 m\u1eb7t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p do \u0111\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t c\u1ea9n th\u1eadn gi\u1eefa \u0111i\u1ec1u th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh cho m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m v\u00e0 khu v\u1ef1c c\u1ee5 th\u1ec3, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u00f2n l\u00e0 t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac v\u00e0 gi\u1ea3 thuy\u1ebft. \u0110\u1ed1i v\u1edbi Tengri \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0: ch\u1ee9c n\u0103ng c\u01a1 b\u1ea3n nh\u01b0 quy\u1ec1n n\u0103ng b\u1ea7u tr\u1eddi t\u1ed1i cao \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh t\u1ed1t, trong khi c\u00e1c chi ti\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 k\u1ef9 trong nhi\u1ec1u tr\u00ecnh b\u00e0y c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc v\u1edbi s\u1ef1 d\u00e8 d\u1eb7t.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Jean-Paul Roux: <em>La religion des Turcs et des Mongols<\/em> (Payot 1984)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Wilhelm Radloff: <em>Aus Sibirien<\/em> (1893)<\/li><li>Mircea Eliade: <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em> (1951)<\/li><li>Igor de Rachewiltz: <em>The Secret History of the Mongols<\/em> (Brill 2004)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>Marlene Laruelle: <em>Tengrism<\/em> (2007)<\/li><li>Talat Tekin: <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: Tengri M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri G\u00f6kt\u00fcrk Orkhon Bilge Kagan deus otiosus.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-tengri\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengrism<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-tengri-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb y t\u1ebf hay t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tengri, thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3, M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean Siberia Tengri l\u00e0 th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao trung t\u00e2m c\u1ee7a Tengrism th\u1ea3o nguy\u00ean \u00c1-\u00c2u. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi xanh v\u0129nh c\u1eedu (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri), ng\u00e0i th\u1ec3 hi\u1ec7n tr\u1eadt t\u1ef1, lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2857,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Tengri thi\u00ean th\u1ea7n Tengrism","_yoast_wpseo_title":"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","_yoast_wpseo_metadesc":"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-88989","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-02T23:43:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"32 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/\",\"name\":\"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:42:58+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:43:17+00:00\",\"description\":\"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/tengri\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tengri &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","description":"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism","og_description":"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-02T23:43:17+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"32 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/","name":"Tengri - Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c th\u1ea3o nguy\u00ean, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","datePublished":"2026-08-02T23:42:58+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:43:17+00:00","description":"Tengri l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i, nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/tengri\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tengri &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Tengrism"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88989","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88989"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88989\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88996,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88989\/revisions\/88996"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88989"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88989"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}