{"id":88975,"date":"2026-08-02T23:42:14","date_gmt":"2026-08-02T23:42:14","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/yhych-khan-than-ngua-yakut\/"},"modified":"2026-08-02T23:42:36","modified_gmt":"2026-08-02T23:42:36","slug":"yhych-khan","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/","title":{"rendered":"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"88975\" class=\"elementor elementor-88975 elementor-2641\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan, Th\u1ea7n B\u1ea3o H\u1ed9 Ng\u1ef1a v\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi Canh Gi\u1eef Ysyakh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a v\u00e0 \u0111\u00e0n ng\u1ef1a trong t\u00f4n gi\u00e1o Yakut. Ng\u00e0i \u0111\u1ee9ng \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i m\u00f9a h\u00e8 l\u1edbn Ysyakh, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00e0ng n\u0103m sau ng\u00e0y h\u1ea1 ch\u00ed.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Th\u1ea7n<\/span><a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Siberia \/ Tengrism<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a.\">Th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-yhychkhan-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-yhychkhan-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-yhychkhan-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2864\" alt=\"Yhych Khan - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00f4n gi\u00e1o Yakut ph\u00e2n chia th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ea7n linh th\u00e0nh ba t\u1ea7ng: thi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda tr\u00ean (<em>aiyy<\/em>), tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u1edf gi\u1eefa (c\u00e1c linh h\u1ed3n c\u1ee7a r\u1eebng, n\u01b0\u1edbc, ng\u1ef1a, b\u00f2) v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean d\u01b0\u1edbi (<em>abasy<\/em>).<\/p><p>Yhych-Khan thu\u1ed9c t\u1ea7ng th\u1ee9 nh\u1ea5t v\u00e0 chuy\u00ean bi\u1ec7t h\u00f3a v\u1ec1 ng\u1ef1a, sinh v\u1eadt trung t\u00e2m trong n\u1ec1n kinh t\u1ebf v\u00e0 b\u1ea3n s\u1eafc Yakut. C\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt cao c\u1ea5p kh\u00e1c c\u1ee7a t\u1ea7ng th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 <a href=\"\/vi\/ajisit\/\">Ajisit<\/a>, <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> v\u00e0 th\u1ea7n ban b\u00f2 <em>Ynakhsyt<\/em>.<\/p><p>Trong <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrism Siberia<\/a>, Yhych-Khan l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh cho th\u1ea5y ch\u1ee9c n\u0103ng th\u1ea7n t\u1ed1i cao v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n chia th\u00e0nh c\u00e1c chuy\u00ean bi\u1ec7t h\u00f3a g\u1eafn v\u1edbi t\u1eebng lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt. S\u1ef1 chuy\u00ean bi\u1ec7t h\u00f3a n\u00e0y tu\u00e2n theo logic kinh t\u1ebf c\u1ee7a ngh\u1ec1 ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a Yakut trong c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u1eafc nghi\u1ec7t v\u00f9ng c\u1eadn B\u1eafc C\u1ef1c.<\/p><p>Gi\u1ed1ng ng\u1ef1a Sacha Yakut (<em>tabuun<\/em>) l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u00edch nghi phi th\u01b0\u1eddng v\u1edbi c\u00e1i l\u1ea1nh, c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng s\u00f3t \u1edf nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 d\u01b0\u1edbi \u00e2m 60 \u0111\u1ed9, v\u00e0 l\u00e0 x\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng c\u1ea3 v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o l\u1eabn kinh t\u1ebf c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng. Yhych-Khan l\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea3n chi\u1ebfu t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m kinh t\u1ebf \u0111\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 t\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00ean g\u1ecdi b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb <em>yhyaq<\/em> (&#8220;s\u1eefa ng\u1ef1a c\u00e1i, kumys&#8221;). Yhych-Khan do \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a \u0111en l\u00e0 &#8220;Ch\u00faa t\u1ec3 Kumys&#8221;. T\u1eeb nguy\u00ean n\u00e0y g\u1eafn k\u1ebft ng\u00e0i tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi ph\u1ee9c h\u1ee3p l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut, m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng trung t\u00e2m l\u00e0 u\u1ed1ng v\u00e0 d\u00e2ng <em>kumys<\/em>.<\/p><p>Trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ed5 h\u01a1n c\u00f2n c\u00f3 bi\u1ebfn th\u1ec3 <em>Yhyaqtaaq<\/em>, &#8220;ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ec5 h\u1ed9i Kumys&#8221;, li\u00ean k\u1ebft t\u00ean g\u1ecdi v\u1edbi l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. D\u1ea1ng t\u00ean n\u00e0y c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed ng\u00f4n ng\u1eef, v\u00ec n\u00f3 ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi gi\u1eefa <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span> v\u00e0 h\u00ecnh th\u1ee9c l\u1ec5 h\u1ed9i.<\/p><p>Ti\u1ebfng Yakut thu\u1ed9c ng\u1eef h\u1ec7 Turk, v\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ebfp v\u00e0o t\u1eeb v\u1ef1ng t\u00f4n gi\u00e1o Turk to\u00e0n v\u00f9ng; c\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh v\u1edbi c\u00e1c t\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 <em>Tabyt-Khan<\/em> Altai (Ch\u00faa t\u1ec3 Ng\u1ef1a) ho\u1eb7c c\u00e1c th\u1ea7n chuy\u00ean bi\u1ec7t Kazakhstan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f4 t\u1ea3 v\u00e0 \u0111\u1ed3 t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yhych-Khan \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh v\u1edbi b\u1ed9 r\u00e2u d\u00e0i m\u00e0u x\u00e1m nh\u1ea1t, c\u01b0\u1ee1i tr\u00ean m\u1ed9t con ng\u1ef1a \u0111\u1ef1c tr\u1eafng s\u1eefa, tay c\u1ea7m m\u1ed9t chi\u1ebfc mu\u00f4i l\u1edbn b\u1eb1ng g\u1ed7 b\u1ea1ch d\u01b0\u01a1ng. \u00c1o cho\u00e0ng c\u1ee7a ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eau c\u00e1c bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a; tr\u00ean c\u00e1c c\u1ed9t nghi l\u1ec5 (<em>serge<\/em>) c\u1ee7a Ysyakh, ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc h\u1ecda c\u00e1ch \u0111i\u1ec7u nh\u01b0 m\u1ed9t k\u1ef5 s\u0129 v\u1edbi chi\u1ebfc b\u00e1t gi\u01a1 cao.<\/p><p>C\u00e1c c\u1ed9t <em>serge<\/em> l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u01b0 li\u1ec7u nh\u00e2n h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a Yakut. Ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed7i l\u1ec1u tr\u1ea1i v\u00e0 tr\u00ean s\u00e2n l\u1ec5 h\u1ed9i, v\u00e0 c\u00e1c hoa v\u0103n ch\u1ea1m kh\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng g\u1ee3i \u00fd v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p; Yhych-Khan th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf v\u1ecb tr\u00ed th\u1ee9 ba, sau c\u00e1c th\u1ea7n tr\u00ean cao v\u00e0 Ajisit.<\/p><p>Trong c\u00e1c b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp c\u1ee7a B\u1ea3o t\u00e0ng Qu\u1ed1c gia C\u1ed9ng h\u00f2a Sacha t\u1ea1i Yakutsk, c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u1ed9t <em>serge<\/em> l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng b\u00e0y; ch\u00fang cho th\u1ea5y s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 \u0111\u1ed3 t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng qua kho\u1ea3ng 200 n\u0103m.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong kho t\u00e0ng Olonkho, Yhych-Khan xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 s\u1ee9 gi\u1ea3 m\u00e0 <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> ph\u00e1i \u0111i trong c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1edbi nhi\u1ec7m v\u1ee5 mang ng\u1ef1a \u0111\u1ebfn cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Theo c\u00e2u chuy\u1ec7n, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u1ef1a, cu\u1ed9c s\u1ed1ng trong v\u00f9ng tundra Yakut l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3; Yhych-Khan l\u1ea5p \u0111\u1ea7y kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng \u0111\u00f3.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 hai k\u1ec3 v\u1ec1 vi\u1ec7c ng\u00e0i sau m\u1ed9t n\u1ea1n \u0111\u00f3i \u0111\u00e3 l\u00e0m cho c\u00e1c ng\u1ef1a c\u00e1i cho nhi\u1ec1u s\u1eefa \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi ta l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m kumys, v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft l\u1eadp nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1ec5 t\u1ea1 \u01a1n h\u00e0ng n\u0103m.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 ba k\u1ec3 v\u1ec1 cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a Yhych-Khan v\u1edbi m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i <em>abasy<\/em> t\u1eeb th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean d\u01b0\u1edbi, mu\u1ed1n nguy\u1ec1n r\u1ee7a \u0111\u00e0n ng\u1ef1a; Yhych-Khan xua \u0111u\u1ed5i n\u00f3 b\u1eb1ng m\u1ed9t chi\u1ebfc mu\u00f4i \u0111\u1ea7y s\u1eefa bi\u1ebfn th\u00e0nh \u0111\u1ea7u gi\u00e1o. Nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n xung \u0111\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Olonkho Yakut.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 v\u00e0 s\u1ef1 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>L\u1ec5 h\u1ed9i trung t\u00e2m <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Yhych-Khan l\u00e0 l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh: ba ng\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng S\u00e1u, v\u1edbi nghi l\u1ec5 hi\u1ebfn t\u1ebf ng\u1ef1a (ng\u00e0y nay mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng th\u00f4ng qua vi\u1ec7c ph\u00f3ng th\u00edch m\u1ed9t con ng\u1ef1a tr\u1eafng), d\u00e2ng kumys theo b\u1ed1n h\u01b0\u1edbng tr\u1eddi, c\u00e1c v\u0169 \u0111i\u1ec7u nghi l\u1ec5 (<em>osuokhai<\/em>) v\u00e0 c\u00e1c cu\u1ed9c thi \u0111\u1ea5u. Chi\u1ebfc g\u00e1o c\u1ee7a <em>Algyschyt<\/em> (ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t ng\u00f4n nghi l\u1ec5) \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda Yhych-Khan v\u00e0o \u0111\u1ea7u bu\u1ed5i l\u1ec5.<\/p><p>L\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn ch\u00ednh th\u1ee9c t\u1ea1i C\u1ed9ng h\u00f2a Sakha t\u1eeb n\u0103m 1991; l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c ch\u00ednh th\u1ee9c v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 &#8220;h\u1ed9i d\u00e2n gian&#8221; v\u00e0 thu h\u00fat h\u00e0ng ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1 t\u1ea1i qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng l\u1ec5 h\u1ed9i l\u1edbn <em>\u00dcrgel<\/em> g\u1ea7n Yakutsk. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ea7u nguy\u1ec7n ho\u1eb7c kh\u1ea9n c\u1ea7u h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c quy\u1ec1n n\u0103ng.\" tabindex=\"0\">S\u1ef1 kh\u1ea9n c\u1ea7u<\/span> trung t\u00e2m \u0111\u1ed1i v\u1edbi Yhych-Khan v\u1eabn l\u00e0 c\u1ed1t l\u00f5i t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i.<\/p><p>Trong th\u1eddi k\u1ef3 X\u00f4 Vi\u1ebft, l\u1ec5 h\u1ed9i b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p, sau \u0111\u00f3 t\u1eeb n\u0103m 1956 \u0111\u01b0\u1ee3c cho ph\u00e9p t\u1ed5 ch\u1ee9c tr\u1edf l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c th\u1ebf t\u1ee5c h\u00f3a m\u1ea1nh m\u1ebd; sau n\u0103m 1991, l\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1ea1i chi\u1ec1u s\u00e2u t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh. Ba giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 \u1edf Marjorie Balzer (1999).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 t\u00ednh apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 theo quan \u0111i\u1ec3m t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc: C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh apotropaic xung quanh Yhych-Khan nh\u1eb1m v\u00e0o s\u1ef1 thanh khi\u1ebft c\u1ee7a \u0111\u00e0n ng\u1ef1a. S\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 g\u1ea7n c\u1ecdc bu\u1ed9c ng\u1ef1a c\u00e1i; ph\u1ee5 n\u1eef trong th\u1eddi k\u1ef3 \u00f4 u\u1ebf sau sinh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eaft s\u1eefa ng\u1ef1a c\u00e1i; vi\u1ec7c bu\u1ed9c c\u00e1c t\u00fam l\u00f4ng ng\u1ef1a tr\u1eafng v\u00e0o c\u1ed9t <em>serge<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u s\u1ef1 che ch\u1edf c\u1ee7a Yhych-Khan.<\/p><p>M\u1ed9t th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 <em>Algys<\/em>: m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 ban ph\u00fac l\u00e0nh v\u00e0 b\u1ea3o h\u1ed9, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n qua m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh.\" tabindex=\"0\">l\u1eddi ch\u00fac ph\u00fac<\/span> nghi l\u1ec5 m\u00e0 Algyschyt \u0111\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc m\u1ed7i cu\u1ed9c \u0111ua ng\u1ef1a. V\u0103n b\u1ea3n Algys n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef trong nhi\u1ec1u b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp Olonkho v\u00e0 ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c h\u00e0nh tr\u1edf l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean.<\/p><p>Trong quan \u0111i\u1ec3m n\u1ed9i t\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng, vi\u1ec7c vi ph\u1ea1m c\u00e1c quy t\u1eafc thanh khi\u1ebft n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn v\u1edbi nh\u1eefng h\u1ec7 qu\u1ea3 c\u1ee5 th\u1ec3: \u0111\u00e0n ng\u1ef1a b\u1ecb b\u1ec7nh, ng\u1ef1a c\u00e1i kh\u00f3 sinh. Trong quan \u0111i\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c quy t\u1eafc c\u1ea5u tr\u00fac \u0111\u1eddi s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y, mang l\u1ea1i h\u00ecnh th\u1ee9c v\u0103n h\u00f3a cho s\u1ef1 d\u1ec5 t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 kinh t\u1ebf c\u1ee7a ngh\u1ec1 ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong quan ni\u1ec7m V\u1ec7 \u0110\u00e0 v\u1ec1 c\u00e1c A\u015bvin li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ng\u1ef1a, c\u00e1c danh hi\u1ec7u Hippios c\u1ee7a Poseidon Hy L\u1ea1p, Epona Celtic, Pergrubrius Ph\u1ed5 c\u1ed5, v\u00e0 \u1edf Siberia, trong c\u00e1c linh h\u1ed3n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a Mongolia (<em>guriin tngri<\/em>) c\u0169ng nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/asbuiga\/\">Asbuiga<\/a> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Buryat.<\/p><p>\u0110i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p ch\u1eb7t ch\u1ebd c\u1ee7a kh\u00eda c\u1ea1nh th\u1ea7n t\u1ed1i cao v\u1edbi m\u1ed9t ch\u1ee9c n\u0103ng v\u1ec1 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt. C\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh l\u00e0 Verethragna C\u1ed5 Ba T\u01b0, v\u1ecb th\u1ea7n chi\u1ebfn th\u1eafng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi m\u1ed9t chi\u1ebfn m\u00e3. Nh\u01b0ng Yhych-Khan c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u m\u1ed9t c\u00e1ch g\u1ecdn g\u00e0ng v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1eb7t h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o nh\u01b0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span> g\u1eafn v\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt.<\/p><p>\u0110i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a Yakut: Trong khi \u1edf h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c, c\u00e1c th\u1ea7n ng\u1ef1a th\u01b0\u1eddng l\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n \u1edf t\u1ea7ng gi\u1eefa, th\u00ec Yhych-Khan thu\u1ed9c t\u1ea7ng cao nh\u1ea5t, ph\u1ea3n \u00e1nh v\u1ecb tr\u00ed n\u1ed5i b\u1eadt v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i c\u1ee7a ng\u1ef1a trong n\u1ec1n kinh t\u1ebf Yakut.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>L\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh t\u1eeb n\u0103m 1991 l\u1ea1i tr\u1edf th\u00e0nh ng\u00e0y l\u1ec5 ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Sacha. Yhych-Khan l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ecbnh danh v\u0103n h\u00f3a t\u1ea1i \u0111\u00f3. C\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o khoa h\u1ecdc: Sereshevskij (1896), Ksenofontov (1928\/1992), Roberte Hamayon (1990), Marjorie Balzer (<em>The Tenacity of Ethnicity<\/em>, 1999), N. A. Alekseev (<em>Traditionnaja religia jakutov<\/em>, 1980).<\/p><p>C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a Marjorie Balzer \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u1edf \u0111\u00e2y, v\u00ec ch\u00fang ghi ch\u00e9p qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1i thi\u1ebft l\u1eadp nghi l\u1ec5 Yhych-Khan sau n\u0103m 1991 nh\u01b0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh nh\u00e2n h\u1ecdc. B\u00e0 cho th\u1ea5y s\u1ef1 t\u1ef1 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh b\u1ea3n s\u1eafc d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sacha \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00fac \u0111\u1ea9y th\u00f4ng qua vi\u1ec7c ph\u1ee5c h\u01b0ng l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y.<\/p><p>Vai tr\u00f2 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u00ednh c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Yakut, ch\u1eb3ng h\u1ea1n Andrej P. Reshetnikova ho\u1eb7c Vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m Khoa h\u1ecdc C\u1ed9ng h\u00f2a Sacha. Nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i n\u1ed9i t\u1ea1i n\u00e0y thay \u0111\u1ed5i b\u1ee9c tranh nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u1ed1n l\u00e2u nay b\u1ecb chi ph\u1ed1i b\u1edfi quan \u0111i\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ee7a Nga v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 c\u00e2u h\u1ecfi c\u00f2n m\u1edf<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00f3 hai cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111ang di\u1ec5n ra hi\u1ec7n nay. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: S\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng<\/span> Yhych-Khan t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ec1n Nga (tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1632) \u0111\u1ebfn nay c\u00f3 m\u1ee9c \u0111\u1ed9 li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? C\u00e1c ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc t\u1eeb c\u00e1c khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 Sacha c\u1ed5 nh\u1ea5t (thung l\u0169ng Tujmaada) cho th\u1ea5y c\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 ng\u1ef1a m\u00e0 c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a ch\u00fang v\u1eabn ch\u01b0a r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: Yhych-Khan \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec trong phong tr\u00e0o neo-tengrism c\u1ee7a nh\u1eefng n\u0103m 2000? \u1ede \u0111\u00e2y t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u xem Yhych-Khan \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;truy\u1ec1n th\u1ed1ng x\u00e1c th\u1ef1c&#8221; v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi coi v\u0103n h\u00f3a l\u1ec5 h\u1ed9i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t s\u00e1ng t\u1ea1o m\u1edbi (&#8220;invented tradition&#8221; theo ngh\u0129a c\u1ee7a Eric Hobsbawm).<\/p><p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e2u h\u1ecfi c\u00f3 t\u00ednh c\u1ea5p b\u00e1ch hi\u1ec7n t\u1ea1i, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng<\/span> Yhych-Khan c\u00f3 quan h\u1ec7 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u1edbi bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu, v\u1ed1n \u0111ang \u0111e d\u1ecda nghi\u00eam tr\u1ecdng v\u00f9ng c\u1eadn B\u1eafc C\u1ef1c v\u00e0 qua \u0111\u00f3 \u0111e d\u1ecda ngh\u1ec1 ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sacha? M\u1ed9t s\u1ed1 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ea7u ti\u00ean (ch\u1eb3ng h\u1ea1n c\u1ee7a Susan Crate) \u0111\u00e3 m\u1edf ra m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 sinh th\u00e1i t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan trong b\u1ed1i c\u1ea3nh kinh t\u1ebf Sacha<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a Yhych-Khan t\u01b0\u01a1ng quan v\u1edbi v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m v\u1ec1 kinh t\u1ebf c\u1ee7a ng\u1ef1a trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi Yakut. Gi\u1ed1ng ng\u1ef1a Sakha, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi \u00e2m 60 \u0111\u1ed9, ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u1edf v\u00f9ng l\u00e3nh nguy\u00ean c\u1eadn B\u1eafc C\u1ef1c. T\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 nh\u00e2n h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u1ef1a do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u1eabu nhi\u00ean, m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea3n chi\u1ebfu v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a m\u1ed9t t\u1ea5t y\u1ebfu kinh t\u1ebf.<\/p><p>Trong th\u1ebf k\u1ef7 20, vi\u1ec7c t\u1eadp th\u1ec3 h\u00f3a th\u1eddi Li\u00ean X\u00f4 \u0111\u00e3 l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i s\u00e2u s\u1eafc ngh\u1ec1 ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a truy\u1ec1n th\u1ed1ng; nhi\u1ec1u gia \u0111\u00ecnh m\u1ea5t \u0111i \u0111\u00e0n ng\u1ef1a c\u00e1i c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Yhych-Khan. Sau n\u0103m 1991, qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1i t\u01b0 nh\u00e2n h\u00f3a \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra, v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 h\u1ed3i sinh c\u1ee7a th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o. M\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 kinh t\u1ebf v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Marjorie Balzer m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft.<\/p><p>M\u1ed9t th\u00e1ch th\u1ee9c hi\u1ec7n nay l\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu: L\u1edbp b\u0103ng v\u0129nh c\u1eedu \u0111ang tan, \u0111e d\u1ecda ngh\u1ec1 nu\u00f4i ng\u1ef1a Sakha. Susan Crate \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i nh\u1eefng ph\u1ea3n \u1ee9ng t\u00f4n gi\u00e1o tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng sinh th\u00e1i n\u00e0y trong t\u00e1c ph\u1ea9m d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc <em>Cows, Kin, and Globalization<\/em> (2006); Yhych-Khan \u1edf \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n v\u1eadt tham chi\u1ebfu trong m\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 kh\u00ed h\u1eadu c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 li\u00ean k\u1ebft \u0111\u1ebfn trung t\u00e2m v\u0103n h\u00f3a<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ai mu\u1ed1n nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ee9c h\u1ee3p Yhych-Khan trong to\u00e0n b\u1ed9 chi\u1ec1u r\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean trang t\u1ed5ng quan <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrism Siberia<\/a> c\u00e1c tham chi\u1ebfu ch\u00e9o quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt li\u00ean quan nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/ajisit\/\">Ajisit<\/a> (th\u1ea7n ban s\u1ef1 sinh s\u1ea3n) v\u00e0 <a href=\"\/vi\/asbuiga\/\">Asbuiga<\/a> (linh h\u1ed3n h\u1ed7 tr\u1ee3 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Buryat).<\/p><p><em>Yakuty<\/em> (1896) c\u1ee7a W. Sereshevskij v\u1eabn l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u s\u01a1 c\u1ea5p d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. <em>Traditionnaja religia jakutov<\/em> (Novosibirsk 1980) c\u1ee7a N. A. Alekseev v\u00e0 <em>Schamanizm. Izbrannye trudy<\/em> (t\u00e1i b\u1ea3n 1992) c\u1ee7a G. V. Ksenofontov l\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5ng h\u1ee3p Nga-X\u00f4 Vi\u1ebft quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t.<\/p><p><em>The Tenacity of Ethnicity<\/em> (Princeton 1999) c\u1ee7a Marjorie Balzer l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t v\u00e0 cung c\u1ea5p t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc phong ph\u00fa v\u1ec1 l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh sau n\u0103m 1991.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan trong v\u0169 tr\u1ee5 aiyy Yakut<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yhych-Khan \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch h\u1ee3p trong h\u1ec7 th\u1ed1ng <em>aiyy<\/em> Yakut, m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e2n t\u1ea7ng c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u00e1c &#8220;th\u1ef1c th\u1ec3 \u00e1nh s\u00e1ng tr\u00ean cao&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c theo th\u1ee9 b\u1eadc. \u00dcr\u00fcn Aar Tojon l\u00e0 th\u1ea7n t\u1ed1i cao; d\u01b0\u1edbi ng\u00e0i x\u1ebfp h\u1ea1ng <a href=\"\/vi\/ajisit\/\">Ajisit<\/a> (M\u1eabu th\u1ea7n), Yhych-Khan (Ng\u1ef1a), Ynakhsyt (B\u00f2), Bayanai (R\u1eebng v\u00e0 S\u0103n b\u1eafn) v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 chuy\u00ean bi\u1ec7t kh\u00e1c.<\/p><p>S\u1ef1 ph\u00e2n t\u1ea7ng c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng n\u00e0y c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00ec n\u00f3 cho th\u1ea5y c\u00e1ch ch\u1ee9c n\u0103ng th\u1ea7n t\u1ed1i cao trong m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n h\u00f3a v\u1ec1 m\u1eb7t kinh t\u1ebf t\u1ef1 ph\u00e2n h\u00f3a: \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed7i n\u1ec1n t\u1ea3ng s\u1ed1ng kinh t\u1ebf trung t\u00e2m, c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ecba ch\u1ec9 thi\u00ean gi\u1edbi ri\u00eang.<\/p><p>N. A. Alekseev trong <em>Traditionnaja religia jakutov<\/em> (1980) \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y m\u1ed9t b\u1ea3n \u0111\u1ed3 ho\u00e0n ch\u1ec9nh c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng <em>aiyy<\/em> n\u00e0y, cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn l\u00e0 t\u1ed5ng quan h\u1ec7 th\u1ed1ng quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Yhych-Khan \u0111\u1ee9ng trong b\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u00e0y \u1edf t\u1ea7ng b\u1eadc th\u1ee9 hai, ngang h\u00e0ng v\u1edbi Ajisit v\u00e0 Bayanai.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Suy ng\u1eabm v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Yhych-Khan n\u1ea3y sinh m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: C\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ed5 nh\u1ea5t (Sereshevskij 1896) xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n l\u01b0u \u0111\u00e0y ch\u00ednh tr\u1ecb; chi\u1ec1u s\u00e2u d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang r\u1ea5t l\u1edbn, nh\u01b0ng c\u0169ng b\u1ecb \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh b\u1edfi ho\u00e0n c\u1ea3nh l\u01b0u \u0111\u00e0y.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: Vi\u1ec7c d\u00e2n gian h\u00f3a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh trong th\u1eddi Li\u00ean X\u00f4 \u0111\u00e3 che khu\u1ea5t m\u1ed9t ph\u1ea7n chi\u1ec1u k\u00edch t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a Yhych-Khan; s\u1ef1 t\u00e1i thi\u1ebft l\u1eadp h\u1eadu X\u00f4 Vi\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1i thi\u00eang li\u00eang h\u00f3a v\u1edbi nh\u1eefng c\u0103ng th\u1eb3ng ri\u00eang c\u1ee7a n\u00f3.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kh\u00ed h\u1eadu \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c hi\u1ec7n h\u1eefu cho ph\u1ee9c h\u1ee3p Yhych-Khan: n\u1ebfu ngh\u1ec1 ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a Sacha tr\u1edf n\u00ean b\u1ea5t kh\u1ea3 thi v\u1ec1 m\u1eb7t sinh th\u00e1i, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o? Susan Crate \u0111\u00e3 kh\u00e1i ni\u1ec7m h\u00f3a c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;nh\u00e2n h\u1ecdc kh\u00ed h\u1eadu&#8221;.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan v\u00e0 di s\u1ea3n UNESCO Olonkho<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>S\u1eed thi Olonkho Yakut \u0111\u01b0\u1ee3c UNESCO c\u00f4ng nh\u1eadn v\u00e0o n\u0103m 2005 l\u00e0 &#8220;Ki\u1ec7t t\u00e1c di s\u1ea3n truy\u1ec1n kh\u1ea9u v\u00e0 phi v\u1eadt th\u1ec3 c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i&#8221;. Yhych-Khan hi\u1ec7n di\u1ec7n trong h\u1ea7u h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c s\u1eed thi Olonkho, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra \u0111\u00e0n ng\u1ef1a, l\u00e0 th\u00e1nh b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a c\u00e1c anh h\u00f9ng, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi giao nhi\u1ec7m v\u1ee5 thi\u00ean gi\u1edbi trong s\u1ed1 ph\u1eadn b\u1ed9 t\u1ed9c.<\/p><p>S\u1ef1 c\u00f4ng nh\u1eadn c\u1ee7a UNESCO \u0111\u00e3 c\u1ee7ng c\u1ed1 Olonkho v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ec3 ch\u1ebf; m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 h\u00e1t Olonkho, m\u1ed9t Vi\u1ec7n Olonkho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc t\u1ea1i Yakutsk v\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i v\u0103n h\u00f3a duy tr\u00ec truy\u1ec1n th\u1ed1ng n\u00e0y c\u00f2n s\u1ed1ng. Yhych-Khan l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt trung t\u00e2m \u1edf \u0111\u00e2y, c\u1ea3 v\u1ec1 m\u1eb7t t\u00f4n gi\u00e1o l\u1eabn v\u0103n h\u1ecdc.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, s\u1ef1 th\u1ec3 ch\u1ebf h\u00f3a n\u00e0y \u0111\u1eb7t ra th\u00e1ch th\u1ee9c: n\u00f3 bi\u1ebfn m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eebng s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a, l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i th\u1ef1c h\u00e0nh. M\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o c\u00f3 t\u00ednh ph\u1ea3n t\u01b0 coi tr\u1ecdng s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s14 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s14\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s14h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s14h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan v\u00e0 cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kh\u00ed h\u1eadu<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s14c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s14c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s14t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s14t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed9t g\u00f3c nh\u00ecn nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u1eddi s\u1ef1 g\u1eafn k\u1ebft Yhych-Khan v\u1edbi cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kh\u00ed h\u1eadu \u1edf v\u00f9ng c\u1eadn B\u1eafc C\u1ef1c. L\u1edbp b\u0103ng v\u0129nh c\u1eedu tan ch\u1ea3y, c\u00e1c \u0111\u1ed3ng c\u1ecf nu\u00f4i ng\u1ef1a c\u00e1i kh\u00f4 c\u1ea1n, nhi\u1ec1u v\u00f9ng ch\u0103n nu\u00f4i ng\u1ef1a truy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u1edf n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 sinh s\u1ed1ng. Susan Crate \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong <em>Cows, Kin, and Globalization<\/em> (2006) c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi Sacha ph\u1ea3n \u1ee9ng mang t\u00ednh t\u00f4n gi\u00e1o tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u00e0y.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng<\/span> Yhych-Khan \u1edf \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n v\u1eadt tham chi\u1ebfu c\u1ee7a m\u1ed9t phong tr\u00e0o ph\u00ea b\u00ecnh kh\u00ed h\u1eadu b\u1ea3n \u0111\u1ecba: n\u1ebfu con ng\u1ef1a bi\u1ebfn m\u1ea5t, t\u00f4n gi\u00e1o c\u0169ng bi\u1ebfn m\u1ea5t. M\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 hi\u1ec7n sinh n\u00e0y khi\u1ebfn Yhych-Khan tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n v\u1eadt then ch\u1ed1t trong cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 kh\u00ed h\u1eadu c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb khoa h\u1ecdc.<\/p><p>T\u1ea1i c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh h\u00e0ng n\u0103m k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 2010, c\u00e1c th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p sinh th\u00e1i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c l\u1eddi kh\u1ea9n c\u1ea7u; Yhych-Khan \u0111\u01b0\u1ee3c x\u01b0ng g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;ng\u01b0\u1eddi g\u00ecn gi\u1eef&#8221;, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta giao ph\u00f3 m\u1ed1i lo l\u1eafng v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai kh\u00ed h\u1eadu. T\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, s\u1ef1 t\u00e1i \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ecba ch\u1ec9 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s15 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s15\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s15h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s15h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan v\u00e0 l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh trong b\u1ed1i c\u1ea3nh UNESCO<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s15c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s15c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s15t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s15t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>L\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh, v\u1edbi Yhych-Khan \u1edf trung t\u00e2m, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eed v\u00e0o danh s\u00e1ch \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u1ee7a UNESCO v\u1ec1 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a phi v\u1eadt th\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 2018. T\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u1ec1 c\u1eed n\u00e0y ch\u1ee9a m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n Yhych-Khan, c\u00e1c nghi l\u1ec5 ng\u1ef1a v\u00e0 c\u00e1c tham chi\u1ebfu v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc.<\/p><p>T\u00e0i li\u1ec7u UNESCO l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea5p \u0111\u1ed9 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u m\u1edbi quan tr\u1ecdng cho nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc v\u1ec1 Yhych-Khan. N\u00f3 ch\u1ee9a c\u00e1c cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n v\u1edbi c\u00e1c Algyschyt \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, c\u00e1c ghi ch\u00e9p v\u1ec1 tr\u00ecnh t\u1ef1 l\u1ec5 h\u1ed9i v\u00e0 t\u01b0 li\u1ec7u \u0111\u1ed3 t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, s\u1ef1 ghi nh\u1eadn UNESCO n\u00e0y mang t\u00ednh m\u01a1 h\u1ed3: n\u00f3 b\u1ea3o \u0111\u1ea3m l\u1ec5 h\u1ed9i v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ec3 ch\u1ebf, nh\u01b0ng c\u0169ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i n\u00f3 th\u00e0nh m\u1ed9t &#8220;\u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a th\u1ebf gi\u1edbi&#8221;, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y thay \u0111\u1ed5i b\u1ea3n th\u00e2n th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s16 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s16\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s16h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s16h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yhych-Khan v\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1i Tengrism h\u00f3a \u1edf C\u1ed9ng h\u00f2a Sacha<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s16c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s16c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-s16t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-s16t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1i Tengrism h\u00f3a \u1edf C\u1ed9ng h\u00f2a Sacha t\u1eeb n\u0103m 1991 \u0111\u00e3 k\u00edch ho\u1ea1t l\u1ea1i Yhych-Khan nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ecbnh danh trung t\u00e2m. T\u1ea1i c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh l\u1edbn, c\u00e1c Algyschyt \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1c l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1eeb c\u00e1c s\u1eed thi Olonkho v\u00e0 t\u1eeb c\u00e1c ghi ch\u00e9p c\u1ee7a Sereshevskij. S\u1ef1 t\u00e1i thi\u1ebft l\u1eadp n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t v\u00e0 c\u1ee7ng c\u1ed1 th\u00f4ng qua c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n khoa h\u1ecdc.<\/p><p>Marjorie Mandelstam Balzer trong <em>The Tenacity of Ethnicity<\/em> (1999) \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng c\u00e1c l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n Yhych-Khan ng\u00e0y nay th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t ch\u1ee9c n\u0103ng k\u00e9p: th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 t\u1ef1 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh b\u1ea3n s\u1eafc d\u00e2n t\u1ed9c. Ch\u1ee9c n\u0103ng k\u00e9p n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u t\u00f4n gi\u00e1o b\u1ea3n \u0111\u1ecba h\u1eadu X\u00f4 Vi\u1ebft.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, s\u1ef1 t\u00e1i thi\u1ebft l\u1eadp n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e1ng tr\u00e2n tr\u1ecdng. N\u00f3 cho th\u1ea5y c\u00e1ch m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u1ea1i sau th\u1eddi gian d\u00e0i b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p, b\u1eb1ng nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n n\u00e0o t\u00ednh li\u00ean t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ee9t g\u00e3y n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn trong qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp226f4b85 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp226f4b85\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2686cb0d elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2686cb0d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">B\u00f2 m\u1ed9ng v\u00e0 b\u0103ng gi\u00e1: h\u00ecnh \u1ea3nh k\u1ebb mang l\u1ea1nh gi\u00e1 v\u0169 tr\u1ee5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2cb64fe5 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2cb64fe5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c79de06 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2c79de06\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong s\u1ed1 c\u00e1c linh h\u1ed3n c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/span> Yakut-Siberia, Ch\u00faa t\u1ec3 B\u0103ng gi\u00e1, ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c m\u00f4 t\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi nh\u01b0 <em>Yhych-Khan<\/em> ho\u1eb7c c\u00e1c d\u1ea1ng li\u00ean quan, chi\u1ebfm m\u1ed9t v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Ng\u00e0i kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n s\u00e1ng t\u1ea1o cao nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi tr\u00ean cao, m\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n cho m\u1ed9t s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 t\u00ednh \u0111e d\u1ecda s\u1ef1 s\u1ed1ng \u1edf ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc.<\/p><p>C\u00e1i l\u1ea1nh m\u00f9a \u0111\u00f4ng Yakut \u1edf v\u00f9ng Verkhoyansk v\u00e0 Oymyakon \u0111\u1ea1t t\u1edbi c\u00e1c m\u1ee9c nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 thu\u1ed9c s\u1ed1 th\u1ea5p nh\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c v\u00f9ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. M\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt t\u00f4n gi\u00e1o nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a c\u01a1n b\u0103ng gi\u00e1 n\u00e0y do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u00f2 ch\u01a1i th\u01a1 ca, m\u00e0 l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u1ed9t m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c.<\/p><p>M\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh t\u00e1i di\u1ec5n trong c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 Ch\u00faa t\u1ec3 B\u0103ng gi\u00e1 l\u00e0 con b\u00f2 m\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00f9a \u0111\u00f4ng. Quan ni\u1ec7m n\u00e0y, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong nhi\u1ec1u ghi ch\u00e9p Siberia, h\u00ecnh dung m\u00f9a \u0111\u00f4ng nh\u01b0 m\u1ed9t con b\u00f2 m\u1ed9ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u1ed7i d\u1eady t\u1eeb bi\u1ec3n ph\u00eda B\u1eafc v\u00e0o m\u00f9a thu mu\u1ed9n v\u00e0 l\u1edbn d\u1ea7n theo t\u1eebng th\u00e1ng ti\u1ebfp theo, nh\u01b0ng r\u1ed3i m\u1ea5t d\u1ea7n t\u1eebng chi th\u1ec3 v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n.<\/p><p>Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean m\u1ed9t chi\u1ebfc s\u1eebng r\u1ee5ng xu\u1ed1ng, r\u1ed3i chi\u1ebfc th\u1ee9 hai, cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 \u0111\u1ea7u, cho \u0111\u1ebfn khi con v\u1eadt bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 tan v\u1ee1 c\u1ee7a b\u0103ng. Trong h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y, b\u0103ng gi\u00e1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea1ng th\u00e1i m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t sinh v\u1eadt c\u00f3 v\u00f2ng \u0111\u1eddi, v\u00e0 s\u1ef1 kh\u1eafc nghi\u1ec7t c\u1ee7a c\u00e1i l\u1ea1nh g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a con v\u1eadt \u0111\u00f3.<\/p><p>Li\u1ec7u Ch\u00faa t\u1ec3 B\u0103ng gi\u00e1 v\u00e0 b\u00f2 m\u1ed9ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/span> g\u1ed1c c\u00f3 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t hay l\u00e0 hai quan ni\u1ec7m t\u00e1ch bi\u1ec7t ch\u1ec9 h\u00f2a nh\u1eadp mu\u1ed9n h\u01a1n, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u1eafc ch\u1eafn t\u1eeb c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.<\/p><p>C\u00e1c ghi ch\u00e9p c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20 \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng nh\u1ea5t qu\u00e1n, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc \u0111\u00e3 hi\u1ec3u con b\u00f2 m\u1ed9ng l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ecbch n\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span>. \u0110i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 c\u1ea3 hai quan ni\u1ec7m \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c v\u1ee5 c\u00f9ng m\u1ed9t nhu c\u1ea7u: chuy\u1ec3n d\u1ecbch c\u00e1i l\u1ea1nh kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng v\u00e0 ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi th\u00e0nh m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eafm b\u1eaft v\u00e0 quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p><p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 Ch\u00faa t\u1ec3 B\u0103ng gi\u00e1, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 linh h\u1ed3n g\u00e2y b\u1ec7nh, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t nghi l\u1ec5 th\u1ec9nh c\u1ea7u ph\u00e1t tri\u1ec3n. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi m\u00f9a \u0111\u00f4ng, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng n\u00f3.<\/p><p>S\u1ef1 ch\u00fa \u00fd nghi l\u1ec5 do \u0111\u00f3 h\u01b0\u1edbng \u00edt h\u01a1n v\u00e0o vi\u1ec7c xoa d\u1ecbu m\u00e0 h\u01b0\u1edbng v\u00e0o s\u1ef1 chuy\u1ec3n ti\u1ebfp, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i m\u00f9a xu\u00e2n m\u00e0o \u0111\u1ea7u ch\u00e0o m\u1eebng s\u1ef1 k\u1ebft th\u00fac c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i b\u00f2 m\u1ed9ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o B\u1eafc \u00c1: kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft coi c\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng t\u1ef1 nhi\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng, m\u00e0 ph\u1ea7n n\u00e0o coi ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ef1c t\u1ebf ph\u1ea3i ch\u1ea5p nh\u1eadn.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>W. Sereshevskij: <em>Yakuty<\/em> (1896)<\/li><li>G. V. Ksenofontov: <em>Schamanizm. Izbrannye trudy<\/em> (1928 \/ 1992)<\/li><li>N. A. Alekseev: <em>Traditionnaja religia jakutov<\/em> (1980)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><li>Marjorie Balzer: <em>The Tenacity of Ethnicity<\/em> (1999)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-yhychkhan e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw-add-yhychkhan\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-yhychkhan-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw-add-yhychkhan-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yhych-Khan trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/span> Yakut l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 <strong>ng\u01b0\u1eddi canh gi\u1eef<\/strong> Ysyakh, l\u1ec5 h\u1ed9i n\u0103m m\u1edbi m\u00f9a h\u00e8 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sacha.<\/p><p>Trong c\u00e1c ghi ch\u00e9p c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc Yakut, ng\u00e0i xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trung gian gi\u1eefa c\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng Aiyy s\u00e1ng ng\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u00e0n gia s\u00fac: ng\u00e0i canh gi\u1eef ng\u1ef1a c\u00e1i v\u00e0 ng\u1ef1a con, b\u1ea3o \u0111\u1ea3m kh\u1ea3 n\u0103ng sinh s\u1ea3n c\u1ee7a \u0111\u00e0n v\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn c\u00e1c l\u1ec5 v\u1eadt kumys nghi l\u1ec5 trong Ysyakh. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi canh gi\u1eef l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y, ng\u00e0i k\u1ebft n\u1ed1i ch\u0103n nu\u00f4i gia s\u00fac, tr\u1eadt t\u1ef1 l\u1ecbch v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd th\u1ea7n th\u00e0nh m\u1ed9t ph\u1ea1m vi ch\u1ee9c n\u0103ng ri\u00eang trong \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n Yakut.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-yhychkhan e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-yhychkhan\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-yhychkhan-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-yhychkhan-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Yakut \u1edf Siberia, Yhych-Khan \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 <em>ch\u00faa t\u1ec3 ng\u1ef1a<\/em>, ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ea7u xin <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 ban ph\u00fac l\u00e0nh v\u00e0 b\u1ea3o h\u1ed9, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n qua m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh.\" tabindex=\"0\">ph\u00fac l\u00e0nh<\/span> c\u1ee7a ng\u00e0i t\u1ea1i l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh m\u00f9a h\u00e8 th\u00f4ng qua c\u00e1c l\u1ec5 d\u00e2ng kumys v\u00e0 l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n; c\u00e1c ghi ch\u00e9p d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a Vassili Serossevski \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> n\u00e0y v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi ch\u00edn.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: Yhych-Khan Ysyakh Kumys Sacha Olonkho th\u1ea7n ban ng\u1ef1a serge.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-yhych-khan\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengrism<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yhychkhan-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-yhychkhan-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb y t\u1ebf ho\u1eb7c t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yhych-Khan, Th\u1ea7n B\u1ea3o H\u1ed9 Ng\u1ef1a v\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi Canh Gi\u1eef Ysyakh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a v\u00e0 \u0111\u00e0n ng\u1ef1a trong t\u00f4n gi\u00e1o Yakut. Ng\u00e0i \u0111\u1ee9ng \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i m\u00f9a h\u00e8 l\u1edbn Ysyakh, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00e0ng n\u0103m sau ng\u00e0y h\u1ea1 ch\u00ed. Th\u1ea7nSiberia \/ TengrismTh\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a M\u1ee5c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2864,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Yhych Khan t\u00f4n gi\u00e1o Yakut","_yoast_wpseo_title":"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut, Nghi L\u1ec5 v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","_yoast_wpseo_metadesc":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"1","wesen_kultur":"sibirisch-tengrismus","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-88975","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut, Nghi L\u1ec5 v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-02T23:42:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"32 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/\",\"name\":\"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut, Nghi L\u1ec5 v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:42:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:42:36+00:00\",\"description\":\"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:42:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:42:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/\"},\"wordCount\":6364,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/yhych-khan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut, Nghi L\u1ec5 v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","description":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut","og_description":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-02T23:42:36+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"32 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut","datePublished":"2026-08-02T23:42:14+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:42:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/"},"wordCount":6364,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","inLanguage":"vi","description":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/","name":"Yhych-Khan - Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut, Nghi L\u1ec5 v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","datePublished":"2026-08-02T23:42:14+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:42:36+00:00","description":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Yhych-Khan &#8211; Th\u1ea7n Ng\u1ef1a Yakut","datePublished":"2026-08-02T23:42:14+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:42:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/"},"wordCount":6364,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/yhych-khan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_yhych-khan.webp","inLanguage":"vi","description":"Yhych-Khan l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i Ysyakh. Ph\u00e2n lo\u1ea1i k\u00e8m th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88975","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88975"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88975\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88983,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88975\/revisions\/88983"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}